Tachypnea
Тахипнеа, шунингдек, тахипноэ деб ҳам аталади, нафас олиш тезлиги одатдагидан юқори бўлиб, ғайритабиий даражада тез ва саёз нафас олишга олиб келади.
| Тачйпнеа | |
|---|---|
| Мутахассислик | Респирологй |
Вояга этган одамларда дам олиш ҳолатида ҳар дақиқада 12-20 та нафас олиш тезлиги клиник жиҳатдан нормал ҳисобланади, тахипнеа эса бундан юқори бўлади. Болаларда нафас олиш тезлиги сезиларли даражада юқори бўлиб, ҳаётнинг дастлабки уч йилида тез пасаяди, кейин эса 18 ёшгача барқарор. Тахипнеа болаларда пневмония ва бошқа ўпка касалликларининг дастлабки белгиси бўлиши мумкин ва кўпинча мия шикастланишининг натижасидир.
Бошқа нафас олиш атамаларидан фарқи
Турли манбалар нафас олиш атамалари учун турли таснифларни ишлаб чиқаради.
Жамоатчиликнинг бир қисми тахипнияни ҳар қандай тез нафас олиш деб таърифлаган. Кейинчалик гипервентиляция алвеолалар вентиляциясининг кучайиши (нафас олиш тезлигининг ошиши ёки чуқурлиги ёки иккаласининг аралашмаси орқали содир бўлиши мумкин) деб таърифланади, бу ерда вентиляциянинг ўсишига нисбатан метаболик карбонат ангидрид миқдори камроқ кўтарилади. Бошқа томондан, гиперпнеа нафас олиш тезлигининг кўпайиши ёки ҳаво ҳажмини ошиши билан нафас олиш деб таърифланади.
Баъзилар бошқа таснифни беради: тахипнеа ҳар қандай тез нафас олиш каби, гипервентилия — дам олишда нафас олиш тезлигининг ошиши, гиперпнеа — метаболизм тезлигининг ошиши билан мос равишда пропорционал бўлган нафас олишнинг кўпайиши.[1].
Учинчи парадигма: тахипнеа ғайритабиий даражада тез ва саёз нафас олишдир (гарчи баъзилар буни нотўғри деб таъкидлаши мумкин, чунки нафас олиш нафас олишдан фарқ қилади), гипервентиляция — нафас олиш тезлиги ёки чуқурлигининг анормал даражага кўтарилиши, қондаги карбонат ангидрид миқдорининг пасайишига олиб келади ва гиперпнеа нафас олиш тезлиги ёки чуқурлиги ҳар қандай ўсишидир[2].
Чегара таърифи
Оддий нафас олиш тезлиги ёшга қараб ўзгарганлиги сабабли, тахипнеанинг таърифи ҳам ёшга қараб ўзгаради[3].
| Ёш | Дақиқада нафас олиш чегараси |
|---|---|
| 0 — 2 ой | > 60 |
| 2-12 ой | > 50 |
| 1-5 йил | > 40 |
| 5-12 йил | > 30 |
| > 12 йил | > 20 |
Сабаблари
Тачйпнеа физиологик ёки патологик сабабларга эга бўлиши мумкин. Ушбу тоифаларнинг иккаласи ҳам индивидуал сабабларнинг катта рўйхатини ўз ичига олади.
Физиологик сабаблар
Тачйпнеанинг физиологик сабабларига машқлар киради. Агар ҳаддан ташқари кўп бўлмаса, бу тур одатда ташвишга сабаб бўлмайди.
Патологик сабаблар
Тахипниянинг патологик сабаблари орасида сепсис, диабетик кетоацидоз ёки бошқа метаболик ацидоз учун компенсация, пневмония, плеврал эфüзён, углерод оксиди билан заҳарланиш, ўпка эмболияси, астма, КОАҲ, ларингопатия, нафас қисилиши . шиш, бегона жисмнинг аспирацияси, трахеобронхомалазия, конжестиф юрак этишмовчилиги, безовталик ҳолатлари, қон кетиш ёки бошқа кўплаб тиббий муаммоларни мисолқилиб келтириш мумкин.
Этимология ва талаффуз
Тачйпнеа сўзи (/ˌтæкɪпˈниːə/) тачй- + -пнеа шаклларини бирлаштирган ҳолда „тез нафас олиш“ ни келтириб чиқаради. Диспнада талаффуз маълумотларига қаранг.
Яна қаранг
- Нафас олишни назорат қилиш
- Гиповентилия
- Ўпка ҳажми ва фаоллиги атамалар рўйхати
- Брадипнеа
Манбалар
- ↑ Охфорд cонcисе медиcал диcтионарй, 6тҳ, Охфорд Университй Пресс, 2003 — 333–4-бет. ИСБН 0-19-860753-9.
- ↑ "тачйпнеа". Дорланд'с Медиcал Диcтионарй фор Ҳеалтҳ Cонсумерс. Саундерс. 2007. ҳттпс://медиcал-диcтионарй.тҳефреэдиcтионарй.cом/тачйпнеа.
- ↑ „Cлиниcал Феатурес, Вирус Идентифиcатион, анд Синуситис ас а Cомплиcатион оф Уппер Респираторй Траcт Иллнесс ин Чилдрен Агес 4-7 Еарс“, Тҳе Жоурнал оф Педиатриcс, Фифтҳ, Элсевиэр, 2016-йил апрел — 133–9.э1-бет. ДОИ:10.1016/б978-0-323-40181-4.00021-9. ИСБН 978-0-323-40181-4.