Ziyosfera

Tarjima agentligi

Таржима бюроси (ТБ) бу тил таржималари билан шуғулланувчи хизмат кўрсатиш соҳасидир[1] . Постиндустриал жамиятда ТБ ни яратишдан мақсад истеъмолчиларнинг кенг доирасига таржима хизматларини тақдим этиш ва чет тилларида сўзлашувчи одамларнинг саъй-ҳаракатларини ва таржима санъатини биргаликда бирлаштириш орқали даромад олишдир. Бундай корхонани яратиш жараёнида нафақат чет тиллари ва она тилини яхши ҳамда мукаммал билиш, балки маълум бир тилда ифодаланган шахснинг фикрини ушбу тилда сўзлашмайдиган инсонларга аниқ ва тўғри етказиш қобилияти ҳам катта аҳамиятга эга. Бундан ташқари, манба матннинг ҳиссий бўёқларини этказиб бера олиш ҳам муҳимдир.

Таржима агентликлари томонидан тақдим этиладиган энг кенг тарқалган хизматларга қуйидагиларни келтириш мумкин:

  • ёзма таржима
    • ҳужжатлар таржимаси
    • Техник таржима ;
    • Юридик таржима ;
    • Бадиий таржима :
    • Адабий қисм сифатида эквиритмик таржима ;
    • Маҳаллийлаштириш ;
  • маҳаллийлаштириш
  • АутоCАД чизмаларини таржима қилиш
  • илмий ва илмий-техникавий, тиббий ҳужжатлар, маълумотномалар ва хулосалар таржимаси.
  • ҳуқуқий расмийлаштиришлар билан боғлиқ қўшимча хизматлар, бундан шуни тушуниш керакки, таржима агентлиги қуйида санаб ўтилган жараёнларни бажаришга ваколатли эмас, аммо у воситачи сифатида ҳаракат қилиши мумкин.
    • ваколатли органлар томонидан апостил қўйиш
    • консуллик қонунийлаштириш
      • ҳужжатни Адлия вазирлигида ёки бошқа ваколатли органларда қонунийлаштириш
      • Россия Федерацияси Ташқи ишлар вазирлигининг Консуллик бошқармасида қонунийлаштириш[2][3]
    • таржимон имзосининг ҳақиқийлигини нотариус томонидан тасдиқлаш
  • турли хил оғзаки таржима турлари
  • видео ва аудио материалларни таржима қилиш
  • маслаҳат таржимаси
  • суд мажлисларида таржима қилиш

Қоидага мувофиқ, юқоридаги фаолиятларнинг барчаси маълум даражада ҳар қандай таржима бюросида мавжуд. Бироқ, ҳар бир бюрода асосий фаолият ҳам мавжуд. Таржимонлик бюросининг ихтисослашуви географик жойлашуви, мутахассисларнинг мавжудлиги ва бошқаларга нуансларга (сезилар-сезилмас фарқларга) боғлиқ. Баъзи бюролар фақат ёзма таржималарга ихтисослашган бўлса, бошқалари таржимонларга ихтисослашган, учинчиси эса ҳамма сохасида бироз фаолият олиб боради. Аммо амалиёт шуни кўрсатадики, таржимонлик агентлигига мурожаат қилиш қанчалик кам бўлса, уларнинг асосий фаолияти шунчалик профессионал ва яхши бўлади.

Таржима агентликларининг қисқача тарихи

Таржима агентлиги сифатида баъзи маълумотларга эга бўлган биринчи таржима агентлиги милодий 646-йилда Хитойда Хуанзанг исмли роҳиб томонидан ташкил этилган бўлиб, бу ҳақида унинг таржимаи ҳолида бевосита кўрсатилган. Кейингиси сифатида 1863-йилда Мисрда ТБни яратган Рифаа ат-Тахтавий деб ҳисоблаш мумкин.  Бундан ташқари 1833-йилда ёш Меҳмед Эмин Али Пошо ишлаган таржима агентлиги ҳақида ҳам эслатмалар мавжуд.

