Tajrish
Тажриш (форсча: تجريش) (талаффузи:[тæдʒˈɾиːʃ] ёки Тажрīš), Эрон пойтахти Теҳрондаги маҳалла. Маъмурий жиҳатдан Теҳрон устонининг Шемиранат шаҳристони таркибига киради[1]. Бир вақтлар қишлоқ бўлган, кейинчалик Теҳрон шаҳрига сингиб кетган.
Тажриш форсча: تجريش | |
|---|---|
| Маҳалла | |
 | |
| 35°48′20″Н 51°26′17″Э / 35.80556°Н 51.43806°Э | |
| Мамлакат | Эрон |
| устон | Теҳрон |
| шаҳристон | Шемиранат |
| бахш | Рудбари Қасрон |
| Ҳукумат | |
| Расмий тил(лар)и | форс тили |
| Аҳолиси (2006) |
86 000 |
Тажриш маҳалласи Теҳроннинг шимолий чеккасида жойлашган. Бу маҳалла Теҳроннинг энг қадимий қисмларидан бири бўлиб, сўнгги бир неча ўн йилликларда ифлосланиш даражаси пастлиги, ўз навбатида Теҳроннинг шимолий тепаликлари бўйлаб қулай жойлашуви туфайли бойлар орасида машҳур бўлиб қолган. 2006-йил ҳолатига кўра маҳаллада 86 000 нафар аҳоли истиқомат қилган.
Тажриш майдонининг ўзи „Тажриш кўприги устида“ маъносини берувчи Сар-э Пол-э Тажриш (سر پل تجریش) номи билан танилган. Бу майдон аслида дарё коризи устидаги улкан кўприкдир. Қадим замонларда маҳаллий аҳоли бу кўприкни Говгал (Сигирнинг кўприги) деб аташган[2].
Тарихи
Маҳалла жойлашган жой бир пайтлар қадимий қишлоқ бўлган ва 1788-йилда Қожарлар сулоласи бу ерни ўзларига пойтахт қилиб танлаган[3]. У ўзининг тоғли ландшафти билан машҳур[3]. Бу ҳудуд кўпинча шаҳар аҳолиси томонидан ёзги дам олиш маскани сифатида фойдаланилган[3].
1920-йилларгача Тажриш ва унга қўшни Шемиранат Теҳрон чегарасидаги кичик қишлоқлар йиғиндиси эди. Ҳозирда Шариатий хиёбони деб номланувчи Эски Шемиран йўлини ҳисобга олмаганда, ҳудуд Теҳроннинг шаҳар ҳудудидан нисбатан узилган. 1930-йилларда Паҳлавий йўли (ҳозирги Валиаср кўчаси) ва ўша пайтда Шаҳаншоҳий булвари номи билан машҳур бўлган Мударрис шоссеси қурилиши билан шимолий чекка ҳудудларга шаҳар марказидан кириш ва тез кенгайиш имконияти пайдо бўлди.
Бугунги кунда
Тажришдаги машҳур сайёҳлик жойлари эски бозор ва Имомзода Солиҳ номли мақбарадир.
Тажриш майдони ҳозирда Теҳроннинг энг гавжум жойларидан бири бўлиб, автобус ва такси бекатлари мавжуд. Бу ерда савдо марказлари, хусусан машҳур Тандис маркази жойлашган. Майдонда, шунингдек, кўча ижрочилари чиқишлар қилади, одамлар байрамларни оммавий нишонлаш учун бу ерда йиғилади[4].
Бу ерда бир қатор шиаликнинг диний масканлари, жумладан Имомзода Солиҳ мақбараси, Имомзода Қосим зиёратгоҳи ва бир нечта такялар (масалан, Такя Борзог, Такя Паъин, Тажриш такяси) жойлашган[3][5].
Майдон Валиаср кўчаси тугайдиган жой. Валиаср энг узун ва Шариатий хиёбони билан бир қаторда Теҳрондаги энг муҳим кўчалардан биридир. Шунингдек, у Теҳрондаги энг гавжум транспорт марказларидан биридир. Ушбу майдондан кўплаб шаҳар ташқарисидаги ҳудудларга кетиш мумкин. Теҳрон метрополитенининг биринчи линияси (қизил чизиқ) шимолий охири саналадиган катта метро бекати шу ерда жойлашган.
Тажриш Садобод саройи, Веленжак, Асадобод, Зафарония, Илоҳия ва Ниаваранга олиб борувчи кўчалар ва Теҳрон шимолидаги бошқа кўплаб жойлар кесишмасида жойлашган.
Тажриш бозори
.jpg)
Теҳронда иккита бозор бор, шаҳарнинг шимолида Тажриш бозори, жанубида эса Катта бозор жойлашган[6]. Бозор 18-асрда ишлаб чиқилган (баъзи манбаларда 19-аср бошларида дейилади) ва Шемиранат қишлоғи ва Қожарлар сулоласи билан боғланган[3][6]. Тажриш бозорининг жойлашуви Панзандаҳи Курдод кўчаси, Мулловий кўчаси, Мустафо Хумайний кўчаси ва Хайём кўчаси билан туташади[6].
Тажриш бозори Теҳрон марказидаги Катта бозорга ўхшаш меъморий услубда қурилган. Кўп қаватли уйлар қурилиши туфайли унинг баъзи арклари вайрон бўлган ва витриналарнинг тартибсизлиги ва янги дўконларнинг ташқи кўриниши унинг анъанавий ўзига хослигига таҳдид қилган. Тажриш бозори томи билан қопланган ўтиш йўлини ўз ичига олади, у орқали минглаб одамлар ё Имомзода Солиҳ зиёратига ёки товарлар сотиб олиш учун бозорга ўтишади.
