Surat Ikromov

Сурат Хатамович Икромов (1945-йил – 2021-йил 3-май) – ҳуқуқшунос, Ўзбекистон авторитар ҳукуматининг танқидчиси. Мустақил ҳуқуқ ҳимоячилари ташаббус гуруҳининг раиси эди. Гуруҳ 2002-йилда ташкил этилганидан буён Ўзбекистонда, Марказий Осиёнинг энг кўп аҳолиси бўлган давлати ва Афғонистон урушида Ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари бузилишининг энг машҳур солномачиларидан бирига айланган.

Сурат Икромов
Таваллуди	1945-йил Тошкент
Вафоти	2021-йил 3-май Тошкент
Фуқаролиги	Ўзбекистон
Касби	Ҳуқуқшунос

Ҳаёти

Сурат Икромов 1945-йилда Тошкент шаҳрида туғилган. У радиотехника бўйича ўқиб, босмахонада ва фотостудияда фаолият олиб борган. Шунингдек, коллежда дарс бериб, ўқув материаллари ишлаб чиқарувчи компанияни бошқарган.

Иш фаолияти

2003-йилда Икромов ўғирлаб кетилиб, қаттиқ калтакланган. Кейин қопга боғланган ва ёлғиз ариқга улоқтирилган. Унинг келиб чиқишини ҳисобга олган ҳолда, Ҳуман Ригҳц Wатч ташкилоти „биз бу воқеада жиноий безориликдан кўра кўпроқ нарса бўлиши мумкин деб гумон қиламиз“, – деди. У мунтазам равишда суд жараёнларида қатнашиб, жабрланувчилар билан суҳбатлашган. Кейинчалик дипломатлар, журналистлар ва ҳукумат амалдорларига электрон почта орқали юборилган хабарларни тузади. Мустақил оммавий ахборот воситаларига эга бўлмаган мамлакатда унинг хабарлари Ўзбекистоннинг репрессив ҳуқуқий ва сиёсий тизими фаолиятига ноёб ойна очади. Унинг жўнатмалари архиви www.игнпу.нет сайтида мавжуд.

Икромов ишининг асосий қисми ҳибсга олинганларга, хусусан, диний экстремизмда айбланаётганларга нисбатан қўпол муносабатда бўлганлар, сохта далиллар ва қийноқларни фош этишдан иборат эди. У маълумоти бўйича муҳандис бўлган, аммо тасодифан ҳуқуқ ҳимоячисига айланган. Ўтган асрнинг 90-йилларида кичик матбуот корхонасини йўлга қўяди. Давлат корхонаси унинг ускунасини синдириб ташлагач, уларни судга берган, аммо ютқазиб қўйган. Кейин бошқа ҳуқуқ ҳимоячилари билан алоқага чиқиб, охир-оқибат ўзи ҳам ҳуқуқ ҳимоячисига айланган. Икромов узоқ йиллик президент Ислом Каримовнинг ҳукмрон режимини кескин танқид қилган. 2010-йил май ойида ҳукуматнинг Андижондаги намойишчиларни бостиришнинг беш йиллигига бағишланган жўнатмасида буни „Каримов режимининг энг даҳшатли жиноятларидан бири“ деб атаган, лекин у ҳозиргача „тергов қилинмаган ва жазоланмаган“. Ҳукумат террорчиларга қарши курашаётганини даъво қилмоқда.

У таниқли ўзбек хонандасининг шубҳали ўлими билан боғлиқ иш бўйича судга тортилган. Расмий маълумотларга кўра, у ўзини осиб қўйган. Аммо, Икромов уни ўлдирилган бўлиши мумкинлигини тахмин қилиб, қўшиқчининг йигитининг қариндошларини (Ўзбекистон ички ишлар вазирининг укаси бўлган) бу ишда айблаган. Суд Икромовга қарши қарор чиқариб, уни даъвогарларга жарима тўлашга мажбур қилади.

Сурат Икромов 2021-йил 3-майда Тошкентда вафот этган.

Адабиётлар

• „Узбекистан: Тҳе Cоурт реcогнизед ҳуман ригҳц аcтивист Сурат Икрамов гуилтй оф инсулт анд дефаматион“ (2010-йил 29-сентябр). Қаралди: 2012-йил 17-феврал.
• „Сурат Икрамов: Тҳе жудиcиал анд легал реформ ин Узбекистан ис тҳе план, бут нот аcтион“ (2010-йил 12-март). Қаралди: 2012-йил 17-феврал.
• „Ҳуман ригҳц аcтивист Сурат Икрамов: Партиcипанц оф тҳе Андизҳан ребеллион сентенcед то имприсонмент аре дениэд техц оф вердиcц“ (2006-йил 27-феврал). Қаралди: 2012-йил 17-феврал.
• Wорлд Бриэфинг | Асиа: Узбекистан: Оппоситион Леадер Он Триал Неw Ёрк Тимес

Ташқи ҳаволалар

• Пҳилип Шишкин. „Узбекистан: У.С. Суппорц Репрессиве Региме“. Пулитзер Cентер (2010-йил 27-октябр). 2016-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-феврал.
• Информатион анд ҳеалтҳ типс. „Информатион анд ҳеалтҳ типс“. Игнпу.нет. 2012-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-феврал.
• „Сурат Икрамов – Тҳе ҳисторй оф Узбек ҳуман ригҳц аcтивист.“. УзНеwс.нет. 2012-йил 18-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-феврал.
• „Узбекистан: Узбек Ригҳц Аcтивист Киднаппед анд Беатен“. Ҳуман Ригҳц Wатч (2003-йил 30-август). Қаралди: 2012-йил 17-феврал.