Tandir non
Тандир нон — Марказий Осиёда тандир ёрдамида пишириладиган нон тури[1][2]. У думалоқ шаклда, хамиртуруш орқали кўпиртирилган ва одатда тиниқ олтин ранг сиртга эга бўлади. Бу турдаги нонлар кўпинча хамирга чекич билан безак берилган, кунжут уруғлари ёки ингичка тўғралган пиёз каби масаллиғлар билан тўлдирилиши мумкин[3].
 | |
| Тури | Тандир нони |
|---|---|
| Миллий ошхона | |
Тайёрлаш жараёни
Ушбу турдаги нон пишириладиган тандир, одатда, очиқ осмон остида жойлашган бўлади. Ҳинд тандирларидан фарқли ўлароқ, гарчи нон ҳар доим тандирга тандирнинг ички деворларига вертикал тарзда ёпилсада, Ўрта Осиёда тандирни вертикал ёки горизонтал ҳолатда ҳам ишлатиш мумкин[1]. Нон пишириш билан шуғулланадиганлар новвой деб аталади[4].
Дизайни
Нон кўп ҳолларда марказида нақшли нуқталардан ташкил топган доира шакли безатилади. Бу дизайн Ўзбекистонда чекич ёки Туркманистонда ёки Шинжондаги уйғурлар томонидан дуртлик номи билан машҳур бўлган тамға орқали ҳосил қилинади[1][4]. Ушбу безак ҳар бир нонга ўзига хос дизайн беришдан ташқари, чекич томонидан яратилган тешиклар ноннинг текисланган ички қисмидан буғ кўтарилишига имкон беради. Тантанали маросимлар учун тайёрланган нонларни янада мураккаб дизайн билан безаш мумкин. Бу турдаги маросимлар учун тайёрланган нонларга, одатда, пушти ва сариқ ранг берилади[3][4].
Маданий аҳамияти
Ўзбек маданиятида нон катта маданий аҳамиятга эга бўлиб, маданий ҳаётнинг кўп жабҳаларида қўлланади. Узоқ умр рамзи сифатида янги туғилган чақалоқлар бошлари остига нон қўйишади, юришни ўрганаётган болалар эса ҳаёт бўйлаб муборак саёҳат қилишини ният қилиб, оёқлари орасига нон қўйишади. Шунингдек нон — бу тўйнинг муҳим таомидир ва тўй куни келин ва куёв ҳар бири нондан тишлайди ва эртаси куни эрталаб эр ва хотин сифатида биринчи нонуштасида ушбу нонни еб тугатишади. Худди шундай анъана ўғил ҳарбий хизматга ёки чет элга ишлашга ёки ўқишга кетганда ҳам амалга оширилади: ўғил иккита нонни тишлайди ва улар фарзанд қайтиб келгунча шифтга осиб қуритилади[3][4].
Нон муҳим обект сифатида қаралади ва уни ерга қўйиш ёки пичоқ билан кесиш мумкин эмас (деярли ҳар доим қўл билан синдирилади). Агар нон ерга тушуриб юборилса, уни деворга ёки қушлар учун дарахтга қўйиш керак ва „айш Аллоҳ“ (Худонинг нони) ибораси овоз чиқариб айтилади[3].
Номланиши
Турлари
Оби нон
Оби нон ёки лепёшка (лепёшка, "флатбреад") - афғон, тожик ва ўзбек ошхоналарида танаввул қилинадиган нон тури. У диск шаклида ва оддий нонлардан қалинроқ бўлади. Оби нон ҳам тандирда пиширилади[5][6].
Тоҳах
Тоҳах (тоқаш/тоқаш, токоч, توغاچ, Тоғач, Самарқанд нони/Самарқанд нони), тоқач, тогҳач номлари билан ҳам танилган, Уйғур ошхоналарида, шунингдек, Марказий Осиё (Қозоғистон, Қирғизистон, Ўзбекистон)да истеъмол қилинадиган[7], тандирда пишириладиган нон турларидан бири[8].
Галерея
-
Чон нон -
Патир нон -
Патир нон2 -
Тоҳах нон -
Ташкент нони -
Самарқанд нони -
Қирғизистонда тандир нони сотилиш жараёни -
-
Туркман тандирида çорек ёпилиш жараёни
.jpg)
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Пасқуалоне, Антонелла (2018-03-01). "Традитионал флат бреадс спреад фром тҳе Фертиле Cресcент: Продуcтион проcесс анд ҳисторй оф бакинг сйстемс". Жоурнал оф Этҳниc Фоодс 5 (1): 10–19. дои:10.1016/ж.жеф.2018.02.002. ИССН 2352-6181. ҳттпс://www.сcиэнcедиреcт.cом/сcиэнcе/артиcле/пии/С235261811830009Х.
- ↑ „Реcипе: Тандйр нан – Бритиш-Казакҳ Соcиэтй“. 2016-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 13-январ.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Ҳансен, Эриc „Тҳе Фаблед Флатбреадс оф Узбекистан“. Арамcо Wорлд. Қаралди: 2023-йил 8-декабр.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 „Ёу Cан Ҳаве Ёур Бреад анд Стамп Ит Тоо“ (эн). Атлас Обсcура. Қаралди: 2023-йил 8-декабр.
- ↑ „Оби-Нон (Лепёшка)“. орехcа.cом/. 2018-йил 27-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 20-феврал.
- ↑ Меҳнат „Узбек Натионал Cуисине“. Қаралди: 2010-йил 20-феврал.
- ↑ В. В. Похлебкин, Национальные кухни наших народов, Москва, Центрполиграф, 2004, ИСБН 5-9524-2783-9, ИСБН 978-5-9524-2783-9 (Wиллиам Покҳлёбкин, Натионал Cуисинес оф оур Пеоплес, Мосcоw, Cентрполиграф, 2004).
- ↑ „Хинжианг Рестаурант“. 2018-йил 3-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 7-апрел.