Suv aylanishi

Сув айланиши, намлик айланиши — сувнинг Ер географик қобиғида узлуксиз кўчиш жараёни. Кўпинча, унинг фазовий ўзгаришлари билан бирга кузатилади. Асосан, сувнинг буғланиши (раемга қ.), сув бугининг масофага кўчиши (8), унинг конденсацияланиши, булутларнинг ёғин шаклида тушиши (2, 3), тушган ёғин сувининг ердан сизиб ўтиши (5) — инфилтрацияси ва сувнинг оқиб тушишидан (6, 7) таркиб топган. Сув ҳавза, тупроқ ва ўсимликлар юзасидан буғланиб атмосферага сув буғи шаклида кўтарилади. Атмосферада сув буғи турбулентли диффузия воситасида юқорига тарқалади ва ҳаво оқими ёрдамида Ер устининг бир жойидан бошқа жойларига кўчади. Нам ҳаво температурасининг пасайиши натижасида сув буғи ҳам адиабатик (қаранг Адиабатик жараён), ҳам иссикликни қайтариши натижасида суюқ ёки қаттиқ ҳолатга ўтиб конденсацияланади; будут ва туманлар ҳосил бўлади. Сув буғининг конденсацияланиши қисман Ер усти гидрометеорларининг пайдо бўлишига олиб келади. Шунингдек, булутлар ҳаво оқимлари орқали ҳам кўчирилади. Сув Ер юзасига булутлардан ёғин шаклида тушиб яна буғланади ва ҳоказо. Бунда қуруқгтикха тушган сувнинг бир қисми ҳавзаларга оқиб тушади. Иссиқликнинг айланиши ва атмосферанинг умумий сиркулясияси билан бирга Сув айланиши асосий иқлим ҳосил қилувчи жараёнлардан биридир. Ер юзидан сувнинг умумий миқдори ҳозирги геологик ва тарихий даврда ўзгармай қолади; бунда Дунё океанининг сатҳи ва атмосферанинг ўртача нам сақлаши ҳам ўзгармайди. Бу, демак, бутун Ер шари учун узоқ давр давомидаги ёғинлар буғланишига тенгдир. Ерга бир йилда ўртача тушадиган ёғин миқдори қатлами бал. 1000 мм, яъни 511 минг км³ га тенг (тахминан Қора денгиздаги сув миқдоридан 7 марта зиёд). Бу миқдорнинг 21% (108 минг км³) қуруқликка тушади ва 79% (403 минг км³) океанларга ёғади. Барча ёғинларнинг деярли ярмиси шу кабининг 20° ва ж.к.нинг 20° орасида тушади. Иккита қутбий зоналарга жами ёғиннинг атиги 4% тўғри келади. Дунё океани учун буғланиш ёғинлар миқдоридан кўп, қуруқлик учун эса — кам. Дунё океани юзасидан йилига ўртача 1250 мм (450 минг км³) қалинликдаги сув қатлами буғланади, шундан 1120 мм океанга ёғин шаклида қайтиб келади ва 130 мм — қуруқликдан оқиб тушади. Йилига қуруқлик юзасидан ўртача 410 мм (61 минг км³) сув қатлами буғланади, ёғин эса қуруқликка 720 мм миқдорда тушади. Буғланишдан ташқари қуруклик оқиб тушиш орқали 310 мм (47 минг км³) сув йўқотади (бу эса Қора денгиздаги сувнинг миқдоридан ʻҒ2 марта кўпроқ). Ернинг айрим минтақа ва областлари учун Сув айланиши таркибини ташкил этувчиларнинг нисбати ўртача шароитлардан кескин фарқланиши мумкин. Ёғинларнинг умумий миқдори буғланишдан анча кўп ёки кам бўлган областлар мавжуд. Океанлар юзасидан буғланган сув ёғин шаклида нафақат океанларга, балки сув буғи ҳаво оқими билан кўчирилган материк устига ҳам тушади. Қурукликка сув шаклида ёғадиган ёғинлар асосий қисмининг келиб чиқиши океан билан боғлиқ. Қуруқликка ёғиб ва яна буғланиб, ушбу сув такроран шу материк ёки материк областига ёғиши мумкин (ички Сув айланиши). Ички Сув айланиши барча ёғинлар миқдорининг айрим қисмини ташкил қилади.