Ziyosfera

Sulton Boyazid II majmuasi

Sulton Boyazid II majmuasi (turkcha: Sultan II Bayezid Külliyesi) – Turkiyaning Edirne shahrida joylashgan külliye (diniy-ijtimoiy inshootlar majmuasi). 1488-yilda sulton Boyazid II (h. 1481–1512) uchun Usmoniylar imperiyasi meʼmori Meʼmor Hayruddin tomonidan qurilgan.

Sulton Boyazid II majmuasi
II. Bayezid Külliyesi
Temel bilgiler
Joy Edirne, Turkiya
Diniy eʼtiqod Islom
Funksional holati muzey
Meʼmor
Meʼmor(lar) Meʼmor Hayruddin
Meʼmoriy turdagi masjid
Qurilishni boshlash yili 1484
Tugatish yili 1488
Xususiyatlari
Darüşşifaning ichki hovlisi

Majmua tarkibida bir Dar ash-Shifo (darüşşifa – shifoxona, tibbiyot markazi) mavjud boʻlib, 1488-yildan 1877–1878-yillarda boʻlib oʻtgan Rus-turk urushigacha toʻrt asr davomida faoliyat yuritgan. Ayniqsa, ruhiy xastaliklarni davolashda qoʻllanilgan usullari, jumladan, musiqa, suv shildirashi va xushboʻy hidlar bilan muolaja qilish amallari bilan mashhur boʻlgan.

Tarixiy darüşşifa 1993-yilda Edirnedagi Trakya universiteti tarkibiga qoʻshilgan. 1997-yilda tibbiyot tarixi va sogʻliqni saqlash masalalariga bagʻishlangan Sulton Boyazid II sogʻliqni saqlash muzeyiga aylantirilgan. Majmua 2016-yilda Turkiyaning UNESCO Butunjahon merosi yodgorliklari roʻyxatiga kiritilgan[1].

Masjid

Majmua ichida masjid markaziy oʻrinni egallaydi[2]. Ichki muqaddas qismida na yoylar, na ustunlar mavjud boʻlib, masjid poli turli turk gilamlari, „Onadoʻli gilamlari“ deb ataluvchi gilamlar bilan qoplangan. Oʻlchamlari 20.58×20.60 metr, kvadrat shaklida[3]. Masjid gumbazining balandligi 19.34 metrni tashkil etadi. Minbarni bezashda tosh oʻymakorligidan foydalanilgan. Masjidning ikkita minorasi mavjud boʻlib, ularning har biri 1 ta balkonga ega, 149 pogʻonadan iborat. Ularning har ikkisining balandligi 38.50 metrdan. Masjid ichidagi yoysimon derazalar qatori esa tashqaridan tushayotgan nurning ichkarida ibodat qilayotgan kishilar yuziga tushishiga imkon bergan.

Shifoxona

Darüşşifa masjidning oʻng tomonida joylashgan boʻlib, 3 boʻlimdan iborat. Birinchi hovlida 6 ta ambulatoriya xonasi, xizmat koʻrsatish xonalari yaʼni oshxona, kir yuvish xonasi, dorixona mavjud. Ikkinchi hovlida esa yuqori martabali xodimlar oʻz vazifalarini bajaradigan 4 xona joylashgan[2][3]. Shifoxona (şifa-hane) bemorlar yotqiziladigan boʻlim boʻlib, jami 10 ta xonadan iborat, ularning 6 tasi qish mavsumi, 4 tasi yoz mavsumi uchun moʻljallangan. Bu boʻlimda musiqiy chiqishlar amalga oshiriladigan sahna ham boʻlgan. Musiqa va favvora suvining tovushi ruhiy xastalikka chalingan bemorlarni davolash uchun terapevtik vosita sifatida qoʻllanilgan.

Tibbiyot maktabi

Tarixiy tibbiyot maktabi hovlisi

Majmuada, shuningdek, tibbiyot maktabi ham boʻlgan. Bu maktabda yuqori maosh oluvchi olimlar faoliyat olib borgani sababli Usmoniylar imperiyasidagi eng nufuzli 60 madrasadan biri sifatida tanilgan.

