Tallensi

Талленси — (номлари: таленсе , тален , таланси) Гана шимоли-шарқидаги ва Буркина-Фасо жанубида истиқомат қилувчи халқ. Улар Нигер-Конго тилларининг саванна тиллари оиласининг гур тиллари гуруҳига мансуб Талленси тилида гаплашадилар. Талленсийларнинг баъзилари сунний мусулмонлар, аксарияти анъанавий эътиқодларга амал қилади. Асосий машғулотлари чорвачилик, деҳқончилик, ҳунармандчиликдан иборат.

Жамоа тузилиши

Талленси — бир хил тилда сўзлашадиган қабилаларнинг йиғиндиси ҳисобланади. 1960-йилда аҳоли сони тахминан 50 минг кишини ташкил этган бўлса, бугунги кунда, турли манбаларга кўра, минтақада 80 минг аҳоли истиқомат қилади [1]. Улар патриархал уруғлар (қабилалар) бўлиб, ўтроқ тарзда яшайдилар. Ҳар бир қабила алоҳида яшайди ва биринчи навбатда ўз эҳтиёжларини қондиришга ҳаракат қилади. 20-асрнинг ўрталарида вазият бироз ўзгариб, Талленсининг бир қисми Ганага ишлаш учун кета бошлади ва бу қабила даромадлари кўрсаткичларини бироз ўзгартирди. Анъанага кўра, эркаклар оғир ишлар билан шуғулланадилар, аёллар эса уйнинг фаровонлигини таъминлайдилар ва ўрим-йиғимга ёрдам беришади.

Оилалар тузуми

Кўпинча битта қабила битта катта оила ҳисобланади. Талленси аҳолиси патриархал тартибга эга ва оила бошлиғи оиладаги энг кекса одам ҳисобланади. Қизлар қўшни қабилаларга турмушга берилади, эркаклар эса қабилаларини тарк этишмайди. Шуниси эътиборга лойиқки, тўлиқ патриархал тузумга қарамай, эркаклар ҳам, аёллар ҳам болаларни парвариш қилиш билан тенг равишда шуғулланадилар. Катталик принципи ҳам амал қилади, фарзандлар ва уларнинг болалари ҳам ўз оталарига бўйсуниши шарт ва ота уларнинг мулкига эгалик ҳуқуқига эга (Фортес, Маер 1966: 7-9; Wорслей 1956: 41).

Дини

Анъанавий эътиқодлар аждодлари ва ерга сиғиниш билан боғлиқ. Раҳбарлар билан бир қаторда ер юзидаги руҳонийлар ва фолбинлар ҳам катта таъсирга эгалар. Халқ оғзаки ижодининг асосий жанрларини қўшиқлар, эртаклар ва мақоллар ташкил этади[2]. Аждодларга сиғиниш жуда ўзига хос одат бўлиб, бутун овуллар бўйлаб аждодларнинг кичик зиёратгоҳлари жойлашган. Талленси эътиқодига кўра, барча аждодлар фойдали кучга эга ва нотўғри хатти-ҳаракатларни мистик тарзда жазолаши мумкин ва доимо қурбонликлар ва ибодат қилишни талаб қилишади. (Фортес, Маер 1966: 10). Талленси халқида Ерга ҳам сиғиниш амали ҳам мавжуд, улар бошқа Африка қабилалари учун одатий ҳол бўлган жодугарлик ва фолбинликни қўллаб-қувватламайдилар ҳамда барча ғайритабиий ҳодисаларни Ер билан боғлайдилар. Улар дунёни моддий ва ғайритабиий ҳодисаларга ажратмайдилар, уларнинг аждодлари тириклар каби жамиятнинг бир хил аъзоларидир (Фортес, Маер 1966: 11).

Ҳаволалар

Адабиётлар

Фортес М. "Талленси ўртасидаги уруғчилик динамикаси : Транс-Волта қабиласининг ижтимоий тузилишини таҳлил қилишнинг биринчи қисми , Оксфорд университети матбуоти, Лондон, 1945, 270 п.(Инглизча) )
Фортес М. Талленсилар орасидаги қариндошлик тармоғи : Транс-Волта қабиласининг ижтимоий тузилиши таҳлилининг иккинчи қисми, Оксфорд университети матбуоти томонидан Халқаро Африка институти учун нашр этилган, Лондрес, 1957, 358 п.(Инглизча) )
Фортес М. Дин, ахлоқ ва шахс : Талленси динига оид иншолар, Кембриж университети нашриёти, Кембриж, Ню-Ёрк, 1987, 347 п. ИСБН 0-521-33693-7(Инглизча) )
Фортес М. Œдипе эт Жоб данс лес динс оуэст-африcаинес (традуит де л’англаис пар Рогер Ренауд), Маме, Тоурс, 1974 (1959), 124 п.(Франсузча) )
Фортес М. ва Маер Д. Шимолий Гана Талленси орасидаги психоз ва ижтимоий ўзгариш // Cаҳиэрс д'Éтудес Африcаинес. жилд. 6, Cаҳиэр 21, (1966), бет. 5-40.
Риэҳл В. Натур ва Гемеинсчафт : созиалантҳропологисче Унтерсучунген зур Глеичҳеит беи ден Талленси ин Норд-Гҳана, П. Ланг, Франкфурт ам Маин, Ню-Ёрк, 1993, 263 п. ИСБН 3-631-45235-7^(олм.) )
Wорслей П. Талленсининг қариндошлик тизими: қайта баҳолаш // Буюк Британия ва Ирландия Қироллик Антропология Институти журнали. жилд. 86, йўқ. 1 (январ. — июн, 1956-йил), бет. 37-75.