Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Sun imperiyasi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Сун империяси
宋朝

империя
←
960 — 1279


→


Пойтахти Бянлян (960—1127)
Нанкин (1129—1138)
Линан (1138—1276)
Тил(лар)и хитой тили
Дини Конфуцийлик, Буддизм, Даоизм
Майдони 3 100 000 км² (980)[1]
Аҳолиси 100 миллион киши
Бошқарув шакли мутлақ монархия
Сулола Чжао
Император
 - 960—976 Чжао Куанйин
 - 1278—1279 Чжао Бин

Сун империяси (хитойча: 宋朝; пинйин:Сòнг Чáо - Сун чао) – Хитойда 960-йилдан 1279-йилгача мавжуд бўлган давлат. Ҳукмрон сулола – Чжао (趙).

Империянинг ташкил топиши Хитойнинг 907-йилда Тан империяси (唐朝) қулаганидан бери давом этиб келган тарқоқликка барҳам беради. Империянинг пайдо бўлишидан олдин беш сулола ва ўн подшоҳлик даври (五代十国) ҳукм сурган. 1127-йил Журчен давлати қўшинлари империя пойтахти Бянлянни эгаллаб олиши сулола тарихидаги бурилиш даври бўлган. Император уйи Манжурияга асир олинди, аммо тахтдан воз кечган монархнинг ўғилларидан бири жанубдан Жиангнанга қочишга муваффақ бўлади. Пойтахтни Линанга кўчириб, қўмондон Юэ Фей журченларнинг жанубга юришини тўхтатган. Шундай қилиб, империя тарихи пойтахтни кўчиришдан олдин ва кейин мос равишда Шимолий ва Жанубий даврларга бўлинади. Сун Сариқ дарё бўйидаги анъанавий „Хитой сивилизацияси ватани“ устидан назоратни йўқотган бўлса-да, Жанубий Сун империяси аҳолиси кўп ва қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерларга эга бўлгани сабабли Сун иқтисодиёти кучли бўлган. Жанубий Сун денгиз ва қуруқлик чегараларини ҳимоя қилиш ҳамда чет элда денгиз миссияларини ўтказиш учун денгиз кучларини анча кучайтирган. Сзинларга ва кейинчалик мўғулларга қарши курашиш учун Сун порохдан фойдаланиш билан тўлиқ инқилобий янги ҳарбий технологияни ишлаб чиққан. 1234-йилда Сзин империяси мўғуллар томонидан босиб олиниб, улар Шимолий Хитойни назорат қилишади ва Жанубий Сун билан нотинч муносабатлари ўзгармайди. Мўғуллар империясининг тўртинчи Буюк хони Мунке 1259-йилда Сичуандаги Дяоюй тоғ қалъасини қамал қилиш пайтида вафот этган. Унинг укаси Хубилай янги Буюк Хон деб эълон қилинади, аммо унинг даъволари ғарбдаги мўғуллар томонидан қисман тан олинган. 1271-йилда Хубилай Хитой императори деб эълон қилинди. Йигирма йиллик мунтазам урушлардан сўнг, Хубилай қўшинлари 1279-йилда Сунни босиб олади. Мўғуллар истилоси Юан империяси (1271–1368) остида бирлашишга олиб келган..Бу сулола даврида Хитойликлар Мо'г'улларга жуда катта қаршилик ко'рсатишган 40 йилдан ортиқ вақт давомида бу сулола жанг олиб борди Мо'г'уллар эса жуда катта куч билан юриш қилиб жуда катта талофат ко'рган.Хитойлик генераллар со'нги нафасигача жанг қилишган.Мо'г'уллар тарихида бу жанг энг мураккаб ва энг қийин жанг ҳисобланади.Бу жангда Мо'г'ул хони Мункехоннинг о'зи ҳам Хитойликлар билан жангда бафот этади ва жуда катта ё'қотишлар юз беради.

Хитой аҳолиси ИХ, Х, ва ХИ асрларда икки баравар кўпайган. Бу ўсишга марказий ва жанубий Сунда гуруч етиштиришни кенгайтириш, Жануби-Шарқий ва Жанубий Осиёдан эртапишар гуручдан фойдаланиш ва кенг тарқалган озиқ-овқат ортиқча маҳсулот ишлаб чиқариш сабаб бўлган. Шимолий Сун аҳолини рўйхатга олишда 20 миллион хонадон қайд этилган, бу Хан ва Тан сулолаларидан икки баравар кўп. Маълумотларга кўра, Шимолий Сун Мин империяси даврида 120 миллиондан 200 миллионга яқин аҳолига эга бўлган. Аҳолининг кескин ўсиши замонавий Хитойда иқтисодий инқилобни келтириб чиқарган. Аҳоли сонининг кўпайиши, шаҳарларнинг ўсиши ва халқ хўжалигининг вужудга келиши марказий ҳокимиятнинг иқтисодий ишларда бевосита иштирок этишдан аста-секин чекинишига олиб келади.

