Sut tish
Сут тишлар—доимий тишлар шаклига ўхшаш, лекин кичик ва илдизи бирмунча калтароқ бўлган тишлардир[1]. Сут тишлар эмизикли ёшда ёриб чиқади ва доимий тишлар билан алмашгунча, яъни 12-13 ёшга қадар туради.
Вазифаси
Инсоннинг оғзини ривожлантиришда асосий тишлар муҳим аҳамиятга эга[2]. Сут тишлар чо'г'идаги "арча" узунлигини сақлаб қолади, суяк ва доимий тишларни алмаштириш асосий тишлар каби бир хил тиш бактерияларидан ривожланади. Биринчи тишлар доимий тишларнинг эрупсия йўлини кўрсатади. Шунингдек, тухум мушаклар ва тухум суяклари ҳосил бўлиши доимий тишлар учун тўғри масофа сақлаб қолиш учун асосий тишларга боғлиқ. Биринчи тишларнинг илдизлари доимий тишларнинг тушиб кетишига йўл очади. Болаларнинг нутқ тармоғи, табассумлари учун асосий тишлар муҳим аҳамиятга эга ва озиқ-овқатни имо-ишора орқали тушунтириш мумкин, гарчи асосий тишларини олиб ташлаган (одатда тиш кариеси ёки тиш шикастланиши натижасида) болалар ҳали ҳам муайян даражада овқатланиш ва имо-ишора орқали ко'рсатиш мумкин.
Ко'риниши
Инсон ҳаётининг эмбрион даврида асосий тишлар пайдо бўлади. Биринчи тишларнинг ривожланиши тиш ҳимоя кўринишида тишнинг ривожланишининг олтинчи ҳафтасидан бошланади. Бу жараён ўрта чизиқдан бошланади ва кейин орқага тарқалади. Эмбриён саккиз ҳафтада бўлганида, юқори ва пастки кемада ўнта сут тишлар чиққан бўлади, бу эса охир-оқибат асосий (барг) тишлари бо'лади. Бу тишлар оғизда пайдо бўлгунча ўсиб туради. Бирламчи тишларда я'ни сут тишлар жами 20та мавжуд: ҳар бир квадрат учун беш ва ҳар бир арча учун ўнта тиш бўлади. Ушбу тишларнинг "тишлаш" аввало олти ойликда бошланади ва асосий тишлаш даврида 25-33 ойлик бо'лгангача давом этади[3]. Одатда оғиздаги биринчи тишлар мандибуляр марказли кесиш қисмидир ва охиргилари махиляр иккинчи моллар. Биринчи тишлар марказдаги кесиш, ён кесиш, итлар, биринчи моларлар ва иккинчи моллар иборат; ҳар бир квадратда битта бор, бу ҳар бир тишнинг жами тўртта қисмини ташкил этади. Уларнинг барчаси аста-секин биринчи ва иккинчи моларлардан ташқари, ўхшаш номли доимий тенгдошлари билан алмаштирилади, улар премолярлар билан алмаштирилади[4].
Сут тишини осмонга, қуёшга қараб отиш ва ундан эвазига яхшироқ тиш сўраб ҳазиломуз илтижо қилиш ан'анаси Яқин Шарқ мамлакатларида (жумладан, Ироқ, Иордания, Миср ва Судан) кенг тарқалган. Бу одат исломдан олдинги қурбонлик келтириш маросимларига бориб тақалиши мумкин ва камида ХИИИ асрдан бери ма'лум. Изз бин Ҳибат Оллоҳ Ал-Ҳадид ўз асарларида бу ҳақда эслатиб ўтган.
ХВИИ ва ХИХ асрларда Британияда тушган тишларни йўқ қилиш учун уларни ёқиб юбориш одат бўлган. Бу қисман Охират куни (Қиёмат) билан боғлиқ диний сабаблар, қисман эса тушган тиш бирон бир ҳайвоннинг қўлига тушса, нима бўлишидан қўрқиш билан боғлиқ эди. Тишни ёқаётганда дуо сифатида махсус қофияли ше'рлар айтилиши мумкин бўлган.
— тушган тишни "Сичқонвой, тишимни ол, менга янгисини бер" деб томга отиш одатининг Яқин Шарқдаги кўриниши ва инглизларнинг қадимий қарашлари тасвирланган. Бизда тишни сичқонга "беришса", араб дунёсида қуёшдан сўрашган экан.
Манбалар
- ↑ Дентал Эмбрёлогй, Ҳистологй, анд Анатомй, Батҳ-Балогҳ анд Феҳренбач, Элсевиэр, 2011-йил, 255-бет.
- ↑ „Примарй теэтҳ“. Америcан Дентал Ассоcиатион. 2013-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ "Тоотҳ эруптион". Тҳе Жоурнал оф тҳе Америcан Дентал Ассоcиатион 136 (11): 1619. Новембер 23, 2005. дои:10.14219/жада.арчиве.2005.0095. ҳттпс://дои.орг/10.14219/жада.арчиве.2005.0095.
- ↑ "Тоотҳ эруптион". Тҳе Жоурнал оф тҳе Америcан Дентал Ассоcиатион 136 (11): 1619. Новембер 23, 2005. дои:10.14219/жада.арчиве.2005.0095. ҳттпс://дои.орг/10.14219/жада.арчиве.2005.0095.
Адабиётлар
- ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил.
 | Анатомияга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |