Taqsimlanmagan foyda
Тақсимланмаган фойда (инглизча: ретаинед эарнингс, плоwбаcк[1]) — корпорациянинг маълум бир вақт нуқтасидаги, масалан ҳисобот даври охиридаги жамланган соф фойдаси. Ушбу давр охирида ўша пайтдаги соф фойда (ёки соф зарар) фойда ва зарарлар ҳисобидан тақсимланмаган фойда ҳисобига ўтказилади. Агар тақсимланмаган фойда ҳисобининг қолдиғи манфий бўлса, у жамланган зарарлар, тақсимланмаган зарарлар ёки шунга ўхшаш атамалар билан аталади.
Ҳисобдаги кредит қолдиқнинг исталган қисми бонус аксиялар чиқариш орқали капиталлаштирилиши мумкин, қолган қисми эса аксиядорларга дивидендлар сифатида тақсимланиши учун ушлаб турилади ва қолган қисми кейинги даврга ўтказилади. Қўлланиладиган қонунларга, жумладан АҚШнинг кўплаб штатларидаги қонунларга кўра, дивидендлар фақат тўлов вақтида тақсимланмаган фойда ҳисобининг мусбат қолдиғидан тўланиши керак. Бу кредиторларни компания дивидендлар орқали тугатилишидан ҳимоя қилади. Бироқ айрим штатларда жамланган танқислик мавжуд бўлса ҳам дивиденд тўлаш давом эттирилиши мумкин. Бу ликвидацион дивиденд ёки ликвидацион нақд дивиденд деб аталади[2].
Бухгалтерияда тақсимланмаган фойда бир ҳисобот даври охирида кейинги давр учун бошланғич тақсимланмаган фойда ҳисобланади; унга ўша даврнинг соф фойдаси қўшилади ёки соф зарари айрилади, ҳамда йил давомида чиқарилган бонус аксиялар ва тўланган дивидендлар чиқариб ташланади.
Тақсимланмаган фойда корпорациянинг аксиядорлар капитали бўлимида баланс ҳисоботида кўрсатилади. Тақсимланмаган фойда ҳаракатлари тўғрисидаги ҳисобот бошқа умумий даромад ва аксиядорлик капиталидаги ўзгаришлар билан бирга Хусусий капиталдаги ўзгаришлар тўғрисидаги ҳисоботда тақдим этилади.
Иккиёқлама ёзув (бухгалтерия) ва ҳисоблаш усулига асосланган бухгалтерия тизими сабабли, тақсимланмаган фойда компанияда ортиқча нақд пул борлигини англатмайди. Аксинча, у компания фойдани қандай бошқарганини (яъни дивиденд сифатида тақсимлаган ёки бизнесга қайта инвестиция қилганини) кўрсатади. Қайта инвестиция қилинганда, бу тақсимланмаган фойда балансда активларнинг (шу жумладан нақд пулнинг) ошиши ёки мажбуриятларнинг камайиши сифатида акс этади.
Аксиядорлар капитали
Агар жами активлар жами мажбуриятлардан катта бўлса, аксиядорлар ижобий капиталга (ижобий баланс қиймати) эга бўлади. Аксинча, агар жами мажбуриятлар жами активлардан катта бўлса, аксиядорлар капитали манфий бўлади. Бу ҳолат аксиядорлар компанияга қарздор дегани эмас, чунки улар фақат соф активларга эгалик қилади ва компания мажбуриятлари учун жавобгар эмас, бироқ бу ҳолат тўловга лаёқацизлик тушунчаларидан бири ҳисобланади. Бу шуни англатадики, компания активлари қиймати мажбуриятлардан юқори бўлмагунча аксиядорлар ижобий капиталга эга бўлмайди.
Тақсимланмаган фойда = бошланғич тақсимланмаган фойда + жорий йил соф фойда (фойда ва зарар ҳисобидан) − жорий йилда тўланган дивидендлар
Солиқ оқибатлари
Компания одатда молиявий йил давомида олинган соф фойда учун даромад солиг'и тўлайди. Тақсимланмаган фойдага қўшиладиган сумма одатда солиқдан кейинги соф фойда ҳисобланади. Кўп компанияларда жамланган фойдани компанияда сақлаш учун қўшимча солиқ тўланмайди. Бироқ бу солиқдан қочиш имконини яратиши мумкин, чунки корпоратив солиқ ставкаси кўпинча жисмоний шахслар учун юқори маргинал ставкалардан пастроқ бўлади. Юқори даромадли шахслар даромадни дивиденд сифатида олмасдан компанияда сақлаб қўйиши ва шу орқали юқори индивидуал солиқдан қочиши мумкин. Буни чеклаш учун айрим қонунчилик тизимлари амал қиладиган давлатларда хусусий компанияларнинг тақсимланмаган фойдасига „тақсимланмаган фойда солиғи“ жорий этилади, одатда энг юқори индивидуал солиқ ставкаси даражасида бўлади. Бонус аксиялар чиқарилиши, ҳатто тақсимланмаган фойда ҳисобидан молиялаштирилса ҳам, қонунчилик тизимида дивиденд сифатида ҳисобланмайди ва аксиядорлар учун солиққа тортилмайди.
Компанияда фойдани сақлаб қолиш аксиядорлар капиталини оширади, бу эса ҳар бир аксиянинг қийматини оширади. Бу аксиялар нархининг кўтарилишига олиб келиши мумкин ва сотиш пайтида капитал даромад солиғи юзага келиши мумкин.
Корпорация соф фойдасини сақлаб қолиши ёки дивиденд сифатида тўлаши қарори бир қанча омилларга боғлиқ, жумладан:
- дивидендларнинг солиққа тортилиши,
- қайта инвестиция учун маблағлар зарур.
Компания қанча фойда сақлаб қолиши бўйича қарорга таъсир қилувчи омиллар:
- соф фойда миқдори,
- бизнеснинг фойдалилик муддати,
- дивиденд сиёсати,
- модернизация ва кенгайиш режалари.
Манбалар
- ↑ Баумол, Wиллиам Ж.; Блиндер, Алан С.. Миcроэcономиcс: Принcиплес анд Полиcй, 13, Cенгаге Леарнинг, 20 Марч 2015 — 489-бет. ИСБН 978-1305534049.
- ↑ „Wҳат ис а Ретаинед Эарнингс Дефиcит? – Дефинитион | Меанинг | Эхампле“ (эн-УС). Мй Аccоунтинг Cоурсе. Қаралди: 2020-йил 7-январ.