Маълум даражада, ТБ қуйидагиларга боғлиқ бўлиши мумкин:

  • Милодий 401-йил Кумаражива 800 нафар талаба ёрдамида 35 та буддист матнни, жумладан Маҳаянанинг асосий ёдгорликлари — „Жинганг (божо) жинг“ ни хитой тилига таржима қилди;
  • Арманистондаги Таргманчац монастири, шунингдек, Муқаддас Таржимонлар монастири сифатида ҳам танилган бўлиб, у ерда милодий 411-йилда Инжил сурия тилидан арман тилига таржима қилинган.

Рус тарихининг дастлабки даврларида таржима бюросининг бир тури ҳақида ҳам афсоналар мавжуд: Бир инсон Элчи буйруғига кўра Г. Котошихин сўзларида: Баъзан Москвадаги таржимонлар қўшни давлатлардан ҳар хил нарсалар келганда, кун бўйи ишлайди; шунингдек, эски мактублар ва синов учун китоблар уларга таржима қилишларини айтадилар, ким бундай таржимага киришимли бўлса, уларга маош берилади, лекин улар буюртмани ўтириб таржима қилишади ва уларга энг катта нарсаларни ҳовлиларда таржима қилишга рухсат берилмайди, чунки улар ёнғин вақтидан ва бошқа сабабларга кўра ҳар хил зарарлардан қўрқишади. "[4]

СССР ва Россиядаги таржима агентлиги

1917-йил октябр ойида табиий сабабларга кўра таржима агентлигининг янги тарихи бошланади. Бу даврда ТБлар ташқи ишлар халқ комиссарлиги ёки Ишчи-деҳқон Қизил Армияси каби муҳим ташкилотлари остида сақланиб қолган деган фикр мавжуд. СССРдаги биринчи таржима бюроларидан бири В. С. Столбов ишлаган Бош штабда эди.

Кейинчалик таржимонлик бюролари ўзларини бошқа ташкилотлар қошида ташкил қила бошладилар. Қисман АБДЕМ ташкилотини таржима бюросига киритишимиз мумкин. 1931-йилдан бошлаб таржима бюроси СССРдаги хорижий ишчилар нашриёти уюшмаси таркибига кирди. 1960-йилда Россия Фан ва инновациялар бўйича федерал агентлигининг илмий-техник адабиётлар ва ҳужжатларни таржима қилиш бўйича Бутунроссия таржима маркази ташкил этилди.

1985-йилдан бошлаб секин-аста асосий вазифаси фойда олиш бўлган янги турдаги таржима агентликлари яратила бошланди. СССР парчаланиб кетганидан сўнг ва кейинги ўн йилликлар жадал глобаллашуви давомида бошқа барча хорижий тиллар улушининг камайиши ҳисобига ишчи тиллар орасида инглиз тилидан таржимада силжиш юз берди. 2000-йилдан бошлаб инглиз тили ўз ўрнини хитой тилига бўшата бошлайди. Хитойда саноат ривожланмоқда эди. Хитой ускуналари келтирила бошланди ва уларни хитойликларнинг ўзлари ўрнатадилар. Техник таржимонларга бўлган эҳтиёж, кўрсатмалар ва чизмаларни таржима қилиш зарурати сезиларли даражада ошди.

2010-йил апрел ҳолатига мувофиқ, Россияда тиллар таржимаси бозорини сегментланган ва ташкил этилган деб аташ қийин. Бунга сабаб муҳим бозор улушига эга бўлган бюролар ҳамда таржима бюроларининг аниқ ихтисослашуви мавжуд эмаслигидир. Шу билан бирга, биргина Москвадаги турли маълумотномаларда кўра 400 га яқин таржима бюролари рўйхатдан ўтганлиги қайд этилган. Шулардан Яндех — 375 та, Гоогле — 386 та, ЕллоwПагес — 457 та. Тўлиқ ишлайдиган ходимларнинг сони билвосита Федерал Давлат статистика хизмати маълумотларидан аниқланиши мумкин. Масалан, 2008-йил ҳолатига кўра, хизмат кўрсатиш корхоналарида ўртача ишчилар сони йилига 5 миллион рублгача бўлган пул айланмаси билан тахминан 10 кишини ташкил этади .

