Talaffuz
Талаффуз со'злар ёки тилларнинг гапириш услубини о'з ичига олади ва у самарали мулоқотда ҳал қилувчи рол о'йнайди. Бу ма'лум бир тил ёки диалект ичида товушларни, интонация нақшларини, стрессни жойлаштиришни ва ритмни ишлаб чиқаришни о'з ичига олади. Талаффузга минтақавий, маданий ва индивидуал омиллар та'сир қилиши мумкин, бунинг натижасида со'зларнинг талаффузи турлича бо'лади[1].
Изчил тушунишни осонлаштириш ва лингвистик мулоқотни осонлаштириш учун луг'атлар ва ма'лумотномалар со'зларнинг талаффузини тақдим этади. Умумий мақсадли луг'атлар одатда стандарт ёки кенг тарқалган талаффузларни о'з ичига олади, ко'проқ ихтисослашган ҳаволалар минтақавий ёки диалектал о'згаришларни ҳам о'з ичига олиши мумкин. Орфоэпия деб номланувчи тўғри талаффузни ўрганиш сўзларни тўғри ёки қабул қилинган талаффуз усулларини ўрганади[2].
Аҳамияти
Тил о'рганиш ва самарали мулоқотда талаффуз муҳим аҳамиятга эга. То'г'ри талаффуз тилни тушунишни кучайтиради ва ма'рузачилар о'ртасида аниқ тушунишни осонлаштиради. Тадқиқотлар шуни ко'рсатдики, талаффуз тингловчилар ог'заки тилни қандай изоҳлаши ва қайта ишлашида ҳал қилувчи рол о'йнайди (Дерwинг & Мунро, 2015)[3]. Агар со'злар то'г'ри талаффуз қилинса, тингловчилар мо'лжалланган ма'но ва контекстни яхшироқ тушунишади. Аксинча, ното'г'ри талаффуз ното'г'ри тушуниш, ното'г'ри талқин қилиш ва мулоқотда узилишларга олиб келиши мумкин (Гимсон, 2014)[4].
Бундан ташқари, талаффуз ма'рузачиларнинг бошқалар томонидан қандай қабул қилинишига та'сир қилади. Тадқиқотлар шуни ко'рсатдики, ко'проқ маҳаллий талаффузга эга бо'лган одамлар ко'пинча малакали, ақлли ва ишончли деб ҳисобланадилар (Левис, 2005)[5]. Талаффуз, шунингдек, маданий ва ижтимоий ма'ноларга эга бо'либ, унинг келиб чиқиши ва о'зига хослигини акс эттиради. Ург'у ва лаҳжалар г'урур ва маданий мерос манбалари бо'лиши мумкин, лекин улар касбий ёки академик муҳитда одамларнинг қандай қабул қилинишига ҳам та'сир қилиши мумкин (Гилес, 1975)[6].
Бундан ташқари, талаффуз ог'заки равонликка ва гапиришдаги ишончга та'сир қилади. О'қувчилар то'г'ри талаффуз қилиш ко'никмаларини ривожлантирганда, улар о'зларини ишончли ифода этишда ва суҳбатларда иштирок этишда о'зларини ишончли ҳис қилишади. Бу ишонч умумий тилни билиш даражасига ижобий та'сир қилади ва о'қувчиларни ижтимоий ва академик муносабатларда фаол иштирок этишга ундайди (Мунро & Дерwинг, 1999)[7].
Талаффуз элементлари
Талаффуз ог'заки нутқни то'г'ри ишлаб чиқариш ва идрок этишга ёрдам берадиган турли элементларни о'з ичига олади. Бу элементларга товушлар, стресс, интонация ва ритм киради.
Товушлар ёки фонемалар
Товушлар сўзларни бир-биридан ажратиб турувчи асосий нутқ бирликларидир. Талаффуздаги товушларни о'рганиш фонетика деб номланади [8]. Турли тилларда ўзига хос товушлар тўплами бўлади ва ўқувчилар уларни тушунишлари учун бу товушларни тўғри эгаллашлари ва ифодалашлари керак.
Стресс
Стресс жумла ичидаги ма'лум бо'г'инлар ёки со'зларга ург'у беришни англатади. Бу ма'нони этказишда ҳал қилувчи рол о'йнайди ва жумланинг талқинини о'згартириши мумкин[9].
Интонация
Интонация нутқда ҳиссиётларни, муносабатни ва грамматик функцияларни этказишга ёрдам берадиган товуш баландлиги нақшларининг ко'тарилиши ва пасайишини англатади[10].
