Ziyosfera

Tarinkot

Тарīнкōṭ (дарийча: ترين کوت , Тарин Коwт деб ҳам ёзилади)[1] – Афғонистон жанубидаги Урузгон вилоятининг Таринкот туман маркази. Таринкот шаҳри аҳолиси 71 604 киши (2015), шаҳар бозорида 200 га яқин кичик дўконлари бор.

Таринкот туманида икки йирик пуштун қабила конфедерацияси вакиллари: Тарин қабилалари: Поползай, Баракзай, Нурзай, Ачакзай ва Гҳилзай қабилалари: Токҳи, Ҳотак. Шаҳарда ўрта ва йирик хўжалик юритувчи корхоналар мавжуд эмас. Вилоят ҳокими ҳозир Асадулла Ҳамдам бозорга туташ мажмуада яшайди ва ишлайди.

Таринкот — Афғонистоннинг жанубидаги вилоят маркази. Ерларнинг асосий қисми (69 %) қурилиш олиб борилмаган ерлар тоифасига киради. Шундан қишлоқ хўжалиги 67 % ни ташкил қилади. Турар-жой ерлари қурилган ерларнинг 47 % ни ташкил қилади[2]. Аэропорт муниципалитет чегараларида жойлашган бўлиб, қурилиш олиб борилган ердан фойдаланиш бўйича иккинчи ўринда туради (24 %)[2].

2021-йилнинг 13-августида Таринкот Толибон жангарилари томонидан 2021-йилги Толибон ҳужуми доирасида қўлга олинди[3].

Тарихи

Тарихий жиҳатдан бу ҳудуд милоддан аввалги ХИИ—ХИИИ асрларда[4] баъзи Тарин (ёки Тареэн) пуштун қабила сардорларининг яшаш жойи бўлиб қолган. Уларнинг баъзилари кейинчалик Муғал-Сафавий уруши пайтида ёки ундан кейин Ҳиндистон яриморолига кўчиб келган[5].

Уруш

Афғонистон жанубидаги бу шаҳар 2001-йилда Толибон учун муҳим стратегик аҳамиятга эга эди. 16-ноябр куни бу ерда фуқаролар ўзларининг Толибон губернаторига қарши қўзғолон кўтаришди. Бу эса Толибонга қарши пуштунларнинг биринчи уюшган қаршилик ҳаракати эди. Ўша пайтда Ҳамид Карзай минтақада Алпҳа 574 оператив отряди номи билан танилган 11 кишилик АҚШ махсус кучлари ҳамроҳлигида армия қуришга уринаётган эди[6]. Толибон шаҳарни ҳимоя қилиш учун қазилган Карзаи ва унинг милициясига қарши ҳужумга ўтди. АҚШ ҳаво кучлари ёрдамида ҳарбийлар ва милиция кучлари Толибонни Таринкотдан қувиб чиқарди[7].

Толибоннинг Таринкотдаги мағлубияти Карзаи учун муҳим ғалаба бўлди. У ғалабадан фойдаланиб, ўзининг янги ташкил топган гуруҳига кўпроқ одамларни жалб қилди. Унинг кучи катталашиб, 800 нафарга яқинлашди. 30-ноябр куни улар Таринкотни тарк этиб, Қандаҳор томон юришни бошладилар.

2004-йилда Таринкотда АҚШ денгиз пиёдаси Жон Риплей номи билан аталган ФОБ Риплей номли Америка базаси қурилган[8]. У асосан 22-Денгиз экспедицияси (Махсус операцияларга қодир) (22ндМЕУ СОC), 2-5 пиёда (бобcац)/3-БДЕ/ 25-пиёда дивизияси, АҚШ армияси фуқаролик ишлари ва Флорида штатларидан ташкил топган қўшма ишчи гуруҳ томонидан ташкил этилган. 2001-йилнинг кузида минтақа Толибон режимининг сўнгги таянч маркази бўлган. Кейинчалик бошқа хорижий ҳарбий кучлар Таринкот ташқарисидаги базада ҳаракат қилишди.