  • Эслатма: 2011-йил сентябр ҳолатига кўра, Яндех қидирув натижаларида Москвадаги ТБ манзиллари сони бир йил ичида 375 дан 710 гача кўтарилди.

Таржима агентликлари рейтингини аниқлаш ишлари олиб борилади. Турли ихтисосликдаги компаниялар таққосланади: оғзаки таржимонлик бюролари нотариал таржима бюролари ёки тиббий таржима бюролари билан таққосланади. Бироқ, аксарият таржима бюролари универсалдир, шунинг учун таққослаш ўринлидир, аммо саноат рейтинглари танқидчилари компаниялар ҳақида маълумот йўқлиги сабабли бундай рейтингларни об’эктив деб ҳисоблаш мумкин эмас дея қарашади. Росстат маълумотлари асосида сотиш статистикаси бўлиши мумкин. Аммо Росстат бундай маълумотларни тарқатмайди.

Таржима агентликларининг энг муваффақиятли рейтингини журналист К.Дранчнинг (бирор бир таржима бюроси ёки уларнинг гуруҳи манфаатларини ҳимоя қилмайдиган мустақил эксперт) лойиҳаси деб ҳисоблаш мумкин. У 2011-йилдан бир қатор конференцияларда ТФР ёки УТИC каби таржима ҳамжамиятининг қўлланилишига розилик олади.

Баъзан ТБни мулкчилик бўйича сегментациялаш қийин: мустақил ТБ ёки йирик компаниялар (Сиэменс) ёки ўқув марказларидаги ТБ, бунга сабаб мустақил ТБ кўпинча йирик ташкилот учун таржима агентлиги вазифасини бажаради.

Истеъмолчи билан ўзаро алоқада аниқ сегментация қилиш жуда қийин деган қарашлар мавжуд. Бироқ, учта асосий сегментларни келтириб ўцак:

