Svat (Pokiston)
Сват (урдуча: سوات инглизча: Сwат — Покистоннинг Хайбер-Пахтунхва вилоятидаги туман, худди шу номдаги водий, тарихий минтақа ва собиқ князлик. Пойтахти Сайду-Шариф, лекин аслида минтақанинг энг муҳим шаҳри Мингора.[1] Бу ҳудуд баланд тоғлар, ям-яшил ўтлоқлар ва тиниқ сувли кўллар билан қопланган бўлиб, яқин вақтгача сайёҳлар учун машҳур жой бўлган. 1969-йилгача Сват Покистон таркибига киритилган князлик мақомига эга эди. Географик жойлашуви туфайли Сват ба'зан "Покистон Швейсарияси" деб аталади[2].
Тарихи
қадимий тарих
Сват ҳудудида ҳинд-арянларнинг қадимги ҳаракатлари билан бог'лиқ бўлган Гандҳар маданияти мавжуд эди.
Сват дарёси Ригведада (Мандала 8|8.19.37) "Сувасту" номи билан тилга олинган. Ҳозирги вақтга келиб, Сват ёши камида икки минг йил ва қадимги даврларда Уддияна номи билан танилган.
Сват вилояти ҳукмдорлари Аҳамонийлар ҳукмронлиги остига о'тдилар, аммо Милоддан аввалги ИВ асрда яна о'з ҳокимиятларини тикладилар. Милоддан аввалги 327 йилда Македониялик Александр Удеграм ва Барикот (юнон манбаларида Ора ва Базира номи билан машҳур) шаҳарларини забт этди. Милоддан аввалги 305-йилга келиб минтақа Мауря империясининг бир қисми бо'лди. Тахминан Милоддан аввалги 2 асрда ҳудудни буддистлар, ҳинд-греклар ва кушонлар эгаллаган. Сват водийсида ко'плаб археологик жойлар ва қазув ҳудудлари мавжуд. Археологик топилмалар ҳайкалтарошлик ва меъморчилик ёдгорликлари буддизм даврига оид ҳисобланади.
Буддизм мероси
Сват музейида Сват водийсидан топилган Буддага тегишли деб тахмин қилинган оёқ излари мавжуд. Водийда мавжуд бўлган Гандҳара буддист мактаби биринчи бо'либ Буддани рамз сифатида эмас, балки инсон қиёфасида тасвирлаганлиги билан машҳур. Бу ерда, водийда Будданинг кулидан бир нечта ступалар қурилган. Хроникаларга ко'ра, буддизм даврида Сват водийсида ко'плаб ступалар ва монастирлар, Будданинг 6000 га яқин олтин тасвирлари бўлган. Ушбу монастир ва ступалардан 400 га яқини ҳозирги кунгача сақланиб қолган (ба'зилари фаол, аксарияти қолдиқ шаклида). Буткарҳдаги қазишмалар Будданинг кулини топди.
Исломнинг келиши
ХИ аср бошларида Маҳмуд Ғазнавий Дир орқали ўтиб, Сват водийсига бостириб кирди ва маҳаллий ҳукмдор Гира устидан ғалаба қозонди. Кейинчалик Қобул шоҳи Мирзо Улуғбек Юсуфзай қабиласининг бошлиқларини ўлдирмоқчи бўлганида, улар Сват ва Бажур подшолари ҳомийлигида қочиб кетишади. Асрлар давомида Сват-Жаҳонгир султонлари Жалолободдан Желумгача бўлган ҳудудда ҳукмронлик қилган. Юсуфзай қабиласи билан уруш тахминан 20 йил давом этди ва Жаҳонгирийнинг аг'дарилиши билан якунланди. Маҳаллий аҳолининг аксарияти шарқдаги Ҳазара минтақасига қочиб кетишган, бу ерда уларнинг қабила номи Свати бутун минтақага берилган.
Демография
Водийнинг асосий тили - пушту тили . Водий аҳолиси миллатига кўра, асосан, пуштунлар, коҳистонийлар ва гужжарлардир. Калом вилоятида ҳам Читрал (Ховар) сўзловчилари бор.
Туризм
Сайду-Шарифдан 40 км шимоли-шарқда жойлашган Малам Жаббада машҳур чанг'и курорти бор.
Вазиристон уруши
2007-йилда мусулмон милицияси Сват минтақасида Вазиристон урушида янги фронт очди[3]. 2009-йил феврал ойида Шимолий-Г'арбий чегара провинсияси ҳокимияти (2010-йилдан бери Хайбер-Пахтунхва вилояти) Сват водийсидаги радикал исломчилар билан келишув тузди, унга кўра исломчилар назорати остидаги ҳудудда ислом қонунлари (шариат) жорий этилади. Шариатга зид барча қонунлар бекор қилинади. Бу чора Покистон ҳарбийлари ва маҳаллий исломий исёнчилар ўртасида сулҳга эришиши тахмин қилинмоқда[4].
Эслатмалар
- ↑ [1]"Пакистан троопс сеизе радиcал cлериc’с басе: оффиcиалс", Агенcе Франcе Прессе артиcле, Новембер 28, 2007, аccессед саме дай
- ↑ Ин тҳе Реалм оф Муллаҳ Фазлуллаҳ(ингл.)
- ↑ В Пакистане зачищена от боевиков долина Сват
- ↑ Счариа-Речт гилт кüнфтиг им Нордwестен Пакистанс(олм.)