Ведиклик дини, Ведизм, Қадимги ҳиндуийлик дини

Ведик маданиятининг сўнгги Ведик даврида тарқалиши. Аряварта шимоли-ғарбий Ҳиндистон ва ғарбий Ганг текислиги билан чекланган, шарқдаги Катта Магадҳа эса Ведик бўлмаган ҳинд-орийлар томонидан ишғол қилинган. [1] [2] Шахаларнинг жойлашуви тўқ қизил рангда ёзилган.

Тарихий ведик дини (шунингдек, ведиклик, ведизм ёки қадимги ҳиндуизм [изоҳ 1] ва кейинчалик брахманизм (шунингдек, брахминизм деб ҳам аталади) номи билан ҳам танилган) Ҳиндистоннинг шимоли-ғарбий қисмидаги ҳинд-орий халқлари орасида диний ғоялар ва амалиётларни ташкил этган ( Панжоб ва Ғарбий Ганг текислиги) Ведиклар даврида (милоддан аввалги 1500–500) пайдо бўлган, тарқалган ва ривожланган.. [3][4] [5] [2] Бу ғоялар ва бу ҳақидаги маълумотлар қадимги Ведик матнларида учрайди. Айрим Ведикликка доир анъана ва маросимлар бугунги кунда ҳам айрим жойларда ўтказилади. [6][7][8] Бу ҳиндуизмни шакллантирган асосий анъаналардан биридир, лекин ҳозирги ҳиндуизм тарихий Ведик динидан кескин фарқ қилади. [5] [9] [ноте 1]

Ведиклик дини Ҳиндистон яриморолининг шимоли-ғарбий минтақасида илк ведиклар даврида (милоддан аввалги 1500–1100) тарқалган.Ушбу диннинг илдизи Евроосиё чўли Синташта маданияти (милоддан аввалги 2200–1800), кейинги Ўрта Осиё Андроново маданияти (Милоддан аввалги 2000–900 йиллар) ва Ҳинд водийси сивилизацияси (милоддан аввалги 2600–1900) га бориб тақалади деган қарашлар ҳам мавжуд., [10] [изоҳ 2] [11] Бу марказий осиёлик ҳинд-арянлар динининг композицияси бўлиб, ўзи “эски Марказий Осиё ва янги ҳинд-эвропа унсурларининг синкретик аралашмаси” [10] бўлиб, “ўзига хос диний эътиқод ва амалиётларни” [12] ўз ичига олган. Бақтрия-Марғиёна маданиятидан ; [12] ва Ҳинд водийсидаги Хараппа маданияти қолдиқлари. [11]

Сўнгги Ведик даврида (милоддан аввалги 1100–500 йиллар) брахманизм ведик динидан, Куру - Панчала қироллигининг мафкураси ва ведик дини йўналишларидан бири сифатида ривожланиб, Куру-Панчала шоҳлиги тугатилгандан кейин янада кенгроқ ҳудудларга тарқалди. Брахманизм замонавий ҳиндуизмни шакллантирган асосий таъсирлардан бири бўлиб, у Шарқий Ганг текислигидаги Ведик бўлмаган ҳинд-орийлик диний мероси (шунингдек, буддизм ва жайнизмни келтириб чиқарган) ва маҳаллий диний анъаналар билан бир бирига боғлиқлик жиҳатлари мавжуд.[13] [2] [1] [14] [изоҳ 1]

Ведик динининг ўзига хос маросимлари, анъана ва қурбонликлари, жумладан, қуйидагиларни ўз ичига олади: Сома маросимлари; мажбурий маросимлар ( ҳавир ) билан боғлиқ олов маросимлари; шунингдек, Ашвамедҳа ( от қурбонлиги ).[15][16] Ўликларни дафн этиш ва куйдириш маросимлари, оловда ёқиш маросимлари Ригведик давридан бери кузатилган.[17] Ведиклик динида таъкидланган худоларга Дяус, Индра, Агни, Рудра ва Варуна кабилар киради ва муҳим ахлоқий тушунчалар қаторига сатя ва ṛта киради.

Терминология

Ведизм милоддан аввалги 2-минг йилликда ҳинд-орийлар Ҳинд дарёси водийсига ёппасига кириб келиб жойлашганида, Ведик динининг энг қадимги шаклини ривожланган. Брахманизм Ганг дарёси ҳавзасида милоддан аввалги даврларда шаклланган янада тарқалган шаклга ишора қилади. (Милоддан аввалги 1000-йил).[18] [14] Ҳестерманнинг фикрига кўра, “Жамиятнинг браҳмана (руҳоний) синфи диний ва ҳуқуқий аҳамияти туфайли у эркин тарзда брахманизм деб номланади”.[18]

Келиб чиқиши ва ривожланиши

Ҳинд-Орий Ведик дини

Ведик дини Ведик ҳинд-арян қабилаларининг, орийларнинг [19] [20] [а] диний эътиқодларига ишора қилади, улар Ҳиндистон яриморолининг Ҳинд дарёси водийси ҳудудига кўчиб ўтишган ва истиқомат қилишган.( Ҳинд водийси сивилизацияси ) [3] [изоҳ 2] Ведиклик дини ва ундан кейинги брахманизм Ведаларнинг афсоналари ва маросим мафкураларига асосланади ва улардан андоза олади. Улар ҳинд динининг агамик, тантрик ва мазҳаб шаклларидан қисман ажралиб туради. Улар ведик бўлмаганларнинг обрўсига қараб муомала қиладилар. Ведик дини Ведаларда ва улар билан боғлиқ бўлган катта ҳажмли Ведик адабиётида ва манбаларида, жумладан, турли руҳонийлар мактаблари томонидан ҳозирги замонгача сақланиб қолган илк Упанишадларда тасвирланган. [3] У ғарбий Ганг текислигида ведиклар даврида эрамиздан бошлаб мавжуд бўлган. (1500–1100)  Милоддан аввалги [9] [б] ва сўнгги Ведизм даврида (милоддан аввалги 1100–500) брахманизмга айланган. [14] [24] Шарқий Ганг текислигида кейинги Браҳман мафкурасини рад этган ва Жайнизм ва Буддизм ҳамда Маурия империясининг вужудга келишига сабаб бўлган ва бошқа ҳинд-орий мажмуаси вакилларига ҳукмронлик қилган. [1] [2]

Ҳинд-орийлар ҳинд-эвропа тиллари оиласининг бир тармоғида сўзлашувчилар бўлиб, улар Синташта маданиятида пайдо бўлган ва кейинчалик Андроново маданиятига айланган. Булар ўз навбатида Ўрта Осиё чўлларининг Курган маданиятидан келиб чиққан ривожланган деган қарашлар мавжуддир.. [10] [изоҳ 2] [c] Қадимги Ведик даврининг энг кенг тарқалган деб ҳисобланган даври 2-чи асрга тўг'ри келади. милоддан аввалги минг йиллик.[44]

ведиклик дини айрим жиҳатлари ва одатлари билан Ҳиндуизм динининг аждоди ҳисобланади

Ҳеинрич вон Стиэтенcроннинг фикрига кўра, 19-йилда асрда, ғарбий нашрларда Ведик дини ҳиндуизмдан фарқ қилади ва унга алоқаси йўқ деб ҳисобланган. Ҳиндийлик дини пуроҳита, тантра ва бхактига асосланган йўналишлар орқали ҳинду эпослари ва Пураналар билан боғланган деб ҳисобланган. 20- асрда Ведик динини ва унинг умумий ва ёзма мероси ва афсоналарини замонавий ҳиндуизм билан яхшироқ тушуниш ва ўрганиш олимларни тарихий Ведик динини замонавий ҳиндуизм динининг аждодлари сифатида, ведиклик дини ҳиндуизмнинг энг қадимги кўриниши сифатида кўришга олиб келди. [45] Тарихий Ведик дини ҳозирда ҳиндуизмнинг қадимги инқилоби сифатида қабул қилинади, лекин улар бир хил эмас, чункиёзма манбалардаги далиллар бу икки дин орасида анчагина сезиларли фарқлар борлигини кўрсатади, масалан,ўлимдан кейинги ҳаётга ишониш ёку кейинчалик ишлаб чиқилган реэнкарнасён ва самсара тушунчалари. [46]  Ҳинду ислоҳот ҳаракатлари ва Нео-Веданта Ведик мероси ва "қадимги ҳиндуизм" ни таъкидлади ва бу атама баъзи ҳиндулар томонидан танланди. [45]

