Суперзавр (лотинча: Суперсаурус) – улкан сауроподоморф динозавр, қазилма қолдиқлари Колорадо (АҚШ) юра даврининг бошларида топилган. Номи „супер кертенкеле“ („супер кертенкеле“) деб таржима қилинган. Бир нечта қовурға, скапула, тос суяги, оёқ-қўл қолдиқлари ва умуртқалари мавжуд. Суперзавр қолдиқлари турли авлодларга тегишли бўлиши мумкин. Суперзаврнинг узунлиги 33–34 метр, оғирлиги 35–40 тоннага яқин бўлган[1]; бошқа манбаларда айтилишича, унинг узунлиги 39 м ва ҳатто 42 м га етган[2][3].

Таксономия

Суперзавр вертебра

Бу таксономия узоқ ва жуда мураккаб тарихга эга. 1970-йилларда Америка Қўшма Штатларда суперзавр суяклари билан бир вақтда бир нечта бошқа қазилма суяклар топилган, америкалик палеонтолог Ж. А. Женсен (инглизча: Жамес А.Женсен) уларни Ултрасаурус маcинтоши деб таърифламоқчи бўлган, бу ҳақда у ўз ҳамкасбларига хабар берган (Илмий адабиётларда ҳам, оммавий ахборот воситаларида ҳам кўп номлар мавжуд). Аммо тадқиқотчи шошқалоқ қилмаган, балки янги топилмаларни кутишга қарор қилган. Кейин Кореяда улар номи маълум бомаган суякларни топдилар (улар ҳумерусни фемур деб адашиб, бутун динозаврнинг тахминий ҳажмини ошириб юборишган) ва уни ултразаврнинг янги тури сифатида таърифлашган (Ултрасаурус табриэнсис Ким, 1983-йил).

Ҳажми бўйича: Аргентиносаурус (тўқ қизил, 35 м), Маменсисаурус (яшил, 35 м), Суперзавр (тўқ сариқ, 33 м), Диплодоcус (бинафша, 33 м), Футалогносаурус (оч кўк, 30 м)
Шимолий Америка қадимий триклик музейидаги суперзавр скелети.

Деярли бир вақтнинг ўзида (1985-йил) Женсен янги Суперзавр вивианаэ, Дйстйлосаурус эдwини ва Ултрасаурус маcинтоши турларини тасвирлаб берган. Палеонтолог Жорж Олшеwски икки хил динозаврлар бир хил ном билан аталганлигини пайқаб, 1991-йилда „Америкаликларнинг“ номи „Кореяликларники“ билан чалкашмаслик учун бир ҳарфни ўзгартириб, „Ултрасаурос“ га ўзгартирган.

Кейин маълум бўлишича, Америка Ултрасаурос мустақил тур эмас, балки композит химера, ва унинг суяклари аслида суперзаврга тегишли бўлган. Халқаро зоологик номенклатура кодексига кўра, УлтрасаурУс номи номен нудумни аниқ илмий манбаси бўлмаган ва кейинчалик бошқа бир-бирига яқин тур билан бир хил бўлиб қолиши мумкин, лекин таксон ва Суперзавр ўртасида ҳеч қандай умумийлик бўлмаган. Кладограмма 2015-йил[4]:

 
 

Ампҳиcоэлиас алтус

 
 
Апатосауринаэ
 

Уннамед спеcиэс

 
 
 
 

Апатосаурус ажах

 
 

Апатосаурус лоуисаэ

 
 
 
 

Бронтосаурус эхcелсус

 
 
 

Бронтосаурус яҳнаҳпин

 
 

Бронтосаурус парвус

 
 
 
 
 
Диплодоcинаэ
 

Уннамед спеcиэс

 
 
 

Торниэриа африcана

 
 
 
 

Суперсаурус лоуринҳаненсис

 
 

Суперсаурус вивианаэ

 
 
 
 

Леинкупал латиcауда

 
 
 

Галеамопус ҳайи

 
 
 
 

Диплодоcус cарнегии

 
 

Диплодоcус ҳаллорум

 
 
 
 

Каатедоcус сибери

 
 

Баросаурус лентус

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Синонимлар

Икки ўхшаш умумий номлар ўртасида фарқ бўлиши керак: таксон Ултрасаурус Ким, 1983-йил (охиргидан олдинги У; ҳозир Ултрасаурус) ва Ултрасаурус Олшинскй, 1991-йил (охиргидан олдинги О), ҳозирда Суперзавр Женсен жинсининг кичик синоними, 1985 йил.

Жинс синоними ўз ичига қуидагиларни олади:

  • Динҳеиросаурус Бонапарте & Матеус, 1999-йил
  • Дйстйлосаурус Женсен, 1985-йил
  • Ултрасаурос Олшевскй, 1991-йил
  • Ултрасаурус Женсен, 1985-йил нон Ким, 1983-йил

Қўшимча маълумотлар

  • Ултразавр
  • Сейсмосаурус

Адабиётлар

  • Ж. А. Женсен 1985-йил. Колорадо даври бошидаги учта янги сауропод динозаврлари. Буюк ҳавза табиацҳуноси 45 : 697–709.

Манбалар

  1. ↑ Ловелаcе Д. М., Ҳартман С. А., анд Wаҳл W. Р. 2007. Морпҳологй оф а спеcимен оф Суперсаурус (Диносауриа, Сауропода) фром тҳе Моррисон Форматион оф Wёминг, анд а ре-эвалуатион оф диплодоcид пҳйлогенй. Арқуивос до Мусеу Наcионал 65(4): 527—544.
  2. ↑ Суперзавр: учёниэ нашли самого длинного динозавра за всю историю Земли
  3. ↑ Суперсаурус мигҳт бе тҳе лонгест диносаур тҳат эвер ливед
  4. ↑ Цчопп, Э., Матеус О., & Бенсон Р. Б. Ж. (2015). А спеcимен-левел пҳйлогенетиc аналйсис анд тахономиc ревисион оф Диплодоcидаэ (Диносауриа, Сауропода). ПеэрЖ. 3, э857., 4