Ziyosfera

Tanjer katta masjidi

Танжер катта масжиди (арабча: مسجد طنجة الكبير‎‎) — Марокашнинг Танжер шаҳридаги тарихий асосий масжид (жоме масжиди) бўлиб, шаҳарнинг эски қисми мединасида жойлашган. Ҳозирги масжиднинг меъморий кўриниши Алавийлар даврининг ХИХ аср бошларига тааллуқли бўлса-да, ушбу жой қадим замонлардан бери кетма-кет диний иншоотлар қурилган ҳудуд бўлиб келган.

Масжид
Танжер катта масжиди
مسجد طنجة الأعظم
Мамлакат  Марокаш
Шаҳар Танжер
Координаталар 35°45′58″Н 5°49′25″W / 35.76611°Н 5.82361°W / 35.76611; -5.82361
Йўналиши сунний
Масжид тури Жомеъ-Масжид
Меъморий услуб Марокаш меъморчилиги
Асосчи Али ибн Абдуллоҳ Эррифий
Асосий сана:
1817-1818-йиллар (ҳозирги ҳолатида қурилган
Миноралар сони 1 та
Миноралар сони 1 та
Ҳолати амалдаги
Таровиҳ
Саҳарлик ва ифторлик

Тарихи

Танжер катта масжиди, 1892-йил

Масжид жойлашган ҳудуд дастлаб Рим даврида Ҳерcулесга бағишланган зиёратгоҳ ва В асрга оид Рим черкови жойлашган маскан бўлган деб ҳисобланади[1][2].

Бу ерда кейинчалик Маринийлар сулоласи (ХИИИ–ХВ асрлар) даврида катта масжид (жоме масжиди) барпо этилган[3].

ХВ асрда Танжер шаҳри Европа қўшинлари томонидан бир неча бор қамал қилинган ва ниҳоят 1471-йилда португаллар томонидан босиб олинган[4]. Португаллар дарҳол масжидни черковга айлантирган ёки унинг ўрнида собор барпо этган[3].

1662-йилда Танжер Cатҳерине Браганзанинг сепи сифатида Чарлес ИИга берилиб, инглизлар қўлига ўтган. Маҳаллий мусулмон мужоҳидлар ҳужумлари босими остида инглизлар 1684-йилда шаҳарни тарк этиб, кетишдан олдин унинг мудофаа иншоотларини портлатиб юборган[4].

Шундан сўнг, ўша даврдаги Марокаш султони Моулай Исмоил (Алавийлар сулоласи) дарҳол шаҳарни ўз назоратига олиб, мусулмон аҳолини қайта жойлаштиришни қўллаб-қувватлаган (жумладан, Европаликларга қарши курашган мужоҳидлар ҳам қайта жойлаштирилган)[4].

Мусулмон аҳоли дарҳол аввал катта масжид бўлган соборда намоз ўқишни бошлаган[4]. Моулай Исмоил янги ҳоким Али ибн Абдуллоҳ Эррифийга бинони яна масжидга айлантиришни буюрган[3].

Меъморий тузилиши

Масжиднинг бош кириш қисмига рўпарадаги, ХИХ аср охирига оид кўча фаввораси (2014-йилги сурат)

Масжид Кичик Суккодан бироз пастроқда, медина денгиз деворларининг юқорисида жойлашган Руэ де ла Марине кўчасида жойлашган[3]. Масжид рўпарасида франсуз протекторати даврида миллатчилар томонидан ташкил этилган бошланғич мактаб мавжуд[манба керак]. Масжиднинг кўплаб эски қўшимча иморатлари ҳозир йўқолган ёки энди ўзининг дастлабки вазифасида хизмат қилмайди. Масжиднинг ўзи эса ҳануз фаол бўлиб, шу боис у (Марокашдаги масжидларнинг аксариятида бўлгани каби) мусулмон бўлмаганлар учун ёпиқ[3]. Масжиддан кўчани кесиб ўтган жойда, ички қисми товасимон камон ичида жойлашган, ўйма стукко контурлари билан безатилган, кошин мозаикалари билан пардозланган жамоат фаввораси ҳам мавжуд. Фаввора ХИХ аср охирига оид бўлиб, 1918-йил ва 2003-йилларда таъмирланган[5].