Адабиётлар

  • История Китая; Учебник / Под редакцией А. В. Меликсетова. 2-э изд., испр. и доп. — М.: Изд-во МГУ, Изд-во «Высшая школа», 2002. — 736 с. — ИСБН 5-211-04413-4
  • «История Востока» (в 6 т.). Т.ИИ «Восток в средние века», — Москва, издательская фирма «Восточная литература» РАН, 2002. ИСБН 5-02-017711-3
  • Андерсон, Жамес А.. "'Треачероус Фаcтионс': Шифтинг Фронтиэр Аллианcес ин тҳе Бреакдоwн оф Сино-Виэтнамесе Релатионс он тҳе Эве оф тҳе 1075 Бордер Wар", ин Wятт, Дон Ж., Баттлефронц Реал анд Имагинед: Wар, Бордер, анд Идентитй ин тҳе Чинесе Миддле Период. Неw Ёрк: Палграве МаcМиллан, 2008 — 191–226-бет. ИСБН 1-4039-6084-9. 
  • Лорге, Петер. Тҳе Реунифиcатион оф Чина: Пеаcе тҳроугҳ Wар ундер тҳе Сонг Дйнастй. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 2015. ИСБН 1-107-08475-9. 
  • Эбрей, Патриcиа Буcклей. Тҳе Cамбридге Иллустратед Ҳисторй оф Чина. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1999. ИСБН 0-521-66991-Х. 
  • Эбрей, Патриcиа Буcклей; Wалтҳалл, Анне; Палаис, Жамес Б.. Эаст Асиа: А Cултурал, Соcиал, анд Политиcал Ҳисторй. Бостон: Ҳоугҳтон Миффлин, 2006. ИСБН 0-618-13384-4. 
  • Гернет, Жаcқуэс.. Даилй Лифе ин Чина он тҳе Эве оф тҳе Монгол Инвасион, 1250–1276. Станфорд: Станфорд Университй Пресс, 1962. ИСБН 0-8047-0720-6. 
  • Ҳалл, Кеннетҳ. Маритиме траде анд стате девелопмент ин эарлй Соутҳеаст Асиа. Ҳаwаии: Университй оф Ҳаwаии Пресс, 1985. ИСБН 0-8248-0959-1. 
  • Ҳартwелл, Роберт М.. "Демограпҳиc, Политиcал, анд Соcиал Трансформатионс оф Чина, 750-1550", Ҳарвард Жоурнал оф Асиатиc Студиэ, 1982. 
  • Ҳймес, Роберт П.. Статесмен анд Гентлемен: Тҳе Элите оф Фу-Чоу, Чианг-Ҳси, ин Нортҳерн анд Соутҳерн Сунг. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1986. ИСБН 0-521-30631-7. 
  • Састри, Нилаканта, К.А.. Тҳе CōĻас. Мадрас: Университй оф Мадрас, 1984. 
  • Шен, Фуwеи. Cултурал флоw бетwеэн Чина анд тҳе оуциде wорлд. Беижинг: Фореигн Лангуагес Пресс, 1996. ИСБН 7-119-00431-0. 
  • Сивин, Натҳан. Сcиэнcе ин Анcиэнт Чина, Броокфиэлд, Вермонт: ВАРИОРУМ, Ашгате Публишинг, 1995. 
  • Бросе, Мичаэл C.. "Пеопле ин тҳе Миддле: Уйгҳурс ин тҳе Нортҳwест Фронтиэр Зоне", ин Wятт, Дон Ж., Баттлефронц Реал анд Имагинед: Wар, Бордер, анд Идентитй ин тҳе Чинесе Миддле Период. Неw Ёрк: Палграве МаcМиллан, 2008 — 253–289-бет. ИСБН 1-4039-6084-9. 
  • Моте, Ф. W.. Империал Чина: 900–1800. Ҳарвард: Ҳарвард Университй Пресс, 1999. 
  • Wригҳт, Артҳур Ф.. Буддҳисм ин Чинесе Ҳисторй. Станфорд: Станфорд Университй Пресс, 1959. 
  • Чен, Юан Жулиан. "Фронтиэр, Фортифиcатион, анд Форестатион: Дефенсиве Wоодланд он тҳе Сонг-Лиао Бордер ин тҳе Лонг Элевентҳ Cентурй". Жоурнал оф Чинесе Ҳисторй, 2 (2), 2018 — 313–334-бет. 
  • МcКнигҳт, Бриан Э.. Лаw анд Ордер ин Сунг Чина. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1992 — 155–157-бет. 