Tibbiyot maktabi uch tomoni talabalar xonalari va darsxona bilan oʻralgan hovli shaklida boʻlib, markazida bir shodirvon joylashgan. Maktabning birinchi mudarrisi Shayx Lutfullohzoda Bahaüddin boʻlgani aytiladi[4]. Mashhur usmoniy sayyohi Avliyo Chalabiy (1611 – 1682-yildan keyin) oʻz asarida maktab talabalari yetuk tabiblar boʻlib, ular qadimgi yunon faylasuflari, olimlari va tabiblari, jumladan, Aflotun (Platon), Sokrat, Filipp Opuntskiy, Aristotel, Galen va Pifagor asarlarini oʻrganib, ular ustida munozara qilganini yozadi. Har bir tabib turli yoʻnalish boʻyicha mutaxassis boʻlib, tibbiyotga oid ilmiy adabiyotlarni oʻrganish orqali eng yaxshi davolash usulini topishga harakat qilgan. Maktabning qoʻlyozma kitoblari hozirda Selimiya masjidining qoʻlyozmalar kutubxonasida saqlanadi.

Avliyo Chalabiy tomonidan keltirilgan maʼlumotlarga koʻra, xodimlar va talabalar quyidagicha kunlik maosh olgan:

  • Mudarris (1): 60 aqcha (bayram kunlari ham qoʻshilgan)
  • Yordamchi (1): 7 aqcha
  • Kutubxonachi (1): 2 aqcha
  • Xizmatchilar (2): 2 aqcha
  • Talabalar (18): 2 aqcha va barcha ehtiyojlari taʼminlangan.

Majmuaning boshqa boʻlimlari

Hammom

Bugungi kunda bu inshoot vayron holatga kelgan, inshootning asl poydevori koʻrinmaydi. Meʼmoriy jihatdan inshoot ikki boʻlimli hammom shaklida bunyod etilgan boʻlib, undan tushgan daromad majmua xarajatlarini qoplashga xizmat qilgan[3].

Imorat

Majmuaning bir qismi oshxona yoki imaret sifatida foydalanilgan boʻlib, u yerda kuniga ikki mahal ovqat berilgan. Bu imorat „Yangi Imorat“ (Yeni İmaret) deb ham ataladi, chunki u Edirnedagi 8 imoratning eng oxirgisi boʻlgan. Majmua xodimlari va kambagʻallar bu yerda bepul ovqatlangan[3].

Galereya

  • Masjidning balkon qismidan ichki ko‘rinishi
    Masjidning balkon qismidan ichki ko‘rinishi
  • Masjid hovlisi
    Masjid hovlisi
  • Muzey hududidagi hovli
    Muzey hududidagi hovli

Manbalar

  1. ↑ „Sultan Bayezid II Complex: A Center of Medical Treatment“. UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 2018-yil 11-iyun.
  2. ↑ 2,0 2,1 Blessing, Patricia. Architecture and material politics in the fifteenth-century Ottoman empire. Cambridge: Cambridge University Press, 2022. ISBN 978-1-316-51760-4. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Akıncı, H. (2018). Architectural Design of the Complex of Sultan Bayezid II – Health Museum. UNIMUSEUM, 1(1), 28-34.
  4. ↑ Heybeli, Nurettin (September 2009). "Sultan Bayezid II Külliyesi: One of the Earliest Medical Schools—Founded in 1488" (en-US). Clinical Orthopaedics and Related Research 467 (9): 2457. doi:10.1007/s11999-008-0645-1. ISSN 0009-921X. PMID 19067095. PMC 2866917. https://journals.lww.com/clinorthop/fulltext/2009/09000/sultan_bayezid_ii_k_lliyesi__one_of_the_earliest.33.aspx. 

Havolalar

Vikiomborda „Sulton Boyazid II majmuasi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Sulton_Boyazid_II_majmuasi" dan olindi