Sultonahmet masjidi
Мовий масжид ёки Султонаҳмет масжиди (туркча Султанаҳмет Cамии) Истанбулдаги биринчи масжиддир. Унинг олтита минораси бор: тўрттаси одатдагидек ён томонларида ва иккитаси бироз пастроқ - ташқи бурчакларида. У ислом ва жаҳон меъморчилигининг ажойиб намунаси саналади. Масжид Мармара денгизи қирг'ог'ида, Истанбулнинг тарихий марказида, Султонаҳмет туманида, Аясофя рўпарасида жойлашган. Масжид шаҳарнинг тимсолларидан биридир.
Масжид ме'морчилиги иккита услубни - классик Усмонли ва Византияни бирлаштиради. Афсонага кўра, Султон стандарт рақам 4 олтин миноралар қуришни буюрган, аммо ме'мор ниманидир бузиб, олтита минора қурган. Масжид қурилиши етти йил давом этган ва султон вафотидан бир йил аввал 1616 йилда қуриб битказилган. Масжид қурилишида тош ва мармар ишлатилган. Изникдаги оқ ва кўк рангли қўлда ишланган керамик плиталарнинг кўплиги (20 мингдан ортиқ) туфайли "Кўк масжид" номини олди, улар ички безакларда ишлатилган. Керамика ўзининг сифати билан машҳур бўлган Изник заводларидан келтирилди. Аҳмад И заводларга энг чиройли намуналарни Истанбулга юборишни буюрди ва бошқа қурилиш майдончаларига маҳсулотларни олиб чиқишни тақиқлади, натижада завод фаолияти таназзулга юз тутди. Ўлчами 53х51 метр бўлган марказий зал диаметри 23,5 метр, баландлиги 43 метр бўлган гумбаз билан қопланган. Гумбаз ва ярим гумбазлар Диярбакирлик Сеййид Қосим Губарий томонидан моҳирлик билан бажарилган Қур'он суралари ва Муҳаммад пайг'амбарнинг сўзлари билан безатилган. Гумбаз диаметри 5 метр бўлган тўртта улкан устунга таянади. Масжид нақшларида гулли нақшлар – ан’анавий лолалар, замбаклар, чиннигуллар ва атиргуллар, шунингдек, оқ фонда турли рангдаги безаклар устунлик қилади. Бундан ташқари, керамик плиткалар нақшлари учун лолалар тасвирининг 50 дан ортиқ вариантлари ишлатилганлиги тахмин қилинган. Масжид поллари гиламлар билан қопланган. Масжид ичи яхши ёритилган - ёруг'лик 260 та деразадан тушади. Дастлаб, деразалар учун ишлатиладиган ойналар Венециядан келтирилди, аммо кейинчалик алмаштирилди. Масжиднинг диққатга сазовор элементларидан бири бу меҳроб, якка мармардан ўйилган ибодат уясидир. Унда Маккадан олиб келинган қора тош бор. Меҳраб ёнида минбар – имомнинг ма’руза ўқиш жойи бор. Масжиднинг ғарбий қисмидан махсус кириш жойи бўлиб, унинг устида занжир осилган. Бу кириш жойидан султон отда масжид ҳовлисига кирганида фойдаланиши мумкин эди. Занжир махсус пастга осилган эди, шунда султон ҳар сафар энгашарди, бу эса султоннинг Аллоҳга нисбатан аҳамияцизлигини англатади. Масжид улкан меъморий мажмуанинг бир қисми сифатида қурилган бўлиб, унинг таркибига мадраса, шифохона, хайрия муассасалари, ошхоналар, карвонсарой киради. 19-асрда касалхона ва карвонсарой вайрон қилинган.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |