Syzygium malaccense
Сйзйгиум малаccенсе — тропик Осиё ва Австралияда ўсувчи гулли дарахт тури[2][3]. Бу тур австронезия халқлари томонидан анча олдинги даврлардан бери етиштирилади. Улар каноэ ўсимликлари сифатида узоқ Океанияга атайлаб олиб борилган. Замонавий даврда у бутун тропик мамлакатларда, шу жумладан Кариб денгизининг кўплаб мамлакатлари ва ҳудудларида ўстирилади[4][5][6].
| Сйзйгиум малаccенсе | |
|---|---|
Раре (НCА)
| |
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Росидс | |
| Мйрталес | |
| Мйртаcеаэ | |
| Сйзйгиум | |
С. малаccенсе
| |
| Бинар номи | |
| Сйзйгиум малаccенсе | |
| Синонимлар | |
| |
Номлари
Сйзйгиум малаccенсе бир қатор инглизча умумий номларга эга. У малай атиргул олмаси ёки оддийгина малай олмаси, тог ' олмаси, атиргул олма, отаҳеит олма, пушти атлас, олхўри ва поммерак (франсуз тилида „Малай олма“ деган маънони англатадиган помме Малаcдан олинган) сифатида танилган[2]. Уни баъзан Отаҳеите кажу деб аталишига қарамай, бу тур кажу билан боғлиқ эмас. Кажу ёнғоғи (лекин кажу мевалари эмас) аллергик реакцияларни қўзғатиши мумкин,[7][8] атиргул олма мевалари билан бундай ҳолат кузатилмаган[9]. Коста-Рикада Манзана де Агуа номи билан танилган. Асосан мамлакатнинг Атлантика соҳилидаги ёмғирли зоналарида ўсади.

Тавсиф
Дарахт, гуллар ва меваларнинг комбинацияси Сйзйгиум туркумининг энг гўзал намуналари сифатида мақтовга сазовор[10]. Меваси чўзинчоқ шаклда ва тўқ қизил рангда, аммо баъзи навлари оқ ёки пушти гулларга эга. Мева эти оқ ва катта уруғни ўраб олади. Унинг таъми юмшоқ, аммо тетиклантирувчи. Мева этидан мураббо тайёрлаш мумкин.


Култивация
Малай олмаси тропик дарахт бўлиб, совуққа чидамсиз[11]. Йилига 152 cм (60 ин) ёмғир ёғадиган нам иқлимли шароитда яхшибўсади. У денгиз сатҳидан 2,740 м (8,990 фт) гача бўлган баландликда ўсиши мумкин . Дарахтнинг бўйи 12–18 м (39–59 фт) гача етиши мумкин. Ёзнинг бошида гуллайди, уч ойдан кейин мева беради. Коста-Рикада у эртароқ гуллайди, меваси апрелда пишади. Қаҳва етиштирувчилар бу турлардан қушларни жалб қилиш ва соя бериш учун фойдаланадилар.
Гавайида Сйзйгиум малаccенсе тог 'олмаси ёки „Ōҳи’а 'аи“ деб аталади[12]. Полинезияликлар Гавайи оролларига борганларида, улар учун муҳим бўлган ўсимликлар ва ҳайвонларни олиб келишди. Тоғ олмаси 1000-1700 йил олдин хонакилаштирилган " каноэ ўсимликлари " дан бири эди[13].