Ёзма ёдгорликлар

Васишка давридаги Юпа қурбонлик пости, милодий ИИИ аср. Исапур, Матҳура яқинида. Матҳура музейи .

Ведик манбалари Ҳиндистоннинг энг қадимги тилларидан бўлмиш санскрит тилида тузилган. Ведик даврига оид матнлар асосан тўртта Ведик манбаси мавжуд, булардан бири Самхитадир, аммо Браҳманалар, Аранякалар ва баъзи эски Упанишадлар [д] ҳам бу даврда ўз манбаларига эга бўлишган ва ёзишган. аммо фарқли жиҳатларидан бири Ведаларда ёзма матнлар маросимлар ва қурбонликлар билан боғлиқ қайд этилган. Ушбу матнлар замонавий ҳиндуизмнинг матнларининг бир қисми сифатида ҳам кўриб чиқилади.[47]

Қо'шимча о'қиш

  • Бронкҳорст, Жоҳаннес (2017), „Браҳманисм: Иц плаcе ин анcиэнт Индиан соcиэтй“, Cонтрибутионс то Индиан Соcиологй, 51 (3): 361–369, дои:10.1177/0069966717717587

Эслатмалар

  1. ↑ Мичаэлс: "Тҳей cаллед тҳемселвес аря ('Арянс', литераллй 'тҳе ҳоспитабле', фром тҳе Ведиc аря, 'ҳомей, тҳе ҳоспитабле') бут эвен ин тҳе Ргведа, аря денотес а cултурал анд лингуистиc боундарй анд нот онлй а раcиал оне."[21]
  2. ↑ Тҳере ис но эхаcт датинг поссибле фор тҳе бегиннинг оф тҳе Ведиc период. Wитзел ментионс а ранге бетwеэн 1900 анд 1400 БCЕ.[22] Флоод (1996) ментионс 1500 БCЕ.[23]
  3. ↑ Соме wритерс анд арчаэологисц ҳаве оппосед тҳе нотион оф а мигратион оф Индо-Арянс инто Индиа,[38][39][21][40] дуэ то а лаcк оф арчаэологиcал эвиденcе анд сигнс оф cултурал cонтинуитй,[21] ҳйпотҳесизинг инстеад а слоw проcесс оф аccултуратион[21] ор трансформатион.[25] Аccординг то Упиндер Сингҳ, "Тҳе оригинал ҳомеланд оф тҳе Индо-Эуропеанс анд Индо-Арянс ис тҳе субжеcт оф cонтинуинг дебате амонг пҳилологисц, лингуисц, ҳисторианс, арчаэологисц, анд отҳерс. Тҳе доминант виэw ис тҳат тҳе Индо-Арямс cаме то тҳе субcонтинент ас иммигранц. Анотҳер виэw, адвоcатед маинлй бй соме Индиан счоларс, ис тҳат тҳей wере индигеноус то тҳе субcонтинент."[40] Эдwин Брянт усед тҳе терм "Индо-Арян cонтроверсй" фор ан оверсигҳт оф тҳе Индо-Арян мигратион тҳеорй, анд соме оф иц оппоненц.[41]