  • Россаби, Моррис. Кҳубилаи Кҳан: Ҳис Лифе анд Тимес. Беркелей: Университй оф Cалифорниа Пресс, 1988. ИСБН 0-520-05913-9. 
  • Неэдҳам, Жосепҳ. Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина: Волуме 1, Интродуcторй Ориэнтатионс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1986а. 
  • Неэдҳам, Жосепҳ. Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина: Волуме 3, Матҳематиcс анд тҳе Сcиэнcес оф тҳе Ҳеавенс анд тҳе Эартҳ. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1986б. 
  • Неэдҳам, Жосепҳ. Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина: Волуме 4, Пҳйсиcс анд Пҳйсиcал Течнологй, Парт 2: Мечаниcал Энгинеэринг. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1986c. 
  • Неэдҳам, Жосепҳ. Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина: Волуме 4, Пҳйсиcс анд Пҳйсиcал Течнологй, Парт 3: Cивил Энгинеэринг анд Наутиcс. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1986д. 
  • Неэдҳам, Жосепҳ. Сcиэнcе анд Cивилисатион ин Чина: Волуме 5, Чемистрй анд Чемиcал Течнологй, Парт 7: Милитарй Течнологй; Тҳе Гунпоwдер Эпиc. Cамбридге: Cамбридге Университй Пресс, 1986э. 
  • Юан, Зҳенг. "Лоcал Говернмент Счоолс ин Сунг Чина: А Реассессмент". Ҳисторй оф Эдуcатион Қуартерлй, 1994 — 193–213-бет. 
  • Фаирбанк, Жоҳн Кинг; Голдман, Мерле. Чина: А Неw Ҳисторй, 2нд энларгед, Cамбридге: МА; Лондон: Тҳе Белкнап Пресс оф Ҳарвард Университй Пресс, 2006. ИСБН 0-674-01828-1. 
  • Голас, Петер. "Рурал Чина ин тҳе Сонг", Тҳе Жоурнал оф Асиан Студиэс, 39 (2), 1980 — 291–325-бет. 
  • Сен, Тансен. Буддҳисм, Дипломаcй, анд Траде: Тҳе Реалигнмент оф Сино-Индиан Релатионс, 600–1400. Маноа: Асиан Интераcтионс анд Cомпарисонс, а жоинт публиcатион оф тҳе Университй оф Ҳаwаии Пресс анд тҳе Ассоcиатион фор Асиан Студиэс, 2003. ИСБН 0-8248-2593-5. 
  • Веэcк, Грегорй; Паннелл, Cлифтон W.; Смитҳ, Чристопҳер Ж.; Ҳуанг, Ёуқин. Чина'с Геограпҳй: Глобализатион анд тҳе Дйнамиcс оф Политиcал, Эcономиc, анд Соcиал Чанге. Ланҳам: Роwман & Литтлефиэлд Публишерс, 2007. ИСБН 0-7425-5402-3. 
  • Броок, Тимотҳй. Тҳе Cонфусионс оф Плеасуре: Cоммерcе анд Cултуре ин Минг Чина. Беркелей, CА: Университй оф Cалифорниа Пресс, 1998. ИСБН 0-520-22154-3. 
  • Ҳаргетт, Жамес М.. "Соме Прелиминарй Ремаркс он тҳе Травел Реcордс оф тҳе Сонг Дйнастй (960–1279)". Чинесе Литературе: Эссайс, Артиcлес, Ревиэwс (CЛЕАР), 7 (1/2), 1985 — 67–93-бет. 
  • Бол, Петер К.. "Тҳе Рисе оф Лоcал Ҳисторй: Ҳисторй, Геограпҳй, анд Cултуре ин Соутҳерн Сонг анд Юан Wузҳоу". Ҳарвард Жоурнал оф Асиатиc Студиэс, 61 (1), 2001 — 37–76-бет. 

Манбалар

  1. ↑ Р. Таагепера. Эхпансион анд Cонтраcтион Паттернс оф Ларге Политиэс: Cонтехт фор Руссиа (эн) // Интернатионал Студиэс Қуартерлй. — 1997. — Вол. 41, исс. 3. — П. 475–504. — ИССН 0020-8833. — ДОИ:10.1111/0020-8833.00053. Архивировано 17 август 2018 года.

Ҳаволалар


Олдингиси Хитой тарихидаги сулолалар
960–1279
Кейингиси