Ziyosfera

Tarixiy latifa

Тарихий латифа — бу ҳаётдан олинган қисқа ибратли ҳикоя. Ҳикоя, албатта, ҳақиқий одамлар билан, ҳақиқий жойларда бўлиши ва ҳақиқий ҳаётга асосланган бўлиши керак. Тарихий анекдот латифанинг бир тури эмас. Тарихий латифанинг кулгили бўлиши шарт эмас ва ҳар ҳолда, ҳазил ўз-ўзидан мақсад эмас.

" Ἀνέκδοτα " (юнон. „нашр қилинмаган“) — Кесариялик Прокопийнинг император Юстиниан ва унинг рафиқаси Теодорага (милоддан аввалги ВИ аср) қарши қаратилган вафотидан кейин нашр этилган асари номи.).

Бу сўзга Дидро асос солган Энциклопедия ёки Фанлар, санъат ва ҳунармандчиликнинг изоҳли луғатида қуйидагича изоҳланган: „Латифалар қадимги ва янги тарихга оид сўз бўлиб, юнонлар биринчи марта оммага маълум бўлган нарсаларни шундай аташган. . . . Бу сўз адабиётда монархларнинг идораларида ва судларида содир бўлган ишлар ҳақидаги махфий ҳикояларга нисбатан қўлланади. Аммо ўзини ҳақиқат деб даъво қиладиган, лекин кўп ҳолларда нотўғри ёки ҳеч бўлмаганда шубҳали бўлган бу сирли ҳикоялардан ташқари, танқидчилар қайси жанрда бўлишидан қатъи назар, ҳали нашр этилмаган барча ёзувларни латифалар деб атайдилар“ [1].

Волтер латифаларга қуйидаги таърифни берган: "… бу тарихнинг мўл ҳосилидан кейин бошоқчалар қолдиқлари териб олинадиган тор чизиқ; булар узоқ вақтдан бери яширин бўлган кичик тафсилотлар, шунинг учун „ҳазиллар“ номи; улар машҳур қаҳрамонларга тегса, оммани қизиқтиради"[2].


Ҳар қандай даврнинг одатлари ва қаҳрамонлари тасвирини бевосита акс эттирувчи гувоҳлар, оддий одамларнинг хотиралари ва эслатмалари катта аҳамиятга эга бўлиши мумкин. Кўпинча улар адабий асарларнинг бир қисмига айланади: аниқ тарихий латифалар ёки бадиий сюжетнинг асоси сифатида. Проспер Мериме Карл ИХ ҳукмронлиги йилномасининг сўзбошисида шундай деб ёзган эди: „Тарихда мен фақат латифаларни яхши кўраман ва латифалардан мен ўзимнинг тасаввуримга кўра, феъл-атвор ва қаҳрамонларнинг ҳақиқий суратини топадиган латифаларни афзал кўраман. маълум бир даврга тегишли.“ Бу ёзувчини тез-тез айблаб турадиган тарихий латифалар ва қизиқувчанликларга қарамлик эмас, балки ҳақиқийликка, ҳаёт ҳақиқатига интилишдир.

Машҳур шахсларнинг хатти-ҳаракатлари ҳақидаги қисқа ҳикояни ифодаловчи тарихий латифа тарихий, чизиқли вақт билан боғлиқлиги билан ажралиб туради. Тарихий латифанинг ҳақиқийлигига, ҳақиқатига йўналтирилганлиги рус жанридаги унга тегишли таърифларда ўз аксини топган: „ҳақиқат“,[3] ва бошқалар.