    Маллорй анд Адамс ноте тҳат тwо тйпес оф моделс "энжой сигнифиcант интернатионал cурренcй", намелй тҳе Анатолиан ҳйпотҳесис, анд а мигратион оут оф тҳе Эурасиан степпес.[42] Лингуистиc анд арчаэологиcал дата cлеарлй шоw а cултурал чанге афтер 1750 БCЕ,[21] wитҳ тҳе лингуистиc анд религиоус дата cлеарлй шоwинг линкс wитҳ Индо-Эуропеан лангуагес анд религион.[43] Аccординг то Сингҳ, "Тҳе доминант виэw ис тҳат тҳе Индо-Арянс cаме то тҳе субcонтинент ас иммигранц."[40]
    Ан овервиэw оф тҳе "Индигенист поситион" cан бе обтаинед фром Брянт & Паттон (2005).[41] Сеэ алсо тҳе артиcле Индигеноус Арянс
  4. ↑ Упанишадс тҳоугҳт то дате фром тҳе Ведиc период аре Бṛҳадāраṇяка, Чāндогя, Жаиминия Упанишад Браҳмана.
  1. ↑ 1,0 1,1 Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед Ведиc Ҳиндуисм
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Тҳе Индо-Арянс wере пасторалисц[14] wҳо мигратед инто нортҳ-wестерн Индиа афтер тҳе cоллапсе оф тҳе Индус Валлей cивилизатион,[21][25][26] брингинг wитҳ тҳем тҳеир лангуаге[27] анд религион.[28][29] Тҳей wере cлоселй релатед то тҳе Индо-Арянс wҳо фоундед Митанни кингдом ин нортҳерн Сйриа[30] (c.1500–1300 БCЕ).
    Ботҳ гроупс wере роотед ин тҳе Андроново-cултуре[31] ин тҳе Баcтриа–Маргиана эра, ин пресент нортҳерн Афгҳанистан,[30] анд релатед то тҳе Индо-Иранианс, фром wҳич тҳей сплит офф ароунд 1800–1600 БCЕ.[32] Тҳеир рооц го баcк фуртҳер то тҳе Синташта cултуре, wитҳ фунерал саcрифиcес wҳич шоw cлосе параллелс то тҳе саcрифиcиал фунерал ритес оф тҳе Риг Веда.[33]
    Тҳе иммигратионс cонсистед пробаблй оф смалл гроупс оф пеопле.[10] Кеноер (1998) нотес тҳат "тҳере ис но арчаэологиcал ор биологиcал эвиденcе фор инвасионс ор масс мигратионс инто тҳе Индус Валлей бетwеэн тҳе энд оф тҳе Ҳараппан пҳасе, абоут 1900 Б.C. анд тҳе бегиннинг оф тҳе Эарлй Ҳисториc период ароунд 600 Б.C."[34]
    Фор ан овервиэw оф тҳе cуррент релевант ресеарч, сеэ тҳе фоллоwинг референcес.[35][36][37][10]
  1. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед Мичаэлс-легаcй

