Сурункали панкреатит

Сурункали панкреатит - бу доимий ёки вақти-вақти билан оғриқлар, экзокрин ва эндокрин етишмовчилик белгилари билан намоён бўладиган жуда кенг тарқалган касаллик. Бу ошқозон ости бези паренхимасида қайтарилмас патологик ўзгаришлар билан тавсифланади - унинг буришиши, пролифератив фиброз, шунингдек, каналларнинг структураси,унда ёки без тўқималарида тошларнинг шаклланиши. Бу минимал клиник кўринишлар билан ёки қорин бўшлиғи органларининг бошқа касалликлари (сурункали холесистит, сафро дискинези, ошқозон ва ўн икки бармоқли ичакнинг ошқозон яраси) остида пайдо бўлиши мумкин. Натижада, ушбу касалликнинг ҳақиқий частотасини аниқлаш мумкин эмас.[1]

Таснифлаш

Ажратиш:

  • Токсик-метаболик сурункали панкреатит
  • Идиопатик сурункали панкреатит
  • Ирсий сурункали панкреатит
  • Аутоиммун сурункали панкреатит
  • Сурункали такрорий панкреатит
  • Обструктив сурункали панкреатит
  • Сурункали панкреатитнинг бирламчи шакли
  • Сурункали панкреатитнинг иккиламчи шакли

Сурункали панкреатитнинг М.Кузинга кўра таснифи.

1 Асосий

  • Алкоголли
  • Ното'г'ри овқатланиш туфайли
  • Гиёҳванд моддалардан келиб чиққан панкреатит
  • Метаболик касалликларга асосланган
  • Нома'лум этиология

2 Шикастланишдан кейинги

  • Ошқозон ости безининг очиқ шикастланиши туфайли
  • То'мтоқ травма туфайли
  • Операция ичидаги жароҳатлардан кейин
  • ЭРПҲГ асосида

3 Иккинчи даражали

  • Холангиоген, шу жумладан:
  • лимфоген холесистопанкреатит, холедохолитиаз асосида, папиллостеноз билан.
  • Ошқозон-ичак тракти касалликларида, шу жумладан: бирламчи ва иккиламчи дуоденостаз билан, ошқозон яраси билан, сурункали колит билан.
  • Қорин бо'шлиг'и аортаси шохларининг тиқилиб қолиши билан
  • Эндокринопатиялар билан
  • Бошқа этиологик омилларга асосланиб
  • Ичак дисбиози

Файл:Чрониc панcреатитис.wебм Сурункали панкреатитнинг энг сўнгги таснифи немис панкреатологлари М-АННҲЕИМ (2007)деб ҳисобланади. Ушбу тасниф сурункали панкреатитнинг кўплаб хавф омилларини ҳисобга олади ва беморларни сурункали панкреатитнинг этиологияси, клиник босқичи ва оғирлигига қараб тоифаларга ажратади. Касалликнинг оғирлиги таснифлаш тизимига кўра таснифланади.[2]

Этиология

Панкреатитнинг энг кенг тарқалган сабаблари ўт-тош касаллиги ва оғир-овқат билан бирга спиртли ичимликларни истеъмол қилишдир. Шунингдек, панкреатитнинг сабаблари заҳарланиш, травма, вирусли касалликлар, операциялар ва эндоскопик манипуляциялар бўлиши мумкин. Шунингдек, турли хил психоген таъсирлар панкреатитнинг жуда кенг тарқалган сабабидир: стресс, турли хил психотравмалар, қон томирларининг спастик ҳолатини келтириб чиқарадиган асабий кучланиш, шунингдек, сафро ва ошқозон ости бези ё'лларининг чиқишидаги мушаклар. Бугунги кунга келиб, сурункали панкреатит ривожланишининг энг муҳим омилларидан бири чекишдир. Хавф даражаси чекмайдиганларга нисбатан 75%га ошиши аниқланди.[3]

Клиник кўринишлар

Қоида тариқасида, сурункали панкреатитнинг асосий клиник кўриниши экзокрин панкреатик етишмовчиликдир.Ошқозон ости безининг зарур миқдорда ҳазм қилиш ферментлари ишлаб чиқара олмаслиги билан ифодаланади.

Панкреатик псевдокисталар ко'пинча о'ткир панкреатитдан кейин ҳосил бо'лади. Ҳажмининг ортиши ва то'планган патологик суюқлик, псевдокистнинг атрофидаги органларнинг сиқилиши туфайли ог'риқ, ошқозон ва о'н икки бармоқли ичакда озиқ-овқат ҳаракатининг бузилишига олиб келиши мумкин.