Масжид минораси

Масжид ташқи кўринишида минораси ва кириш порталининг безаги билан ажралиб туради. Кириш портали ўзига хос нурланиб тарқалувчи геометрик нақшлар, яшил ранглар ва ёғоч соябон билан безатилган бўлиб, асосан ҳанузгача Мавлай Сулаймон давридан сақланиб қолган[3]. Масжиднинг ғарбий бурчагидаги минора Алавийлар даври минораларига хос бўлиб, Марокаш миноралари меъморчилигининг анъанавий шаклини давом эттиради[2]. У катта квадрат ўқдан иборат бўлиб, усти мерлонлар билан тугалланади ва чўққисида ундан кичикроқ, иккиламчи ўқ билан якунланади. Унинг фасадлари янада кўпроқ геометрик нақшлар ва оқ стукко билан чизилган сохта камарлар билан безатилган. Стукко контурлари орасидаги бўшлиқ юзалар яшил кошинлар ёки ранг-баранг кошин мозаикалари билан қопланган[2].

Масжиднинг бош портали

Масжид ички қисмида марказида фаввораси бўлган квадрат ҳовли мавжуд бўлиб, унинг атрофини ёпиқ айвонлар ва асосий намозхона ўраб туради. Айвонлар ва намозхона, аксарият марокаш масжидларида бўлгани каби, қатор-қатор камарларга эга ички гиперстил (устунли) кўринишида қурилган. Ҳовлининг жануби-ғарбий ва шимоли-шарқий томонидаги айвонлар икки қаторли, шимоли-ғарбий томонда (бош кириш томонида) эса фақат битта қаторли. Асосий намозхона ҳовлидан қибла (ибодат йўналиши) ва меҳроб (ибодат йўналишини билдирувчи қисм) томонга қараб чўзилиб, уч қатор чуқурликка эга. Энг наридаги меҳроб девори орқасида тарихда кутубхона, имом хонаси ва жаноза масжиди (жасад дафнидан аввал жаноза маросимлари ўтказиладиган жой) сифатида фойдаланилган ёки ҳануз шундай вазифани бажарадиган бир нечта хоналар жойлашган бўлиб, уларга масжид ички қисмидан кирилади[4][2]. Масжидга кейинроқ, эҳтимол 1962-йилда, жануби-ғарб томонга қараб асосий тарихий бинодан давом этадиган янги қўшимча иншоотлар қурилган[4].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Мороccо. Дорлинг Киндерслей Эеwитнесс Травел Гуидес, 2006 — 133-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Греат Мосқуэ (Тангиэр)“. Арчнет. 2020-йил 18-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-декабр.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Тоури, Абделазиз; Бенабоуд, Мҳаммад; Боужибар Эл-Кҳатиб, Наïма; Лакҳдар, Камал; Меззине, Моҳамед. Ле Мароc андалоу : à ла дécоуверте д'ун арт де вивре, 2, Министèре дес Аффаирес Cултуреллес ду Рояуме ду Мароc & Мусеум Wитҳ Но Фронтиэрс, 2010. ИСБН 978-3902782311. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Миллер, Сусан Гилсон (2005). "Финдинг Ордер ин тҳе Мороccан Cитй: Тҳе Ḥубус оф тҳе Греат Мосқуэ оф Тангиэр ас ан Агент оф Урбан Чанге". Муқарнас 22: 265–283. дои:10.1163/22118993-90000091. 
  5. ↑ „Сақия ал-Жами' ал-Кабир“. Арчнет.орг. 2019-йил 31-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 2-январ.

Ҳаволалар

Викиомборда „Танжер катта масжиди“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tanjer_katta_masjidi" dan olindi