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Бронкҳорст 2007.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Самуэл 2010.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Ҳеэстерман 2005.
  4. ↑ "Ведиc религион". Энcйcлопедиа Британниcа. ҳттпс://www.британниcа.cом/топиc/Ведиc-религион. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Сулливан 2001.
  6. ↑ Книпе 2015.
  7. ↑ Wитзел, Мичаэл „Калаш Религион (эхтраcт фром 'Тҳе Ṛгведиc Религиоус Сйстем анд иц Cентрал Асиан анд Ҳиндукуш Антеcеденц“, . Тҳе Ведас: Техц, лангуаге, анд ритуал Гриффитҳс: . Гронинген: Форстен, 2004 — 581–636-бет. 
  8. ↑ „Калаша религион“.
  9. ↑ 9,0 9,1 Мичаэлс 2004.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 Антҳонй 2007.
  11. ↑ 11,0 11,1 Wҳите 2003.
  12. ↑ 12,0 12,1 Беcкwитҳ 2011.
  13. ↑ "Ведиc религион". Энcйcлопедиа Британниcа. ҳттпс://www.британниcа.cом/топиc/Ведиc-религион. "Ит [Ведиc религион] такес иц наме фром тҳе cоллеcтионс оф саcред техц кноwн ас тҳе Ведас. Ведисм ис тҳе олдест стратум оф религиоус аcтивитй ин Индиа фор wҳич тҳере эхист wриттен материалс. Ит wас оне оф тҳе мажор традитионс тҳат шапед Ҳиндуисм." 
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 14,3 Wитзел 1995.
  15. ↑ Прасоон, Шрикант „Ч. 2, Веданг, Калп“, . Индиан Сcриптурес. Пустак Маҳал, 11 Аугуст 2010. ИСБН 978-81-223-1007-8. 
  16. ↑ Гриффитҳ, Ралпҳ Тҳомас Ҳотчкин. Тҳе Техц оф тҳе Wҳите Яжурведа. Транслатед wитҳ а популар cомментарй, Репринт, Бенарас: Э. Ж. Лазарус анд Cо. [1899], 1987. ИСБН 81-215-0047-8. 
  17. ↑ Степҳаниэ Жамисон. Тҳе Ригведа — Эарлиэст Религиоус Поэтрй оф Индиа. Охфорд Университй Пресс, 2015 — 1393, 1399-бет. ИСБН 978-0190633394. 
  18. ↑ 18,0 18,1 Жан C. Ҳеэстерман (1987) (1987), Ведисм анд Браҳманисм, МаcМиллан Энcйcлопедиа оф Религион
  19. ↑ Куз'мина 2007.
  20. ↑ Сингҳ 2008.
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 21,5 Мичаэлс 2004, с. 33.
  22. ↑ Wитзел 1995, сс. 3–4.
  23. ↑ Флоод 1996, с. 21.
  24. ↑ Бронкҳорст 2016.
  25. ↑ 25,0 25,1 Флоод 1996, сс. 30–35.
  26. ↑ Ҳилтебеител 2007, с. 5.
  27. ↑ Самуэл 2010, с. 53–56.
  28. ↑ Флоод 1996, с. 30.
  29. ↑ Ҳилтебеител 2007, сс. 5–7.
  30. ↑ 30,0 30,1 Антҳонй 2007, с. 454.
  31. ↑ Антҳонй 2007, сс. 410–411.
  32. ↑ Антҳонй 2007, с. 408.
  33. ↑ Антҳонй 2007, сс. 375, 408–411.
  34. ↑ Кеноер, М.. Анcиэнт Cитиэс оф тҳе Индус Валлей Cивилизатион. Охфорд, У.К.: Охфорд Университй Пресс, 1998 — 174-бет. 
  35. ↑ Wитзел, Мичаэл (2001). „Ауточтҳоноус Арянс? Тҳе Эвиденcе фром Олд Индиан анд Ираниан Техц“ (ПДФ). Элеcтрониc Жоурнал оф Ведиc Студиэс (ЭЖВС). 7-жилд, № 3. 1–93-бет.
  36. ↑ Ратнагар, Шереэн. Селеcтиве Ремембранcес: Арчаэологй ин тҳе cонструcтион, cоммеморатион, анд cонсеcратион оф натионал пасц, 2008 — 349–378-бет. 
  37. ↑ Бҳан, Сураж. Тҳе Макинг оф Ҳисторй, 2002 — 41–55-бет. 
  38. ↑ Брянт 2001.
  39. ↑ Брянт, Эдwин. 2001. Тҳе Индо-Арян Cонтроверсй, п. 342[ойдинлаштирилсин]
  40. ↑ 40,0 40,1 40,2 Сингҳ 2008, с. 186.
  41. ↑ 41,0 41,1 Брянт & Паттон 2005.
  42. ↑ Маллорй & Адамс 2006, сс. 460–461.
  43. ↑ Флоод 1996, с. 33.
  44. ↑ Плетчер, Кеннетҳ. Тҳе Ҳисторй оф Индиа. Британниcа Эдуcатионал Публишинг, 2010 — 60-бет. 
  45. ↑ 45,0 45,1 вон Стиэтенcрон 2005.
  46. ↑ Лаумакис 2008.
  47. ↑ Гоодалл, Доминиc. Ҳинду Сcриптурес. Мотилал Банарсидасс, 2001 — их–хх-бет. ИСБН 978-81-208-1770-8. 

Ҳаволалар