  • Б2Г (Бусинесс-то-Говернмент) — бизнес ва давлат ўртасидаги муносабатлар[5] . Ушбу сегментда таржима агентлиги давлат идоралари томонидан талаб қилинадиган ҳар хил турдаги таржималар учун жавобгарликни ўз зиммасига олади. Иш ҳақи одатда паст бўлади, лекин давлат учун ишлашнинг обрўси ва давлатнинг ишончлилиги бу сегментни бир қатор ТБ учун жозибадор қилади. Москва арбитраж суди ҳар бир саҳифада 1800 белгидан иборат 2500 саҳифали матнни таржима қилиши керак ва хизматлар учун бозор нархининг уч баробарини тўлашга тайёр. Мажбурий шарт — бу таржимани нотариал тасдиқлаш . Бундан ташқари, кўрсатилган миқдор камайтирадиган шундоқ ҳам паст нархли барча солиқларни ўз ичига олади.
    • Маркетинг катта аҳамиятга эга эмас, фақат давлат идораларининг таржима хизматлари учун сўровларини диққат билан кузатиб бориш муҳимдир.
    • Катта ва кичик шаҳарларда жойлашган офис исталган жойда жойлашган бўлиши мумкин.
  • Б2Б (Бусинесс-то-Бусинесс) — тижорат ташкилотлари ўртасидаги муносабатлар.
    • Улар йирик компанияларга хизмат кўрсатадилар, битта йирик лойиҳаларни амалга оширадилар.
    • Улар ихтисослаштирилган нашрлар ва маълумотномаларда, саноат кўргазмалари ва бизнес форумларда реклама қилинади.
    • Лойиҳа доирасида терминологияни бирлаштиришга асосий эътибор қаратилада, бунга ҳам муҳаррирлар иши, ҳам махсус дастурий таъминотдан фойдаланиш орқали эришилади. Тўлов банк ўтказмаси орқали қабул қилинади. Фаолиятнинг муҳим элементи — бу катта ҳажмли шартномалар тузиш. Лойиҳаларнинг давомийлиги ойлар ва йиллар билан ҳисобланади
    • Буюртмаларнинг 50% гача миқдори хитой тилига тўғри келади, бошқа тиллар эса дунёнинг иқтисодий жиҳатдан ривожланган мамлакатлари тиллари билан ифодаланади. Тегишли хизматлар ичида тартиб каби техник ишлар устунлик қилади.
    • Бир миллион аҳолиси бўлган шаҳарларда жойлашган бўлсада, офис чекка ҳудудларда жойлашган бўлиши мумкин.
  • Б2C (Бусинесс-то-Cустомер) — ташкилот ва истеъмолчи ўртасидаги муносабатлар. Бир қатор ТБ тўғридан-тўғри жамоатчилик билан ишлайди, матнлар ва ҳужжатларни „талаб бўйича“ таржима қилишни таъминлайди.
    • Маркетингда ташқи реклама, варақалар тарқатиш ва бошқалар муҳим рол ўйнайди.
    • Таржиманинг асосий муаммолари — тегишли номларнинг аниқ транслитерацияси ва сана, ҳужжат рақамлари каби ҳарф-рақамли маълумотларни узатиш; нотариус билан мулоқот қилиш ҳам жуда муҳимдир. Буюртмалар нақд пулда тўланади. Шахсий шартномалар тузилмайди. Буюртмани қайта ишлаш муддати, қоида тариқасида, бир неча кундан ошмайди.
    • МДҲ мамлакатлари тилларидан таржималарнинг улуши катта, бошқа тиллар қаторида хитой ҳам, турли Ғарб ва Шарқ тиллари, жумладан, ривожланаётган мамлакатлар тиллари ҳам бор.
    • Катта ва кичик шаҳарларда жойлашган офис шаҳар марказида яхши ташриф буюрадиган (ўтиш) жойда жойлашган.

Таржима бюросининг алоҳида тури, айрим экспертларнинг фикрига кўра, субпудратчи таржима бюросидир[6] . Бундай компанияларнинг ўзига хослиги шундаки, бошқа таржимон компаниялар улар учун буюртмалар манбаи бўлиб хизмат қилади ва уларга субпудратчилик тамойиллари асосида ишлайди. Субпудратчи таржима агентликлари асосан Москвада жойлашган бўлиб, у ерда бундай таржима бюролари деярли ҳар бир бурчакда жойлашган ва таржима хизматларининг нархи минтақаларга қараганда анча пастроқ. Москвада, шунингдек, Ғарбий Европа ва Япония таржимон компаниялари буюртмалари асосида ишлайдиган бир қатор субпудратчи таржимон бюролари мавжуд. Бундай ТБ Б2Б сегментида ишлайди, аммо рекламанинг йўқлиги (буюртмаларни қидириш потенсиал мижозлар билан электрон почта орқали тўғридан-тўғри алоқалар ўрнатиш орқали амалга оширилади ҳамда уларнинг доираси чекланган ҳисобланади) ва хизмат кўрсатиш доираси кичик бўлиб: қўшимча хизматларсиз фақат таржима амалга оширилади. Бундай бюроларда офиснинг жойлашуви ҳам ҳеч қандай рол ўйнамайди, чунки иш масофадан туриб, ташриф буюрувчиларни қабул қилмаган ҳолда амалга оширилади. Офис умуман бўлмаслиги ҳам мумкин, бу ҳолда таржима агентлигининг барча ходимлари (аниқроғи, „таржимонлар жамоаси“) уйидан масофавий тарзда ишлайди.

