Сукҳои Су-75 Чеcкмате[1] (русча: Сухой Су-75 ; ЛТС,Ўзбекча Сухой Су-75 чекмейт, рус тилидаги „Енгил Тактик қирувчи“ сўзининг қисқартмаси) – бу Сукҳои томонидан экспорт ва Россия Аэрокосмик кучлари учун ишлаб чиқилаётган бир двигателли, кўринмас қирувчи самолёт .[2] Сукҳои конструкторлик бюроси, шунингдек, рўйхатдан ўтиш рақами РФ-0075 бўлгани учун, қирувчи Т-75 деб ҳам номланади[3]

ҳттпс://эн.м.wикипедиа.орг/wики/Филе:Владимир_Путин_ин_МАКС_Аиршоw_2021_12.жпг

Ривожланиш

Статик макет 2021-йилги Макс авиасалонида Россия президенти Владимир Путин иштирокида намойиш этилди. Чеcкматенинг биринчи парвози аввалига 2023-йилга мўлжалланган эди, кейин эса 2024-йилга қолдирилди, дастлабки етказиб бериш 2026—2027-йилларга мўлжалланган.[4][5][6] Чеcкматеънинг нархи нисбтан арзон ва у экспорт учун мўлжалланган[7] ҳамда бир хил енгил ва ўрта вазнли тоифадаги Лоcкҳеэд Мартин Ф-35 Лигҳтнинг ИИ ва Шенянг ФC-31 самолётлари билан рақобатлаша олади.[8][9][10] 15 йил ичида 300 та шу турдаги қирувчини ишлаб чиқариш кутилмоқда.[11][12]

Ростеc бош директори Сергей Чемезовнинг сўзларига кўра, ЛТС Чеcкматеънинг ҳар бири 25–30 миллион долларга тушиши кутилмоқда.[13]

2021-йил 14-ноябрда Су-57 ишлаб чиқариладиган Комсомолск авиация заводида Чекматенинг бир нечта прототипларини ишлаб чиқариш бошлангани хабар қилинган эди.[14]

Су-75 Чеcкмате ни ишлаб чиқиш Россияга нисбатан халқаро санксиялар[15] туфайли кечиктирилиши мумкин, чунки Россия Европа Иттифоқидан ярим ўтказгичлар[16] ва юқори технологияли ишлов бериш ускуналарини импорт қила олмайди.[17] Потенциал экспорт савдолари ҳам тўхтаб қолди, чунки Россия АҚШ долларидан фойдаланган ҳолда савдо қила олмайди.[18]

2022-йилнинг 16-августида Унитед Аирcрафт Cорпоратион Су-75 Чеcкматеънинг тўртта прототипини яратишни режалаштираётгани, парвоз синовлари 2024-йилгача режалаштирилгани ҳақида хабар берди[19]

Дизайн

Су-75 Чеcкмате дивертерсиз кириш, В шаклидаги дум ва ички қурол-яроғ жойларига эга – буларнинг барчаси қирувчининг радарга тушиш хавфини камайтириш учун мўлжалланган. Қанот майдони катта кўринади, бу мухбир Девид Ахнинг талқинига кўра, Сухой қирувчи самолётни 40 000 фут ёки ундан юқори баландликларда учиш ва жанг қилиш учун мўлжалланганлигини англатади.[2][20]

Су-75 нинг товушдан тез учиши механик жиҳатдан оддий бўлиб, бу Боэинг Ф-35 ва Сукҳои Су-27 каби мураккаброқ учиш конструкцияларига нисбатан харажатларни камайтириши мумкин.[21] Ҳаракатланувчи руллар ва лифтлар билан алоҳида горизонтал ва вертикал стабилизаторлар ўрнига, Су-75 қирувчи самолёти Нортҳроп Грумман ЙФ-23 га ўхшаш „руддерваторлар“ га эга.[22][23] Руддерваторлар Сукҳои томонидан ишлаб чиқилган мураккаб парвозларни бошқариш тизимларини талаб қилади, чунки Су-35 ва Су-57 қирувчиларида функсионаллик мавжуд эмас.[22]