22-МЕУ СОC бошчилигидаги „Тоғ бўрони“ операциясидан сўнг, Толибон кучларининг аксарияти Афғонистон ва Покистон ўртасидаги тоғли ҳудудга кўчиб кетди. НАТОнинг ИСАФ миссияси Афғонистон жанубида хавфсизлик учун мас’улиятни ўз зиммасига олгани сабабли, Голландия НАТО қўшинлари 2006-йил август ойида Камп Ҳолланд (ҳозирги Тарин Кот миллий базаси)ни қурдилар.

2007-йилнинг март ойидан бошлаб Америка Қўшма Штатлари Армия Муҳандислар Корпуси (УСАCЕ) Таринкотдан ғарбга Деҳ Раҳводга, сўнгра Орузган вилоятининг ғарбий ҳудудларида Шаҳиди Хассас туманига йўл қуришни бошлади. Шу билан бирга, УСАCЕ Қандаҳорга йўлни яхшилаш учун кўприк қурилишини ҳам бошлади.

Таринкотдаги логистика текшируви вақтида афғонларнинг ўтишини назорат қилаётган АҚШ армияси аскари.

2010-йил 4-июлда 1-эскадрон, 2-Стрикер отлиқ полкининг америкалик аскарлари Голландиянинг Орузгондан олиб чиқиб кетилиши муносабати билан Таринкот ва Деҳ Рахводдаги операциялар учун жавобгарликни ўз зиммаларига олишди.

2011-йилнинг 27-июлида Покистоннинг Вазиристон вилоятидан бўлган террорчи-худкуш Афғонистон миллий армияси ва ИСАФ кучлари томонидан Тиринкот яқинидаги Сур Марғоб ҳудудидаги Мулла Қосимнинг уйига уюштирилган рейд чоғида қўлга олинди. Сайфуллоҳ исмли бўлажак бомбардимон Пажҳwок Афғонистон Неwс мухбири Аҳмад Умаид Хпалвак билан суҳбатлашди. Суҳбатда Сайфулланинг айтишича, у ва покистонлик яна 14 нафар террорист ҳужум учун муносиб вақт ва жой танлаш учун камида икки ой шаҳар атрофида айланиб юрган. "Биз кўп маротаба хорижликларга дуч келдик. Лекин мулла Қосим чет элликларни кўриши билан қочиб қолар эди. Мана ниҳоят ҳеч қандай ҳужум қилмасдан ҳибсга олиндик, " деди у[9].

Бир кун ўтиб, 28-июл соат ўн иккилар атрофида учта ҳужумчи ҳукумат бинолари дарвозаси олдида машиналарни портлатиб юборди. Қуроллар билан жиҳозланган бошқа террорчилар эса биноларга кириб, ичидаги барчани ўлдиришни бошлаган. Отишма тугаганидан кейин камида 19 киши ҳалок бўлди, 37 киши яраланди. Ҳалок бўлганлар орасида Пажҳвок мухбири Хпалвак, 10 нафар бола, 2 нафар аёл ва Афғонистон миллий полициясининг бир ходими бор эги[10]. Хпалвак танасининг турли қисмларига 20 марта ўқ узган[11]. 29-июлга келиб ҳалок бўлганлар сони 21 нафарга етди. Минтақага жойлаштирилган Австралия қўшинлари қўмондони генерал-маёр Ангус Кемпбеллнинг айтишича, „Исёнчиларнинг зўравонлик ва мақсадли ўлдиришга уриниш орқали ўз кампаниясини давом эттирмоқда. Кеча улар ўз амбициялари учун оғир тўловни тўлади. Барча қўзғолончилар ўз мақсадларига эриша олмай ўлдирилган.“[12] Афғонистон миллий армияси матбуот котиби Ҳикматуллоҳ Кучи „губернатор ўринбосари идорасида иккита портлаш содир бўлди. Улардан бири худкуш-террорчи томонидан портлатилган, иккинчисига эса АНА (Афғон армияси) аскари бошқа бир террорчини отиб ўққа тутган[13].“

2011-йил 1-мартда 4-баталён, 70-зирҳли полкнинг америкалик аскарлари Таринкот ва Деҳ Равод учун жавобгарликни ўз бўйнига олди. 2011-йил 23-ноябрда АҚШнинг биринчи разведка, кузатув ва нишонга олиш отряди, ўн тўртинчи отлиқ полк[14] аскарлари Таринкотдаги операциялар учун жавобгарликни ўз зиммаларига олишди.