Тарихий латифаларга мисоллар

  • Бир куни шоҳни мақтаб бойлик орттирган файласуф Аристипп Диогеннинг ясмиқ юваётганини кўриб: "Агар подшоҳни мақтаган бўлсанг, ясмиқ ейишинг шарт эмас эди! Диоген жавоб берди: " Агар сиз ясмиқ ейишни ўрганган бўлсангиз, унда шоҳни улуғлашингиз шарт эмас эди! "
  • Адмирал Василий Чичагов Кетрин ИИ билан денгиз жангидан сўнг таништирилди ва у ажойиб тарзда ғалаба қозонди. Кетрин ундан ушбу жангнинг тафсилотларини айтиб беришни сўради. Адмирал ҳикояни бошлади, лекин у ўзини тутиб, тобора қизғин бўлиб, денгизчиларга ўз буйруқлари ва мурожаатларини такрорлай бошлади, уларни шундай ҳақорат билан аралаштириб юбордики, унинг ҳикоясини тинглаган ҳар бир киши қўрқувдан қўрқиб кетди. Кетрин бунга қандай муносабатда бўлишини билиш. Ва тўсатдан, сарой аъзоларининг юзидаги ифодадан адмирал нима қилганини англади ва император олдида тиз чўкиб, ундан кечирим сўрай бошлади. Кетрин хотиржам ва меҳрибонлик билан деди: "Илтимос, қизиқарли ҳикоянгизни давом эттиринг, мен бу денгиз номлари ва сўзларини ҳали ҳам тушунмаяпман."
  • Павлус И нос қутиси билан апоплексиядан вафот этди (суд ҳазили: ҳақиқат шундаки, одамларга суверен апоплексиядан ўлган деб айтишди, гарчи аслида у маъбадда Зубов нўхати томонидан ўлдирилган).
  • Декембристлар Пестел ва Волконский ўртасидаги қарама-қаршиликда Санкт-Петербург генерал-губернатори П. И. ДА. Голенишчев-Кутузов . Бир пайт у қаршилик кўрсата олмади ва деди: "Мен ҳайронман, жаноблар, қандай қилиб регицид каби даҳшатли нарсага қарор қилдингиз? Пестел дарҳол жавоб берди: " Жанобингизнинг ҳайратига ҳайронман, бу биринчи ҳолат эмаслигини биздан ҳам яхшироқ билишингиз керак". Генерал (сиз билганингиздек, император Пол И нинг ўлдирилишига олиб келган фитнада иштирок этган) ранги оқариб, яшил рангга айланди ва Пестел комиссиянинг қолган аъзоларига ўгирилиб, қўшиб қўйди: "Россияда Авлиё Эндрю Бунинг учун ленталар берилди! "
  • Сарой аъзоларидан бири Николай И га қизини ўғирлаб кетган ва ота-онасининг иродасига қарши яширин равишда унга уйланган офицер устидан шикоят қилади. Император хафа бўлган ота-онанинг шикояти бўйича қуйидаги қарорни қўйди: „Офицерни бекор қилинг, никоҳни бекор қилинг, қизни отасига қайтаринг, қизни кўриб чиқинг“[4].
  • Қрим уруши пайтида армияни ўқ-дорилар, кийим-кечак ва озиқ-овқат билан таъминлашда даҳшатли ўғирлик фактлари аниқлана бошлади. Ғазабланган император Николай И бир марта тахт вориси (бўлажак подшоҳ Александр ИИ) билан суҳбатда шундай деди: "Саша! Менимча, бутун Россияда ўғирлик қилмайдиган ягона одамлар — сиз ва мен.
  • Корней Чуковский 1926 йилги кундалигида тарихий анекдотга қуйидаги мисолни келтиради ва бу „эҳтимоли қийин“ эканлигини таъкидлайди: маст одам тавернада ёмон сўзлади. Улар муассаса деворида осилган подшо Николай И портретига ишора қилиб, у билан мулоҳаза юритишга ҳаракат қилишди. У киши жавоб берди: „Менга фарқи йўқ“. У ҳибсга олинди ва Жаноби Ҳазратини ҳақорат қилиш иши бўлди, лекин Николай иш билан танишиб, ғайратли амалдорларни тўхтатди ва папкага шундай деб ёзиб қўйди: „Тўхтанг. Бундан буён менинг портретларимни таверналарга осиб қўйманглар. Ва Николай Петровга айтинг, агар у менга лаънат бермаса, мен ҳам унга парво қилмайман“.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Энcйcлопéдиэ, оу Диcтионнаире раисоннé, Парис, 1751 — 452—453-бет. 
  2. ↑ Мервауд М. „Лес Анеcдотес сур ле cзар Пиэрре ле Гранд де Волтаире: генèсе, соурcес, форме литтéраире“, . Студиэс он Волтаире анд тҳе эигҳтеэнтҳ cентурй, 1996 — 110-бет. 
  3. ↑ Антанасиевич 2005.
  4. ↑ Зеленев Е. И. . Постижение Образа мира. СПб.: КАРО, 2012. ИСБН 978-5-9925-0773-7.  (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-01-30 санасида архивланган) — С. 92.

Адабиёт

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tarixiy_latifa" dan olindi