Баъзида ошқозон ости бези бошидаги склеротик жараёнлар ўт йўллари ва ошқозон ости бези каналининг сиқилишига ўхшаш клиник кўринишга олиб келади. Худди шундай кўриниш ошқозон ости бези бошининг ўсмаларида кузатилади, шунинг учун панкреатитнинг бу шакли псевдотумор деб аталади. Бундай ҳолларда сафро чиқиши бузилиши обструктив сариқликка олиб келиши мумкин.

Сурункали панкреатит фонида ўткир панкреатит пайдо бўлиши мумкин, бу сурункали панкреатитнинг кучайиши билан тенг эмас. Ошқозон-ичак трактининг бузилишидан ташқари, сурункали панкреатит билан оғриган беморларда бошқа белгилар мавжуд. 90% сурункали панкреатит билан оғриган беморларда мавжудлигини тасдиқловчи адабий манбалар мавжуд. Полиневропатиялар (периферик нервларнинг функсионал ўзгаришлари билан боғлиқ) ҳолатларининг.[4]

Диагностика

Сурункали панкреатитни ташхислаш учун стандарт текширувдан ташқари, ошқозон ости безининг экзокрин функсияси ҳам муҳимдир. Буни копрограм ёрдамида аниқлаш мумкин (нажасдаги ҳазм бўлмаган озиқ-овқат қолдиқларини микроскопик таҳлил қилиш).

Инструментал тадқиқотлар ҳам қўлланади: Қорин бо'шлиг'и органларининг ултратовуш текшируви, қорин бо'шлиг'и органларининг компютер томографияси ва бошқалар.

Беморлар чапқовурға ости соҳасида зерикарли оғриқли оғриқлардан шикоят қиладилар, улар бой ва ёғли овқатдан кейин кучаяди (беморлар сони одатда байрамлардан кейин кескин ортади), қориннинг юқори қисмида оғирлик ҳисси. Кўнгил айниши, оғизда аччиқланиш ҳисси пайдо бўлади.Сурункали панкреатитни ташхислаш учун ошқозон ости бези тузилишининг хусусиятларини аниқлашга, шунингдек безнинг функсияларини баҳолашга имкон берадиган турли усуллар қўлланади.[3]

Даволаш

Сурункали панкреатитни даволаш беморга индивидуал ёндашувни талаб қилади. Панкреатитнинг 2 тури мавжуд: гиперсекретор (нормал ёки ортиб бораётган секреция ҳажми, бикарбонатларнинг дебети, ферментларнинг фаоллиги ошиши) ва гипоферментатив (ферментлар, ферментларнинг нормал ҳажми билан бикарбонатлар ишлаб чиқаришнинг пасайиши), обструктив. Гиперсекретор панкреатит билан биринчи 2-4 кун давомида очлик белгиланади, со'нгра улар 5-сонли парҳез столига о'тадилар. Ог'риқ қолдирувчи воситалар, антибиотиклар ва бошқа дорилар ҳам буюрилади.[5]

Биринчи восита - шифокор томонидан тавсия этилган парҳез (№5). Овқатлар орасидаги танаффус кундузи тўрт соатдан ошмаслиги керак.

Секретор етишмовчилиги бўлган панкреатит, панкреатинга асосланган фермент препаратлари шаклида алмаштириш терапиясини талаб қилади.Шунингдек, адабиётларга кўра, ангиотензинга айлантирувчи фермент ингибиторларини (периндоприл)[5] қо'ллаш ижобий натижалар беради.Ошқозон ости бези каналининг обструкцияси бо'лса, жарроҳлик ёки тери орқали (пунксион) даволаш ко'рсатилади.Ошқозон ости безининг узоқ муддатли оқмаси билан жарроҳлик ёки минимал инвазив пунксион даволаш қўлланади.Псевдотумороз панкреатит ҳалигача жиддий муаммо бо'либ қолмоқда. Ко'пинча уни ошқозон ости бези саратонидан ажратиш мумкин эмас, шунинг учун даволаш асосан о'зига хос клиник ҳолатга бог'лиқ.[6]

Манбалар

Адабиётлар

  • Белокуров С.Ю., Могутов М.С., Потапов М.П., Якубова Р.Р. Ошқозон ости безининг постнекротик кисталари ва уларнинг асоратлари / Ю.Н. томонидан таҳрирланган. Белокурова. - Ярославл: ТПУ, 2003. - 224 п.
  • Ившин В.Г. Ташқи ошқозон ости бези оқмаларини даволаш усули // Жарроҳлик гепатологияси йилномалари. - 2005. 10-жилд. Но 3. - С. 101-107.
  • Губергриц Н.Б. Сурункали панкреатитнинг янги халқаро таснифи М-АННҲЕИМ (2007) // Панкреатологлар клубининг ахборотномаси. - 2009. Но 1. - С. 10-25 [1]
  • Зиммерман Я.С. Сурункали панкреатит // Панкреатологлар клубининг ахборотномаси. - 2009. Но 1. - С. 38-47 [2]

Яна қаранг