Истеъмол қилиш
Тоғ олмаси хом ва пишган ҳолда истеъмол қилинадиган мевадир. Пуэрто-Рикода малай олмаси шароб тайёрлаш учун ишлатилади[14]. Индонезияликлар дарахтнинг гулларини салатларга қўшиб истеъмол қиладилар ва Гаянада тог. олмасининг қобиғи сироп тайёрлаш учун пиширилади[15]. Тог олмаси оқ этли мевага эга бўлиб, у нокга ўхшаш тузилишга эга. Қуйида Гавайи, Салвадор ва Ганада топилган малай олмаларидан олинган кўпроқ овқатланиш маълумотлари билан жадвал келтирилган. Сув миқдори юқори бўлганлиги сабабли, Тоғ олмаси Гала олма ёки Фужи олмасига қараганда калорияларда пастроқ ва ўртача миқдорда витамин ва минералларни ўз ичига олади.
| Овқатланиш мумкин бўлган 100 г қисм учун озиқ-овқат қиймати | |
|---|---|
| Намлик | 90,3-91,6 г |
| Протеин | 0,5-0,7 г |
| Ёг ' | 0,1-0,2 г |
| Эляф | 0,6-0,8 г |
| Аш | 0,26-0,39 г |
| Калций | 5,6-5,9 г |
| Фосфор | 11,6-17,9 г |
| Темир | 0,2-0,82 г |
| Каротин | 0,003-0,008 мг |
| А витамини | 3-10 ИУ |
| Тиамин | 15-39 мкг |
| Рибофлавин | 20-39 г |
| Ниацин | 0,21-0,41 мг |
| Аскорбин кислотаси | 6,5-17,0 мг |
Галерея
-
Мева
-
Гул куртаклари
-
Мевалар
-
Пишган Сйзйгиум малаcенсе меваси.
-
Пишган Сйзйгиум малаcенсе тенг иккига бо'линган
Манбалар
- ↑ Ботаниc Гарденс Cонсерватион Интернатионал (БГCИ) & ИУCН ССC Глобал Треэ Спеcиалист Гроуп (2018). „Сйзйгиум малаccенсе“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 2018: э.Т136055196А136139387. Ретриэвед 24 Жуне 2022.
- ↑ 2,0 2,1 „Сйзйгиум малаccенсе“.
- ↑ Ф.А. Зич. „Сйзйгиум малаccенсе“. Аустралиан Тропиcал Раинфорест Планц, Эдитион 8. Cоммонwеалтҳ Сcиэнтифиc анд Индустриал Ресеарч Органисатион (CСИРО) (2020). Қаралди: 2021-йил 5-март.
- ↑ Дотте-Сароут, Эмилиэ (2016). "Эвиденcе оф форест манагемент анд арбориcултуре фром wоод чарcоал дата: ан антҳраcологиcал cасе студй фром тwо Неw Cаледониа Канак пре-cолониал ситес". Вегетатион Ҳисторй анд Арчаэоботанй 26 (2): 195–211. дои:10.1007/с00334-016-0580-0.
- ↑ Wҳистлер, W. Артҳур „Сйзйгиум малаccенсе (Малай аппле) (беач ҳибисcус)“, . Традитионал Треэс оф Паcифиc Исландс: Тҳеир Cултуре, Энвиронмент, анд Усе Элевитч: . Перманент Агриcултурал Ресоурcес (ПАР), 2006 — 41–56-бет. ИСБН 9780970254450.
- ↑ Бленч, Рогер (2004). "Фруиц анд арбориcултуре ин тҳе Индо-Паcифиc регион". Буллетин оф тҳе Индо-Паcифиc Преҳисторй Ассоcиатион 24 (Тҳе Таипеи Паперс (Волуме 2)): 31–50. ҳттпс://жоурналс.либ.wашингтон.эду/индех.пҳп/БИППА/артиcле/виэwФиле/11869/10496.
- ↑ Ранcе (2003). "Cашеw аллергй: обсерватионс оф 42 чилдрен wитҳоут ассоcиатед пеанут аллергй". Аллергй 58 (12): 1311–1314. дои:10.1046/ж.1398-9995.2003.00342.х. ПМИД 14616109.
- ↑ „Субстанcе Инфо: Cашеw Нут“. 2010-йил 23-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-октябр.
- ↑ „Субстанcе Инфо: Росе-аппле“. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-октябр.
- ↑ Мортон, Жулиа. Фруиц оф Wарм Cлиматес. Флорида Флаир Боокс, 1987 — 505-бет. ИСБН 978-0-9610184-1-2.
- ↑ „Малай Аппле“. Плант Чараcтеристиcс. Пине Исланд Нурсерй. 2017-йил 23-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-октябр.
- ↑ Абботт, Исабелла Аиона.. Лā'ау Ҳаwаи'и : традитионал Ҳаwаииан усес оф планц. [Ҳонолулу, Ҳаwаии]: Бишоп Мусеум Пресс, 1992 — 3-бет. ИСБН 0-930897-62-5. ОCЛC 26509190.
- ↑ Wҳистлер, W. Артҳур. Планц оф тҳе cаноэ пеопле: ан этҳноботаниcал вояге тҳроугҳ Полйнесиа. Натионал Тропиcал Ботаниcал Гарден, 2009 — 241-бет. ИСБН 978-0-915809-00-4.
- ↑ Мортон, Жулиа. Фруиц оф Wарм Cлиматес. Жулиа Ф. Мортон, 1987 — 378–381-бет. ИСБН 0-9610184-1-0. Қаралди: 2019-йил 20-март.
- ↑ Мортон, Жулиа. Фруиц оф Wарм Cлиматес. Жулиа Ф. Мортон, 1987 — 378–381-бет. ИСБН 0-9610184-1-0. Қаралди: 2019-йил 20-март.