Тажриш маҳалласининг анъанавий бозори Теҳрон ободонлаштириш ташкилоти томонидан таъмирланди, унда анъанавий бозорни анъанавий ва замонавий услублар ёрдамида қайта қуриш, оқава сувларни йиғиш, электр энергияси, газ, телекоммуникация қурилмалари, шунингдек, кичик ва йирик дўконлар ва ўтиш йўлларини таъмирлаш кўрсатилган.
Географияси
Тажриш Элбурс тоғ тизмаси этагида, Тажриш майдони эса денгиз сатҳидан 1600 метр баландликда жойлашган. Тажришнинг иқлими мўтадил ва совуқ. Ёзда максимал ҳарорат 36 даража, қишда минимал ҳарорат −20 даража. Тажришда бир неча сув ўтказгичлари бўлган ва улардан баъзилари ҳозир ҳам оқиб турибди. Улар орасида Имомзода Солиҳ сув ўтказгичи, Муҳаммадий акведуки, Дарбанд дарёси бўйидаги Магсудбак акведуки, Сарпол Тажриш сув ўтказгичи ва Тажришнинг пастки таянчидаги Қаҳризак сув ўтказгичлари бор.
Аҳолиси
Тажриш шаҳри аҳолиси 1335-йилда 26 525 киши, 1365-йилги аҳолини рўйхатга олишда эса 40 000 га яқин бўлган. 1996-йил аҳолини рўйхатга олишда Тажриш Теҳрон шаҳри билан боғланганлиги ва Катта Теҳрон ҳудудида жойлашганлиги сабабли унинг аҳолиси Теҳрон аҳолиси билан бирга тилга олинган.
Шеваси
Тажриший ҳам форс тилининг шеваси бўлиб, ҳозирги кунда деярли йўқ бўлиб кетган ва унинг ўрнига стандарт форс тили қўйилган[7]. Тажриш сўзининг ўзи этимологияси номаълум.
Эронлик тилшунос Ҳабиб Боржиён ушбу шевага оид барча мавжуд материалларни ўрганиб чиқиб, унинг форс лаҳжаси эканлигини тасдиқлайди ва шундай ёзади: „Тажриший замонавий стандарт форс тилига нисбатан кичик ўзгаришларга қарамай, форс гуруҳидан ҳеч қандай фарқ кўрсатмайди. Биз тажриший тилида Элбурс занжирида унинг шимолидаги туманлари билан азалий ижтимоий-иқтисодий алоқалар орқали лаҳжага юкланган улкан Каспий қопламасини учратамиз. Ажабланарлиси шундаки, биз Тажриш лаҳжасида шимоли-ғарбий Эрон таглигининг асарини ҳам, Шемираннинг йўқолиб кетган бошқа халқ тиллари тўғрисида бизда мавжуд бўлган арзимаган материалларда ҳам учрамаймиз… Бу ҳолат фақат Рай ва унга туташ аҳоли пунктларининг эрта форслашувини тасдиқлаши мумкин.“[7]
Галерея
-
Тандисс Малл & Савдо Маркази, Тажриш -
Шимолга қараган Тажриш майдонининг кўриниши -
Тажриш майдонида баҳор -
Тажриш майдонида қиш -
Валиаср кўчаси Тажриш майдонидан олдин -
Тажриш майдонида қиш. -
Тажриш тумани қишда. -
Қишдаги Тажриш вақт майдони. -
Шаҳрдори кўчаси. -
Гҳаэм савдо маркази. -
Тажришнинг эски бозорлари ичида.
 |
Викиомборда „Тажриш“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
Манбалар
- ↑ „Cреатион анд форматион оф тҳреэ cитиэс, тwо дистриcц анд тҳреэ рурал дистриcц ин Шемиранат Cоунтй ундер Теҳран провинcе“ (фа). Исламиc Парлиамент Ресеарч Cентер. Министрй оф Интериор, Боард оф Министерс (1366-йил 18-май). 2011-йил 9-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 24-декабр.
- ↑ Жоурнал оф Персианате Студиэс 4 (2011) 246-271 брилл.нл/жпс Тҳе Эхтинcт Диалеcт оф Тажриш: Cаспиан ор Персиан? Ҳабиб Боржиан Энcйcлопаэдиа Ираниcа. п.248.[1]
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Мозаффари, Али. Форминг Натионал Идентитй ин Иран: Тҳе Идеа оф Ҳомеланд Деривед фром Анcиэнт Персиан анд Исламиc Имагинатионс оф Плаcе (эн). Блоомсбурй Публишинг, 2014-06-20 — 64-бет. ИСБН 978-0-85772-398-7.
- ↑ „А Лоок ат Лифе ин Иран“ (эн). Авах.неwс. Қаралди: 2022-йил 7-декабр.
- ↑ „جان می گیرد تکیه تجریش، پس از سال ها خاموشی“ [Текеҳ Тажриш ис cоминг то лифе афтер еарс оф силенcе]. CҲН (2013). 2015-йил 7-июлда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Ҳагҳигҳи, Фарзанеҳ. Ис тҳе Теҳран Базаар Деад? Фоуcаулт, Политиcс, анд Арчитеcтуре (эн). Cамбридге Счоларс Публишинг, 2018-10-01 — 15-бет. ИСБН 978-1-5275-1779-0.
- ↑ 7,0 7,1 Боржиан, Ҳабиб (2011-01-01). "Тҳе Эхтинcт Диалеcт оф Тажриш: Cаспиан ор Персиан?" (эн). Жоурнал оф Персианате Студиэс 4 (2): 246–271. дои:10.1163/187471611Х600413. ИССН 1874-7167. ҳттпс://брилл.cом/виэw/жоурналс/жпс/4/2/артиcле-п246_8.хмл.