Қирувчи конструкторларининг фикрига кўра, Чеcкмате 3,000 км (1,864 ми) тагача учиш масофасига мўлжалланган, 7,400 кг (16,314 лб) гача фойдали юк кўтаради ва 1,8-2 мах гача тезликка эришади.[5][24][25] Қирувчи, шунингдек, бешта ракета ва автоканонли ички қурол-ярог 'жойига эга бўлади.[24][26]

Двигател

Чеcкмате двигателининг макети

Қувват стансияси Сатурн изделие 30 двигателига ўхшайди, у Су-57нинг Су-57М вариантини ҳам қувватлантиради.[27][3] Изделие 30 АЛ-41Ф1 олдингисидан 30% камроқ солиштирма оғирлиги ва 18% гача самаралироқ бўлиши учун ишлаб чиқилган бўлиб, тахминан 107,9 кН (24 300 лбф) қуруқ ва 171,7 кН (38 600 лбф) ёнишда. Бир марта серияли ишлаб чиқаришда изделие 30 двигатели бошқа рус двигателларига қараганда анча узоқроқ хизмат қилади.[28][29]

Кабина

Кабинада суратга олишни тақиқловчи чекловлар туфайли самолётни шахсан кўра олган биринчи Ғарб журналисти, НБC Неwс Метт Боднер суратни кўриш нуқтасисиз олдиндан кўришни тақдим этди. Боднерга кўра, кабина кўриниши Су-57 кабина ойнасига ўхшаш бўлиб, 2 та 38cм лик асосий функсияларни бажарувчи ЛCД монитори Су-35С ЛCД монитори жойлашув тартибига ўхшаш. Кабинада кенг бурчакли (30 ° дан 22 ° гача) бош экрани (ҲУД) мавжуд.[30]

Аэродинамикаси

Чеcкмате электрон инфратузилмаси очиқ архитектура бўлиб, асосан бортда жойлашган „Матрёска“ диагностика тизимларидан фойдаланади.[10] Россиянинг Топ Wар газетасига кўра, Су-75 прототипи фаол босқичли радар билан қурилган. Юрий Белийнинг сўзларига кўра, НИИП радар конструкторлик бюроси самолёт учун арзон АЭСА радарини ишлаб чиқишни режалаштирмоқда.[10] Бош вазир ўринбосари Юрий Борисовнинг сўзларига кўра, Чекмате Сукҳои конструкторлик бюроси томонидан таннархни камайтириш механизми сифатида Су-57 билан бир хил компонентлар ва авионикага эга бўлади.[31][32]

Чеcкматеънинг қуроллари қирувчи макет корпуси ёнида кўрсатилди

Қуролланиш

Ростеc раҳбари Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал нашрига берган интервюсида Су-75 қирувчиси 7 тоннадан ортиқ ҳаво-ҳаво ва ҳаво-ер туридаги қурол-яроғларни олиб юришини ва бир вақтнинг ўзида бир нечта нишонларга зарба бера олишини айтди.[33]

Вариантлар

Маълумотларга кўра, учувчисиз варианти ишлаб чиқилмоқда, агар зарур бўлса, икки ўриндиқли тренер версияси ишлаб чиқилиши мумкин, ва ташувчига асосланган версия[10] ҳам кўриб чиқилмоқда.[34]

Потенциал операторлар

Ростеc Аргентина, Ҳиндистон ва Ветнам самолётлар учун асосий экспорт йўналишларига айланишини кутмоқда, Африка давлатлари мудофаа вазирликлари ҳам ушбу қирувчига катта қизиқиш билдирмоқда.[35] Сукҳои келгуси 15 йил ичида Африка мамлакатларига 300 та Су-75 Чеcкмате самолётларини экспорт қилишни мақсад қилган.[36][31]

СИТДЕФ-2021да „Рособоронекспорт“ маҳсулот экспорти бош директори Александр Михеэв Жанубий Американинг бир қатор давлатларида Су-75 самолётларига қизиқиш борлигини айтди.[17]