Хулоса қилиб шуни таъкидлаш жоизки, маълум мавзулар, саноат ва тижорат фаолиятига ихтисослаштирилган махсус ТБлар мавжуд. Ушбу таржима агентликлари ҳар қандай мавзуни таржима қилишга ихтисослашгандирлар (масалан, офталмология). Шу билан бирга, ТБ бошқарувчилари фақатгина бир мавзуни тушунадиган таржимонлар, муҳаррирлар ва ҳатто менежерларни танлашга мажбур. Қоида тариқасида, улар ўз билимлари бўйича таржима қилишга тайёр бўлган фаол мутахассислардир. Бундай мутахассисларнинг мотивацияси турлича бўлиши мумкин. Қўшимча даромаддан бошлаб, диссертация учун маълумот тўплаш билан якунланади.

Нарх сиёсати

Таржимонлик бюроси томонидан кўрсатиладиган хизматларнинг нархи бир қатор ҳусусиятлардан иборат.

  • маркетинг харажатлари (реклама, бозор тадқиқотлари ва бошқалар) — хизматлар нархидаги асосий харажатлар қисми.
  • бошқарув харажатлари (менежерларни таъминоти, бухгалтерия ҳисоби (ёки ауцорсинг бухгалтерия фирмасига тўловлар) ва бошқалар);
  • таржимон иш ҳақи
  • технологик харажатлар (телефон алоқаси, Интернет, дастурий таъминотни сотиб олиш харажатлари);
  • солиқлар (ҚҚС, агар БП соддалаштирилган солиқ тизимида бўлмаса, иш ҳақи солиқлари ва бошқа солиқлар);
  • матнда рақамлар, бўшлиқлар, теглар, такрорлар, таржима хотираси мавжудлиги.

Саноатдаги хизматлар ва ижрочиларнинг кўплиги, эртами-кечми, саноатда тизимли инқирозни юзага келтириб чиқаради, ортиқча ишлаб чиқариш инқирозини мисол тариқасида келтиришимиз мумкин, бу муқаррар равишда нархлар урушига, сифатнинг пасайишига ва корхоналарнинг банкротлигига олиб келиши ҳеч гап эмас. Таржима соҳаси ҳам бундан мустасно эмас. Сифатнинг пасайишига иш берувчиларнинг кадрлар сиёсати сабаб бўлмоқда. Арзон таржимонлар излашда сифат қурбон қилинади. Масалан, Москвадаги баъзи таржима агентликларида таржимонга ҳар бир саҳифа учун атиги 90 рубл тўланади.

Технологик ускуналар

  • Электрон луғатлар ;
  • CАТ Тоолс тизимлари;
  • Бизнес вазифаларини автоматлаштириш воситалари, шу жумладан ФТП файл узатиш воситалари, CРМ мижозлар билан муносабатларни бошқариш тизимлари, ЭРП корпоратив ресурсларни бошқариш тизимлари. Таржима агентлигини бошқариш тизимларига мисоллар:
    • Информиcус CРМ . Таржима агентлигини бошқариш тизими. Фойдаланувчиларнинг фикрига кўра — тизим кўпроқ ЭРП га ўхшаш . У бир қатор афзалликларга эга: 1C билан синхронлаш, алгоритмларнинг мантиғи рус таржима агентликларининг тажрибаси асосида яратилган.
    • ХТРФ[7] Полшада ишлаб чиқарилган ЭРП тизими, 2010-йил июл ҳолатига кўра, Россия қонунчилиги стандартларига мувофиқ ишлайдиган бухгалтерия дастурлари билан синхронизация ҳақида маълумот йўқ.
  • Матнлар билан ишлаш учун стандарт офис тўпламлари;
  • Махсус пакетлар. Масалан: Адобе Cреативе Суите, АутоCАД ;
  • Таржиманинг техник воситалари;
  • Таржима агентликлари фаолиятини бошқариш учун алоқа воситалари.

Техник ишланмалар

  • Пио В университети: таржимонлар учун ҳамкорлик платформалари
  • ПроМТ: Гибрид автоматик таржима тизими билан оптималлаштириш
  • КИЛГРАЙ: Қандай қилиб таржимада самарадорликни ошириш ва ноёб эчимлар ёрдамида муддатларни қисқартириш мумкин
  • Тилде: Ўзингиз қилинг: Булутдаги таржима!

