Taşova
Таşова — Амасия вилоятининг катталиги бўйича тўртинчи ўриндаги тумани. Таşова тумани Туркиянинг Марказий Қораденгиз минтақасида жойлашган.
Таşова | |
|---|---|
| қишлоқ | |
| Мамлакат | Туркия |
| Расмий тил(лар)и | турк |
| Вақт минтақаси | УТCТРТ (УТC+3) |
Жойлашуви
Таşова тумани 40° 46° 36° шимолий кенглик ва 36° 13° 12° шарқий узунликда жойлашган. Таşова унумдор ерларнинг ғарбида, шарқда Коюлҳисардан бошланиб, Решадие, Никсар ва Эрбаа каби муҳим йирик туманларни ўз ичига олади. Туманнинг шарқида Токатнинг Эрбаа тумани, ғарбда Самсун вилоятининг Амася ва Ладик туманлари, шимолда Самсун вилоятининг Çаршамба тумани ва жанубда Токат вилоятининг Турҳал туманлари жойлашган.
Тарихи
Таşова тарихда кўплаб давлатларнинг ҳукмронлиги остида бўлган. Туманда олиб борилган қазишмаларда археологик топилмалар топилган.
Таşовада суверенитетни ўрнатган биринчи давлат Хеттлар эди . Милоддан аввалги 1650-йилда Хеттлар Анадолуда ҳукмронлик қилганларида, Таşова ва унинг атрофини ўз ҳукмронлиги остига олдилар. Кейинчалик бу ҳудудда фригияликлар (милоддан аввалги 1200-700 йиллар) ва киммерийлар ҳукмронлик қилган. Эронда ташкил топган Мидия империяси Анадолуга қараб кенгайиб, Киммерия давлатини тугатиб, минтақада ҳукмронлик қилди. Адашер даврида мамлакат шоҳи форслар ҳукмронлиги остида эди.
Македония шоҳи Искандар милоддан аввалги 331-йилда Анадолуга бостириб кирди. Шунинг учун, Таşова ҳам Македония бошқарувига ўтди. Македония қироллиги парчаланганидан кейин минтақада Понт қироллиги ташкил топди. (милоддан аввалги 291-йил) Понт подшолигининг ҳукмронлиги Амасия Рим империясига қўшилмагунча амалда бўлган. Рим императори Жюл Цезар Понт қироли Фарнак билан жангда ғалаба қозонди (милоддан аввалги 47-йил). Милодий 25-йилда Римликлар бу ҳудудни тўлиқ босиб олдилар. Амасия ва Алпарслан музейларида намойиш этилган кўплаб асарлар Македония ва Рим империяларининг минтақада ҳукмронлик қилишда давом этганлигини тасдиқлайди.
Таşова 395-йилгача Рим ҳукмронлиги остида қолди. Ушбу санадан кейин Византияликлар минтақани асрлар давомида ўз қўлларида ушлаб туришди. 712-йилда Умавийлар Таşовани эгаллаб олишди. Бир мунча вақт ўтгач, ҳудуд яна Византия ҳукмронлиги остига ўтди.
Буюк Салжуқий султони Алп Арслон 1071-йил 26-августда Манзикерт жангида Византия қўшинини мағлуб этиб, Турклар учун Анадолу дарвозасини очди. Султон Алп Арслон томонидан Анадолуга юборилган турк саркардалари Анадолу шаҳарларини бирин-кетин эгаллашга киришдилар. Манзикерт жангидан кейинги икки аср давомида Хуросон ва Моваронарондан кўчиб келган турк қабилалари шаҳар ва қишлоқларга жойлашдилар. Бу орада 1257-йилда Хуросондан ҳижрат қилган Саййид Нуреттин Алпарслон келиб, бугунги Алпарслон шаҳарчасига жойлашди. Руфоий тариқатига мансуб Сеййид Нуреттин завияда вақф тузди. У минтақани турклаштиришда, халқни ахлоқий тарбиялашда самарали фаолият кўрсатди. Сеййид Нуреттин асос солган вақф 1901 йилгача ўз фаолиятини давом эттирди.
Таşова 1075 йилда Данишментлилер қўлига ўтди. Данишмент ҳукмдори Мелик Ғози минтақани эгаллаб, Амасияни турк-ислом маданиятининг марказига айлантирди. Таşова ва унинг атрофи ИИ. Қиличарслон даврида 1174-йилда Туркия салжуқийлари тасарруфига ўтган. Бу даврда минтақа Трабзон империясининг ҳужумларига дучор бўлди. Кўседағ урушидан кейин бу ҳудуд мўғуллар томонидан босиб олинди. Анадолуда очарчилик, қашшоқлик ва тартибсизликлар авж олди. Машҳур Бобай қўзғолони минтақада самарали бўлди. Салжуқийлар давлати чалкашмаслик учун мамлакатни иккига бўлди. Таşова Юнонистон вилоятида қолди ва унинг бошқаруви Сейфеттин Торумтайга қолди. Салжуқийлар давлати парчаланганидан кейин мамлакатда бекликлар ташкил топди. Аввал Кади Бурҳонеттин давлати, кейин Таcеттинўғуллари 1425 йилгача минтақани бошқарган. Бу санада Усмонли Султони Чалабий Меҳмет Тачеттин беклигига нуқта қўйди ва Таşовани ўз мамлакатига киритди.
Таşова Усмонлилар даврида Токат Санжагига қарашли қишлоқ сифатида ташкил этилган. У бу хусусиятни давлат парчаланмагунча сақлаб қолди. Туркиянинг Мустақиллик уруши даврида Таşова юнон тўдаларининг ҳужумларига нишон бўлган. Юнон тўдалари Турк қишлоқларига ҳужум қилиб, аёллар, болалар ва қариялардан қатъи назар, кўплаб туркларни қирғин қилдилар. Турк халқи бу ўзгаришларга қарши қурол олиб, юнонларга қарши ҳаракатга тушди. Мустафо Камол бошчилигидаги Миллий кураш муваффақиятга эришгач, минтақага ҳарбий куч юборилди. Қуролли кураш якунида ҳудуд юнон қароқчиларидан тозаланди.
Таşова 1923 йилдан 1944 йилгача Республика даврида Токат вилоятининг Эрбаа туманига боғлиқ бўлиб қолди. Бу даврда унинг номи Емиşэнбüкü эди. 1944 йил 4 августда Вазирлар Кенгашининг 4448-сонли қарори билан мустақил туманга айланди. Токат вилоятига етиб боришнинг қийинлиги ва хизматларининг кечикиши натижасида 1953 йил Вазирлар Кенгашининг қарори билан туман Токат вилоятидан ажралиб, Амасия вилояти чегарасига киритилди.
Туризм
Ёзда фестиваллар ўтказиладиган Боғали платоси туман чегараларида жойлашган[1][2].
Аҳоли
Манбалар
- ↑ „Эрбаа Коçак Кöйü 10. Боğалı Яйла Фестивали“. 25 оcак 2023да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25 оcак 2023.
- ↑ „Амася’нıн Экотуризм Потансиелинин Белирленмеси Üзерине Бир Дерлеме“. Д. Дуйгу КИЛИÇ, Дурсун ГÜЛЕР, Айдıн БАБАCАН, Мурат КИЛИÇ (4 нисан 2019). 26 оcак 2023да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 25 оcак 2023.