Tabarzin
_tabar_2.jpg)
Tabarzin (yoki tabar deb nomlanuvchi, fors tilida „egarga oʻrnatiladigan bolta“ maʼnosini anglatadi; forscha: تبر) – jang boltasining bir turidir. Tabar atamasi Usmonlilar imperiyasi, Fors, Hindiston va ularning atrofidagi mamlakatlar hamda madaniyatlarda uchraydigan boltalarga nisbatan ishlatiladi. Bundan tashqari, tabar soʻzi slavyan tillarining aksariyatida ham „bolta“ maʼnosida qoʻllanadi [1]. (masalan rus tilida: topor)
Fors
Tabarzin (forscha: تبرزین; baʼzida „egarga oʻrnatiladigan bolta“ deb tarjima qilinadi) – anʼanaviy Fors (hozirgi Eron) jang boltasi hisoblanadi. U bir yoki ikki yarim oy shaklidagi tigʻga ega boʻlgan. Uzun tabarzin taxminan yetti fut (taxminan 213 sm) boʻlgan, qisqaroq varianti esa uch fut (taxminan 91 sm) uzunlikda boʻlgan. Fors jang boltasini noyob jihati – bu juda ingichka, engil va doimo metalldan yasalgan dastasidir[2].
Tabarzin baʼzida tasavvuf yoʻnalishidagi sayohatchi darvishlar (musulmon zohidlar) tomonidan ramziy qurol sifatida olib yurilgan.
Tabarzin soʻzi „bolta“ maʼnosida toʻgʻridan-toʻgʻri fors tilidagi tabar soʻzidan arman tiliga tapar (armancha: տապար) shaklida oʻtgan hamda slavyan tiligaga topor (toporʼ) shaklida oʻtgan[3][4]. Bu soʻz skif tillari orqali oʻtgani maʼlum qilingan va hozirga qadar slavyan tillarida „bolta“ maʼnosida qoʻllanadi[5][1] [1].
Hind
XVII va XVIII asrlarda tabarzin jang boltasi Punjab, Sikh Khalsa armiyasi hamda hozirgi Hindiston va Pokiston hududlaridagi otliq jangchilar uchun asosiy qurol hisoblangan. U butunlay metalldan yoki yogʻoch dastali holda tayyorlangan, kuchli egri tigʻga hamda bolgʻasimon orqa qismga ega boʻlgan va koʻpincha bezakli naqshlar bilan bezatilgan. Baʼzan tabarzinning ichi boʻsh dastasi ichiga kichik pichoq joylashtirilgan boʻlgan.
Arab
Adam Metzning „Hijriy toʻrtinchi asrdagi islom sivilizatsiyasi“ (Islamic Civilization in the Fourth Century of the Hegira) asariga koʻra, tabarzin baʼzan nafaqat qurol sifatida, balki Sahib al-Shurta (shahar politsiyasi boshligʻi)lar tomonidan mansab belgisi sifatida ham ishlatilgan.
Galereya
-
Hindiston (janubiy Hindiston) tabarzini, XVIII asr. Yog‘och dastasining ichida po‘latdan yasalgan nov (tang) 3/4 uzunlikkacha cho‘zilgan bo‘lib, to‘rt ta mix bilan mahkamlangan. Boltasi guruchdan, pichoq qismi esa zarb berilgan po‘latdan. Uzunligi – 58 sm. -
Hindiston tabar-zaghnal — tabar va zaghnal urush bolg‘asining kombinatsiyasi. Butunlay po‘latdan yasalgan, XVIII–XIX asrlar. -
Hindiston (Dakkan) tabar-shishpar — juda noyob tabar va sakkiz tishli shishpar tayoqchasi kombinatsiyasi. Po‘latdan yasalgan, ichi bo‘sh dasta bilan. Uzunligi – 21,75 dyuym. XVII–XVIII asrlar. -
XVIII asrga oid fors tantanali tabarzini. Po‘latdan ishlangan, ustiga oltin koftgari texnikasida naqshlar, kufiy yozuvi va teshilgan bezaklar bilan bezatilgan. -
Sindhudesh harakati bayrog‘i — undagi bolta dushmanga qarshi g‘azabni ifodalaydi. -
Sind polki emblemasi — Pokiston armiyasidagi piyoda qo‘shin polklaridan biri.
.jpg)
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Boris Alexandrovič Rybakov. Kievan Russia: History of Kievan Russia's First Feudal. Progress, 1989 — 30-bet. ISBN 978-5-01-001154-3.
- ↑ Complete Persian culture (Dary dialect) by Gholam-reza Ensaf-pur
- ↑ Bailey, H. W. (December 15, 1986). Encyclopaedia Iranica. II, Fasc. 4-5. 445–465 b. http://www.iranicaonline.org/articles/armenia-iv.
- ↑ Anatoly Liberman. Word Origins...And How We Know Them: Etymology for Everyone. Oxford University Press, USA, 16 March 2009 — 142-bet. ISBN 978-0-19-538707-0.
- ↑ Sussex & Cubberley (2011, ss. 111–112)
Foydalanilgan adabiyotlar
- Sussex, Roland; Cubberley, Paul (2011), The Slavic Languages, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-29448-5