Taham

Taham — Qashqadaryo viloyati, Gʻuzor tumanidagi qishloq.

Nomining kelib chiqishi

Taham qishlogʻining nomi turli talqinlar bilan izohlangan. Baʼzi manbalarga koʻra, nom „taʼm“ soʻzining oʻzgarishi hisoblanadi. Qishloq qadimda biroz baland joyda joylashgan va Dehqonobod daralaridan oqib kelgan suv juda shor boʻlgan, ichishga yaroqsizligi bois, shor taʼmli suv bor joy — Taʼm, yaʼni Taham deb atalgan. Bu izoh ilmiy asosga ega emas.

Boshqa bir talqinga koʻra, qishloq nomi Tagob soʻzidan olingan. Xalq nutqida tagob — togʻ quyisi yoki daraning etagi maʼnosini bildiradi. Togʻ daralarining quyi qismida joylashgan qishloqni tagobi deb atash odati mavjud boʻlgan. Shu sababli qishloq nomi Tagobdan Taham shakliga oʻtgan. Bu talqin ham ilmiy asosga ega emas.

Etnonim va totem talqini

Taham nomiga yaqin Tagan ismi ham mavjud. Tagan ismi oʻzbeklarda kam uchraydi, ammo turkman xalqida keng tarqalgan boʻlib, Tagan, Taganov kabi mashhur shaxslar mavjud. Tagan soʻzi „toʻgʻon“ soʻzidan kelib chiqqan boʻlishi mumkin. Oʻzbek tilida toʻgʻon — damba, ariq, kanal kabi suv taqsimlagichni bildiradi, shuningdek lochin turidagi qushni ham ifodalaydi. Totem tizimida toʻgʻon qushi muqaddas sanalgan, uning nomi qabila va urugʻ nomlariga, keyinchalik esa kishilar ismlariga asos boʻlgan.

Nomning fonetik oʻzgarishi

Qishloq nomi etnonimdan kelib chiqqanidan soʻng, uning tovush tarkibida oʻzgarish yuz bergan: To‘gʻon → Tugʻan → Tugʻam → Tuham → Taham. Shu tariqa qishloq nomi hozirgi shaklini olgan.