Ритм
Ритм нутқ товушлари ва бо'г'инларининг вақти ва давомийлигини о'з ичига олади, нутқ тилининг оқими ва табиийлигига та'сир қилади[11]. Ушбу элементларни тушуниш ва о'злаштириш талаффузни яхшилаш ва самарали мулоқотга ёрдам беради.
Маданий аҳамияти
Талаффуз нафақат лингвистик масала, балки маданий аҳамиятга ҳам эга. Маданий жиҳатлар одамлар ва жамоаларнинг со'зларни талаффуз қилиш ва нутқ шаклларини шакллантириш усулларига та'сир қилади. Талаффуз инсоннинг маданий келиб чиқиши, минтақавий о'зига хослиги ва ижтимоий контексти билан чамбарчас бог'лиқ. Тарихий та'сирлар, ижтимоий ме'ёрлар ва жамоат амалиётлари каби маданий омиллар талаффузнинг аниқ шаклларига ҳисса қо'шиши мумкин [12]. Мисол учун, мамлакат ичидаги турли минтақалар тарихий миграция ёки бошқа жамоалардан ажратилганлиги сабабли о'зига хос ург'у ёки диалектларни намойиш қилиши мумкин. Бундан ташқари, ижтимоий синф, та'лим ва турли лингвистик та'сирларга та'сир қилиш маданиятдаги шахслар о'ртасидаги талаффуз о'згаришига та'сир қилиши мумкин[13]. Талаффузнинг маданий жиҳатларини тушуниш тил хилма-хиллигини қадрлаш, маданий о'зига хосликларни ҳурмат қилиш ва ко'п маданиятли ва ко'п тилли контекстларда самарали мулоқотни ривожлантириш учун жуда муҳимдир[14].
Манбалар
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |
- ↑ Паулстон, Чристина Братт; Туcкер, Г. Ричард „Соме Соcиолингуистиc Принcиплес“, . Соcиолингуистиcс: Тҳе Эссентиал Реадингс. Wилей-Блаcкwелл, Фебруарй 14, 2003 — 234–250-бет. ИСБН 0-631-22717-2.
- ↑ Тҳе Охфорд Ҳандбоок оф Лехиcограпҳй, 2016, паге 303
- ↑ Жоҳн Бенжаминс; Дерwинг&Мунро. Пронунcиатион Фундаменталс: Эвиденcе-басед Перспеcтивес фор Л2 Теачинг анд Ресеарч (
ПДФ). ИСБН 9789027213273.
- ↑ Алан Cруттенден. Гимсон'с Пронунcиатион оф Энглиш (Инглиз) — 410-бет.
- ↑ Жоҳн М Левис. Чангинг Cонтехц анд Шифтинг Парадигмс ин Пронунcиатион Теачинг [2005].
- ↑ Чараcтеризинг тҳе Волатилитй Трансмиссион аcросс Интернатионал Стоcк Маркец, Август 24, 2015.
- ↑ Фореигн аccент, cомпреҳенсибилитй, анд интеллигибилитй ин тҳе спеэч оф сеcонд лангуаге леарнерс.
- ↑ „Энглиш cонсонанц“, Праcтиcал Пҳонетиcс анд Пҳонологй, Роутледге, 105–121-бет, 2013-02-11, ИСБН 978-0-203-08002-3, қаралди: 2023-09-13
- ↑ Cруттенден, Алан (2013-11-26). „Гимсон'с Пронунcиатион оф Энглиш“. дои:10.4324/9780203784945.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - ↑ Сеттер, Жане; Стожановик, Весна; Мартíнез-Cастилла, Пастора. „Эвалуатинг тҳе интонатион оф нон-нативе спеакерс оф Энглиш усинг а cомпутеризед тест баттерй“. Интернатионал Жоурнал оф Апплиэд Лингуистиcс. 20-жилд, № 3. 368–385-бет. дои:10.1111/ж.1473-4192.2010.00253.х. ИССН 0802-6106.
- ↑ Дауэр, Р.М. „Стресс-тиминг анд сйллабле-тиминг реаналйзед“. Жоурнал оф Пҳонетиcс. 11-жилд, № 1. 51–62-бет. дои:10.1016/с0095-4470(19)30776-4. ИССН 0095-4470.
- ↑ Липпи-Греэн, Росина (2012-03-15). „Энглиш wитҳ ан Аccент“. дои:10.4324/9780203348802.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам) - ↑ Бучолтз, Марй. „Соcиолингуистиc носталгиа анд тҳе аутҳентиcатион оф идентитй“. Жоурнал оф Соcиолингуистиcс. 7-жилд, № 3. 398–416-бет. дои:10.1111/1467-9481.00232. ИССН 1360-6441.
- ↑ „Пронунcиатион“, Wикипедиа (инглизча), 2023-05-10, қаралди: 2023-09-13