Ziyosfera

Сусуз яз

Қуруқ ёз (туркча: Сусуз Яз) — Метин Эрксан директори томонидан психологик драма элементларига эга турк филми.

Сусуз яз
Режиссёр(лар) Метин Эрксан
Ссенарий
муаллиф(лар)и		 Метин Эрксан
Премера
санаси
Давомийлик 90 дақиқа
Мамлакат Turkiya bayrogʻi Туркия
Тил туркча

Бу филм кейинчалик турк киносининг энг кўп талабланган ва машҳур актрисаларидан бирига айланган Хуля Кўчугит учун филм дебути бўлди.

Сужет

Филм воқеалари Измир вилоятидаги қишлоқлардан бирида бўлиб ўтади. Усмон ўз булоқини баҳорда тўсишга қарор қилди, чунки у сувга таянган барча деҳқонларни қўллаб-қувватлаш учун ёз жуда қуруқ бўлишини билади. Укаси Ҳасан уни булоқни тўсмасликка ундайди, лекин истар-истамас у билан бирга боради. Деҳқонлар ундан норози. Улар ҳуқуқий низо қўзғатадилар. Усмонга келишмовчилик ҳал бўлгунга қадар булоқни очиқ сақлаш буюрилади, лекин у бу буйруққа бўйсунмайди. Ҳасан қўшниларига раҳми келиб, баъзан тўғонни очса, Усмон тезда уни ёпади.

Бу орада Ҳасан Баҳор исмли ёш қизни кўнглини овлайди ва унга уйланади. Уларнинг никоҳ оқшомида Усмон уларнинг ётоқхонасига кириб, 10 нафар фарзанди бўлгач, ажрашишни буюради. Ҳасан маст акасини тўхтатиш учун дераза олдига бир комод қўйиши керак. Усмон девордаги ёриқни топиб, тугалланишини кузатади.

Фермерлардан бири Усмоннинг итини ўлдиради, бу эса ака-укаларни яна зўравонликларнинг олдини олиш учун тунда қўриқлашга ундайди. Ўша кечаси икки фермер тўғонни портлатиб юборди. Усмон ва Ҳасан диверсантларни таъқиб қилмоқда. У бир неча марта ўқ узиб, фермерлардан бирини ўлдиради. У Ҳасанни қотиллик учун айбдор эканлигига ишонтиради ва Ҳасан анча ёшроқ ва энгилроқ жазо олади деб даъво қилади.

Ҳасан 24 йилга озодликдан маҳрум этилди, бу муддат 8 йилга қисқартирилди, чунки у ғазабланган эди. Усмон унинг йўқлигидан фойдаланиб, Баҳар томон олдинга силжийди. У Ҳасанни унутгандек қилиш учун унинг хатларини йўқ қилади. Маҳбус эри билан бир хил қамоқхонада ўлдирилганида, Баҳорнинг ранжийди. У фермадан қочиб, онасига қайтади. Усмон уни қайтишга кўндиради ва Ҳасаннинг беваси бўлгани учун ҳамма нарсанинг ярими унга тегишли эканлигини тушунтиради.

Ҳасан ўлмади ва охир-оқибат афв этилди. Қамоқдан қайтаётиб, Усмон уни қандай алдаганини билиб қолади. У тўғридан-тўғри укаси билан юзма-юз боради. Усмон аввалига болта билан чопаётган Баҳорга қарата отади. У Ҳасанни қайта-қайта отади, лекин у акасини ағдариб, уни чўктиришга муваффақ бўлади. Усмоннинг жасади сувдан маҳрум бўлган фермер хўжаликлари дарвозаси устидан ювилади.