Манбалар

  1. ↑ Карнозов. „Руссиа таргец лоw cост, ҳигҳ перформанcе wитҳ Су-75 Чеcкмате фигҳтер“. Флигҳт Глобал (21-июл 2021-йил). 2021-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ 2,0 2,1 Ахе. „Руссиа’с Неw Фигҳтер Бреакс Cовер—Ит’с Гот ‘Стеалтҳ’ Wриттен Алл Овер Ит“ (инглизча). Форбес. 2021-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-июл 2021-йил.
  3. ↑ 3,0 3,1 Доналд. „Неw Сукҳои Фигҳтер Десигн Унвеилед ат МАКС“. АИНонлине (20-июл 2021-йил). 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июл 2021-йил.
  4. ↑ Неwдиcк. „Руссиа’с Чеcкмате Лигҳт Таcтиcал Фигҳтер Ис Оффиcиаллй Унвеилед (Упдатед)“. Тҳе Дриве. 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ 5,0 5,1 Исаченков. „Путин ҳаилс Руссиа'с аир поwер ас неw фигҳтер гоэс он виэw“. АП НЕWС (20-июл 2021-йил). 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июл 2021-йил.
  6. ↑ Женкинс. „Руссиа унвеилс прототйпе фор адванcед стеалтҳ фигҳтер жет“. ТҳеҲилл (20-июл 2021-йил). 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июл 2021-йил.
  7. ↑ „Путин Унвеилс Руссиа’с Неw Сингле Энгине Жет ‘ЛТС Чеcкмате Фигҳтер’“. www.дефенсеwорлд.нет. 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июл 2021-йил.
  8. ↑ Сзондй. „Сукҳои шоwс офф Чеcкмате 5тҳ-Ген фигҳтер то cомпете wитҳ Ф-35“ (инглизча). Неw Атлас (26-июл 2021-йил). 2021-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-июл 2021-йил.
  9. ↑ Лиу. „Индиа эхпеcтед то сеэк неw Руссиан стеалтҳ фигҳтер то cоунтер Чина“ (инглизча). Соутҳ Чина Морнинг Пост (25-июл 2021-йил). 2021-йил 25-июлда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Жоҳнсон. „Руссиа'с Неw СУ-75 Чеcкмате Промисес А Лот. Cан Ит Деливер?“ (инглизча). Бреакинг Дефенсе (22-июл 2021-йил). 2021-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-июл 2021-йил.
  11. ↑ Столяров. „Путин инспеcц неw Руссиан фигҳтер жет унвеилед ат аир шоw“. Реутерс (20-июл 2021-йил). 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июл 2021-йил.
  12. ↑ „Сукҳои Су-75 Чеcкмате – ЛТС – Лигҳт Таcтиcал Аирcрафт“. www.глобалсеcуритй.орг (24-июл 2021-йил). 2021-йил 25-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25-июл 2021-йил.
  13. ↑ „Руссиан ‘Чеcкмате’ Стеалтҳ Фигҳтер ҳас Лаунч Cустомер, то Cост $30 Миллион Апиэcе“. www.дефенсеwорлд.нет (20-июл 2021-йил). 20-июл 2021-йилда асл нусхадан архивланган.
  14. ↑ „В Комсомольске начались работы по производству нескольких опытных образцов Чеcкмате“. ТАСС.
  15. ↑ „У.С. Треасурй Санcтионс Руссиа’с Дефенсе-Индустриал Басе, тҳе Руссиан Дума анд Иц Мемберс, анд Сбербанк CЕО“ (инглизча). У.С. Департмент оф тҳе Треасурй. Қаралди: 29-апрел 2022-йил.
  16. ↑ Сеоул, Янг Жиэ ин Токё анд Жиёунг Соҳн ин. „Чип Санcтионс Чалленге Руссиа’с Теч Амбитионс“ (инглизча). Wалл Стреэт Жоурнал (19-март 2022-йил). Қаралди: 29-апрел 2022-йил.
  17. ↑ 17,0 17,1 Эастwоод. „Ис Руссиа'с Су-75 Чеcкмате Стеалтҳ Фигҳтер Доомед?“ (инглизча). 19ФортйФиве (31-март 2022-йил). Қаралди: 29-апрел 2022-йил.
  18. ↑ Парачини. „Ис Руссиа'с Су-75 'Чеcкмате' Аирcрафт а Cасе оф Вапор Маркетинг?“ (инглизча). РАНД Cорпоратион (6-январ 2022-йил). Қаралди: 29-апрел 2022-йил.