Ижтимоий фаолият

Саноат матбуоти

Биринчи таржима журналлари деб номланиши мумкин бўлганлар:

  • „Кўприклар“ журнали (нашр қилинган Р. Валент (Россия Таржимонлар Иттифоқи));
  • „Таржима бозорида ким ким“ маълумотномаси (Гилдия таржима маркази) ПИ ФС77-22296;
  • „ПереВести“ газетаси (ТрансЛинк) ПИ ФС77-26315;
  • „Эгоист“ журнали (ЭгоТранслатинг);
  • Профессионал таржима ва ахборотни бошқариш журнали (Логрус);
  • „Ҳандмаде“ журнали (Неотеч).

Ёшроқлари

  • „Тиллар дўкони“ сўзма-сўз бўлмаган таржималар журнали;
  • „Таржимон“ илмий-бадиий журнали[8]

Таълим дастурлари

2007-йилнинг 1-2 феврал кунларида , Россия Давлат бошқаруви академиясида „Замонавий автоматлаштириш тизимларидан фойдаланиш орқали таржимон ишининг самарадорлигини ошириш“ консалтинг семинари[9] .

2007-йилнинг 25-26-сентябр кунлари РАГСда „Таржимон ишини автоматлаштиришнинг замонавий тизимлари“ амалий конференсия-семинари бўлиб ўтди[10]

Ижтимоий фаолият

Кўпгина таржима агентликлари хайрия марказларига хайрия мақсадларида мунтазам равишда ҳисса қўшадилар. Шу билан бирга „Меҳрибонлик тилида“ лойиҳаси алоҳида эътиборга лойиқ бўлган ҳолда, унинг доирасида етим ва ногирон болалар учун ўнлаб муассасалар қўллаб-қувватланмоқда.

2013-йил сентабр ойида таржима бюроси Россияда биринчи марта корпоратив ижтимоий мас’улиятни яхшилаш бўйича энг йирик ҳисобланган халқаро ихтиёрий ташаббус бўлмиш БМТнинг Глобал келишувига қўшилди. Бу Норма-ТМ[11] номли таржима бюроси бўлиб, Глобал шартноманинг „Ўнта тамойили“ ни (инсон ҳуқуқлари, меҳнат муносабатлари, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва коррупцияга қарши кураш соҳаларида) фаол тарғиб қилиб, шу орқали юртимизда маданиятли меҳнатни шакллантиришга ўз ҳиссасини қўшди.

Ҳаволалар ва эслатмалар

  1. ↑ Помимо словосочетания бюро переводов широко распространени синонимическиэ обозначения переводческоэ агенцтво, переводческая компания, агенцтво переводов.
  2. ↑ „Структура Министерства иностранных дел Российской Федерации“. 2012-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.
  3. ↑ „Информация о порядке легализации документов“. www.мид.ру. 2017-йил 19-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.
  4. ↑ „Город переводчиков: веб-сайт о переводчиках и для переводчиков“. www.трwоркшоп.нет. 2019-йил 14-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.
  5. ↑ Пример запроса котировок[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка
  6. ↑ „Классификация бюро переводов“. эхперт.ру. 2019-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.
  7. ↑ „ХТРФ | Транслатион Манагемент Сйстем“ (эн). 2019-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.
  8. ↑ „Вас приветствует сайт СПР“. www.транслаторс-унион.ру. 2019-йил 22-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.
  9. ↑ РГУ, Перечен научно-технических мероприятий, проводимих вузами и организациями РФ в 2007 году.[сайт ишламайди]
  10. ↑ „Семинар «Современные системы автоматизации работы переводчика»“. 2013-йил 3-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 1-ноябр.
  11. ↑ „Норма-ТМ Течниcал Транслатион Агенcй, ЛЛC | УН Глобал Cомпаcт“. www.унглобалcомпаcт.орг. 2019-йил 21-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-март.

Яна қаранг

Тил студияси 

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tarjima_agentligi" dan olindi