Ролларда

  • Улви Дўғон — Ҳасан, бош қаҳрамон, Усмоннинг укаси
  • Ҳуля Кочюгит — Баҳор, Ҳасаннинг хотини
  • Эрол Тош Ҳасаннинг укаси Кожабаш Усмон ролида
  • Ҳақки Ҳактан — Вели Сари
  • Алаэттин Олток
  • Зеки Тюней
  • Явуз Ялинқилич

Ишлаб чиқариш

Филм ўзи мослаган ҳикоя муаллифи Неcати Cумали бир вақтлар юрист бўлган жойда, Измирнинг Урлин туманидаги Бадемлер қишлоғида суратга олинган. Ҳикоя муаллифнинг ўша йиллардаги кузатишлари асосида яратилган. Сув ва ер баҳслари мавзусига бағишланган филмда қишлоқ аҳолиси қўшимча сифатида иштирок этди. 1963-йилда бошланган суратга олиш ишлари катта гуруҳ томонидан тўққиз ойда якунланди.

Шундан сўнг филм тўхтатилди ва режиссёр Метин Эрксан ва продюсер ҳамда бош актёрлардан бири Улви Дўған ўртасида чексиз тортишувлар бошланди. У кинотеатрга ҳавас билан кириб, уни машина юкхонасида яширинча Европага олиб борган ва Берлин кинофестивалига ўз исмини Метин Эрксан қилиб ўзгартирган либослар дизайнери ва стилисти эди. Филм фестивалнинг Олтин мукофотини қўлга киритиб, Эвропада катта муваффақиятларга эришганида, ҳукумат бу сафар филмга ўз обрўсини қайтаришга қарор қилди, аммо бу ҳеч қачон амалга ошмади[1][2].

Мукофотлар ва номинациялар

Филм 14-Берлин халқаро кинофестивалида „Олтин айиқ“ бош мукофотини[3], шунингдек, 29-Венеция кинофестивалида Биэннале мукофотини олди. Филм 37-Оскар мукофотлари маросимида хорижий тилдаги энг яхши филм номинациясида Академия мукофотига номзод бўлган биринчи турк филми бўлди, аммо қисқа рўйхатга киритилмади[4].

Мерос

Филм бутун дунё билган биринчи турк филми бўлди. Бу Эрксан илгари "Илонлар қасоси" [5] филмида кўрсатган эгалик мавзусини давом эттиради.

Бу филм Туркия Маданият ва туризм вазирлиги маълумотларига кўра „Туркиянинг 100 та энг яхши филми“ рўйхатида биринчи ўринда туради[6][7][8][9].

Манбалар

  1. ↑ „САБАҲ - 13/03/2004 - Небил Öзгентüрк“. 2008-йил 7-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  2. ↑ „Алтıн Айı Öдüллü илк Тüрк филми “Сусуз Яз” | Миллиет Санат“. 2019-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  3. ↑ „Берлинале 1964: Призе Wиннерс“. берлинале.де. 2015-йил 19-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-феврал.
  4. ↑ Маргарет Ҳерриcк Либрарй, Аcадемй оф Мотион Пиcтуре Арц анд Сcиэнcес
  5. ↑ Дöнмез-Cолин, Гöнüл. Тҳе Роутледге Диcтионарй оф Туркиш Cинема Wайбаcк Мачинедаги асл нусхадан архивланган архив нусхаси. (6-май 2021-йил). Роутледге, 2013. 290.
  6. ↑ „Тüрк синемасıнıн эн ийи филми Сусуз Яз олду - Кейиф Ҳаберлери“. 2019-йил 21-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  7. ↑ „ТÜРК СİНЕМАСИНИН 100’ÜНCÜ ЙИЛИНДА ҲАЛК, “СУСУЗ ЙАЗ” ДЕДİ“. 2015-йил 30-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  8. ↑ „Дрй Суммер: Тҳе Лаwс оф Натуре | Тҳе Cуррент | Тҳе Cритерион Cоллеcтион“. 2020-йил 28-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-апрел.
  9. ↑ „Дрй Суммер (1964) | Тҳе Cритерион Cоллеcтион“. 2016-йил 9-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-апрел. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Susuz_yaz" dan olindi