  19. ↑ „ОАК планирует построить четыре опытных образца Чеcкмате“ (русча). ТАСС (16-август 2022-йил).
  20. ↑ Ахе. „Wҳо’с Гоинг То Пай фор Руссиа’с Чеcкмате Стеалтҳ Фигҳтер? Пробаблй Нот Руссиа.“ (инглизча). Форбес (2021-йил 22-июл). 2021-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-июл 2021-йил.
  21. ↑ Ахе. „Руссиа’с Неw Фигҳтер Бреакс Cовер—Ит’с Гот ‘Стеалтҳ’ Wриттен Алл Овер Ит“ (инглизча). Форбес. Қаралди: 5-август 2021-йил.
  22. ↑ 22,0 22,1 Ахе. „Лоок Cлоселй Ат Руссиа’с Чеcкмате Фигҳтер—Иц Таил Ис Оне Кей То Иц Стеалтҳ“ (инглизча). Форбес. 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-июл 2021-йил.
  23. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед ауто
  24. ↑ 24,0 24,1 „Оффиcиал пресентатион оф тҳе Неw Сукҳои ЛТС Чеcкмате ор Сcреамер“, ЁуТубе.cом (инглизча), 20-июл 2021-йил, 2021-07-21да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2021-07-25{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  25. ↑ Шерзад. „Раскрыты характеристики новейшего однодвигательного истребителя «Сухого»“ (русча). Телеканал «Звезда» (20-июл 2021-йил). 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган.
  26. ↑ „ЁуТубе“. www.ёутубе.cом. 2021-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган.
  27. ↑ Дíаз. „Сукҳои Чеcкмате: Ан адванcед ет аффордабле матч фор тҳе Ф-35 Лигҳтнинг ИИ“. авиаcионлине (20-июл 2021-йил). 2021-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 20-июл 2021-йил.
  28. ↑ Wолф. „Су-57'с неw энгине нот ет аваилабле“ (инглизча). Мета-Дефенсе.фр (2019-йил 9-декабр). 2019-йил 26-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-июл 2021-йил.
  29. ↑ Неwдиcк. „Ноw Wе Кноw Руссиа’с Мйстериоус Неw Фигҳтер Ис А Сингле-Энгине Десигн (Упдатед)“ (инглизча). Тҳе Дриве (2021-йил 16-июл). 2021-йил 16-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 30-июл 2021-йил.
  30. ↑ „Руссиа Унвеилс Неw Фигҳтер Жет Виэwед Ас Cомпетитор То Америcа'с Ф-35“, ЁуТубе.cом (инглизча), НБC Неwс, 26-июл 2021-йил, 2021-07-27да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2021-07-30{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  31. ↑ 31,0 31,1 „Чемезов назвал цену нового российского истребителя“ (русча). Ведомости. Қаралди: 19-октабр 2021-йил.
  32. ↑ „Новый российский истребитель Чеcкмате поднимется в воздух в 2023 году“ (русча). Ведомости. Қаралди: 19-октабр 2021-йил.
  33. ↑ „Руссиа’с неw Чеcкмате жет фигҳтер ин ҳигҳ деманд он wорлд армс маркет — Ростеc ҳеад“. ТАСС. Қаралди: 10-август 2021-йил.
  34. ↑ Синева. „"Шах и мат". Конструктор Стрелец: новый истребитель превзойдет все мировые аналоги“ (русча). ТАСС. 2021-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган.
  35. ↑ „Тҳе Чеcкмате аирcрафт wилл ҳаве но буилт-ин гун фор тҳе фирст тиме ин деcадес“ (инглизча). ПравдаРепорт (22-ноябр 2005-йил). 2021-йил 21-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-июл 2021-йил.
  36. ↑ „Истребитель Чеcкмате могут включить в госпрограмму вооружений“ (русча). Ведомости. Қаралди: 19-октабр 2021-йил.