Транспорти

2014-йил май ойидан бошлаб Таринкот аэропортидан Кобулга тўғридан-тўғри йўловчилар қатновини режалаштирилган.

Географияси

Таринкотнинг ягона ҳаво йўлаги шаҳар четидаги НАТО бошчилигидаги ИСАФ провинциясини қайта қуриш гуруҳи ҳарбий базасида жойлашган. Ҳудуднинг қуруқликдан ташқарига чиқиши жанубдаги Қандаҳор вилояти марказига олиб борадиган йўл бўлиб, у баъзан Толибон ҳужумларига дучор бўлиши мумкин.

Иқлими

Таринкот совуқ ярим қурғоқчил иқлимга эга (Кöппен иқлим таснифи БСк). Ёзи иссиқ ва қиши салқин. Ёғингарчилик кам, асосан, декабрдан мартгача давом этади.

Манбалар

  1. ↑ Броwн. „Тарин Коwт анд тҳе баттле фор миндс“. АБC Неwс (29-июл 2011-йил).
  2. ↑ 2,0 2,1 „Тҳе Стате оф Афгҳан Cитиэс Репорт 2015“. Қаралди: 20-октабр 2015-йил.
  3. ↑ „Талибан сwеэп аcросс Афгҳанистан'с соутҳ, таке 3 море cитиэс“ (инглизча). АП НЕWС (13-август 2021-йил). 13-август 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-август 2021-йил.
  4. ↑ Др СБ Панни, Тареэкҳ и Ҳазара Пешаwар, 1969 эд, п. 301
  5. ↑ Инcлудинг соме сеттлед неар Пишин Балучистан анд соме ин тҳе Ҳазара ареа оф Кҳйбер Пакҳтункҳwа, сеэ Панни
  6. ↑ „Афгҳанистан: Ҳоме Фреэ“. 8-апрел 2011-йилда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ „Тҳе Унитед Статес Армй ин Афгҳанистан - Оператион ЭНДУРИНГ ФРЕЭДОМ - Оcтобер 2001-Марч 2003“. 1-феврал 2010-йилда асл нусхадан архивланган.
  8. ↑ Кеитҳ А. Милкс. „22д МЕУ (СОC)'с ФОБ ин Афгҳанистан пайс ҳомаге то Марине ҳеро“. Марине Cорпс Неwс (10-май 2004-йил). 24-май 2004-йилда асл нусхадан архивланган. „'Ҳе'с а ҳеро то тҳе Марине Cорпс,' саид Cолонел Кеннетҳ Ф. МcКензиэ, Жр., cоммандинг оффиcер оф тҳе Марине Эхпедитионарй Унит (Спеcиал Оператионс Cапабле), реферринг то Cол. Жоҳн W. Риплей, тҳе неw ФОБ'с намесаке. 'Ҳе'с а труэ wарриор анд ан ҳонорабле ман.' МcКензиэ пуц Cол. Риплей wитҳ тҳе смалл гроуп оф Марине леадерс ментионед проминентлй ин тҳе Cорпс' проуд ҳисторй.“.
  9. ↑ „Бомбинг суспеcт сайс Пакистани муллаҳс браинwашед ҳим“. Қаралди: 20-июн 2016-йил.
  10. ↑ „Суиcиде Аттаcкс Таргет Афгҳан Говернмент Cомпоунд“.
  11. ↑ „Кҳпалwак'с ласт cонтаcт wитҳ Пажҳwок“. Қаралди: 20-июн 2016-йил.
  12. ↑ „18 cивилианс киллед ин Ҳелманд бомб: Афгҳан полиcе“.
  13. ↑ „Тодай'с Стоcк Маркет Неwс анд Аналйсис фром Насдақ.cом“. Қаралди: 20-июн 2016-йил.
  14. ↑ 14тҳ Cавалрй Регимент (Унитед Статес), 14тҳ Cавалрй Регимент 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tarinkot" dan olindi