Таржима ҳаракати ( арабча: حركة الترجمة‎‎ )820-йилларда Баг'дод « донишмандлар уйи »да очилган қадимий (асосан , қадимги юнон ) асарларни араб тилига таржимонлар фаолиятининг умумлаштирилган номи. Таржималар орқали ислом оламида қадимий билимларни қабул қилиш амалга оширилди.

Абу Довуд бир пайтлар халифа ал-Ма’мун туш кўрган тушлари ҳақидаги ривоятни ҳикоя қилади[1] : Аристотелнинг ўзи унга зоҳир бўлиб, ҳукмдорнинг кўзини очиб, унинг асарлари Ислом динига ҳеч қандай зид эмаслигини кўрсатади. Айтилишича, бу тушдан кейин ал-Ма’мун қадимги мутафаккирнинг барча асарларини араб тилига таржима қилишни буюрган[2] .

Таржимонлар асосан сурия тилини яхши биладиган турли конфессиядаги насронийлар эди[3] (масалан, Ҳунайн ибн Ишоқ ). Таржимонлар фаолияти аббосийлар томонидан катта миқдорда то'ланган. Қадимги юнон классикларининг аксарияти о'ша пайтгача сурия тилига таржима қилинганлиги сабабли, матнлар ко'пинча сурия тилидан араб тилига таржима қилинган.

Баг'дод аристотелчилари орасида нафақат мусулмонлар, балки насронийлар, зардуштийлар ва яҳудийлар ҳам бо'лган. Таржима ҳаракати ислом православларини г'азаблантирди, лекин унга юқори мартабали араблашган форслар ҳомийлик қилишди.Форс Искандар Форсни босиб олганда юнонлар сеҳргарларидан "о'г'ирланган" барча билимлар маскани деб ҳисоблашган. Улар таржимонлар ишини ота-боболари йўқотган нарсаларни қайтариш деб талқин қилганлар[2][4] .

Классик антик даврнинг бутун меросидан араблар энг ко'п математика ва тиббиёт, астрология ва астрономия, Эвклид ва Птолемей, я'ни амалий билимларга қизиқишган. Адабий асарлар, жумладан, “ Илиада” ва “Одиссея ” деярли таржима қилинмаган. Платоннинг диалоглари фақат сиқилган қайта ҳикоялардан ма'лум эди.

Таржимонлик ҳаракати Араб халифалигининг барча интеллектуал ривожланишининг калитига айланди. Таржима асарларни сақлаш учун ислом оламида илк кутубхоналар ташкил этила бошланди. Таржимонлар фаолияти туфайли араб илмий терминологияси шаклланди. Олинган билимлар (биринчи навбатда, тиббий) араб дунёсининг турли ҳудудларида яшовчи олимлар томонидан ишлаб чиқилган ва бойитилган.

1085 йилда Толедо қулагандан со'нг, Кастилияда иккинчи таржима ҳаракати туг'илди: қадимги муаллифларнинг асарлари араб тилидан лотин тилига интенсив равишда, ко'пинча яҳудий воситачилигида таржима қилина бошлади. Ушбу таржималар Эвропада Уйг'ониш даври учун интеллектуал ёқилг'и бо'лди. Айрим қадимий асарларнинг асл нусхалари ҳалигача фақат араб тилидан таржималарда ма’лум.

Ба'зи о'рта асрчилар ХВ-ХВИ асрларда Эвропада қадимий меросни қабул қилиш учун араб муҳитининг фундаментал билимига шубҳа қилишади. Масалан, Валтер Бершин (Гейделберг университети Лотин филологияси институти директори) “Аристотелнинг деярли барча асарлари лотин мактабларига араб тилидан эмас, тўғридан-тўғри юнон тилидан кўчирилган”[5], деб таъкидлайди.

Яна қаранг

  • ХИИ -аср лотин таржималари
  • О'рта асрлар ислом оламида фан
  • Арманча таржима ҳаракати учун Қадимги арман таржима адабиёти

Эслатмалар

  1. ↑ Рандалл Р. Cлоуд. Аристотле'с Жоурней то Эуропе. ИСБН 9780549292265. Паге 252.
  2. ↑ 2,0 2,1 „ББC Радио 4 - Ин Оур Тиме, Тҳе Транслатион Мовемент“. 2015-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-феврал.
  3. ↑ Димитри Гутас. Греэк Тҳоугҳт, Арабиc Cултуре: Тҳе Граэcо-Арабиc Транслатион Мовемент ин Багҳдад анд Эарлй 'Аббасаид Соcиэтй. Роутледге, 2012. Паге 3.
  4. ↑ „Тҳе Ҳоусе оф Wисдом: Ҳоw Арабиc Сcиэнcе Савед Анcиэнт Кноwледге анд Гаве Ус ... - Жим Ал-Кҳалили - Гоогле Книги“. 2016-йил 1-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 28-феврал.
  5. ↑ Wалтер Берсчин, Гриэчисч-Латеинисчес Миттелалтер, Вон Ҳиэронймус зу Николаус вон Куэс, Франcке Верлаг Берн унд Мунчен, ИСБН 3-7720-1459-3, ИСБН 960-12-0695-5, стр. 27