Ziyosfera

Taraz: Versiyalar orasidagi farq

Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Taraz
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Taraz]]
{{Bilgiquti aholi punkti
| oʻzbekcha nomi = Taraz
| asl nomi ={{lang-kk|Тараз}}
| mavqe = shahar
| mamlakat = Qozogʻiston
| mintaqa turi = viloyat
| mintaqa = Jambul viloyati
| jadvalda mintaqa = Jambul viloyati
| tuman turi =
| tuman =
| jadvalda tuman =
| jamoat turi =
| jamoat =
| jadvalda jamoat =
| qaram =
| gerb =Seal Taraz.png
| bayroq =
|lat_dir =N |lat_deg =42 |lat_min =53 |lat_sec =
  |lon_dir =E |lon_deg =71 |lon_min =22 |lon_sec =
  |CoordAddon            = type:city(330000)_region:KZ
| CoordScale =
| mamlakat xaritasi oʻlchami = 300
| mintaqa xaritasi oʻlchami =
| tuman xaritasi oʻlchami =
| mamlakat xaritasi =
| mintaqa xaritasi =
| tuman xaritasi =
| ichki bolinishi =
| rahbar turi = Akim
| rahbar = Nurjan Kalenderov
| asos solingan = VII—VIII
| ilk eslatilishi =
| avvalgi nomlari = Avliyo ota, Mirzoyan, Jambul.
| qachondan beri =
| maydon = 187,8
| balandlik turi =
| AP markazi balandligi =
| iqlim =
| rasmiy til = qozoqcha
| aholi = 351,353 (2014)<ref name="KZ2014">[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT081783 Chislennost naseleniya Respubliki Kazaxstan po otdelnim etnosam na nachalo 2014 goda]</ref>
| sanalgan yil = 2014
| zichlik =
| aglomeratsiya =
| milliy tarkib = [[qozoqlar]] 57,6 % <br /> [[ruslar]] 25,5% <br /> [[oʻzbeklar]] 5,7 % <br /> [[koreyslar]] 3,1 % <br />
| konfessiyaviy tarkib =
| etnoxronim =
| vaqt mintaqasi = +6
| DST =
| telefon kodi = +7 7262 <ref>[http://kazindex.ru/08/index.html Jambul viloyatining telefon kodlari]</ref>
| pochta indeksi = 080000<ref>[http://kazindex.ru/08/0.html Jambul viloyatining pochta kodlari]</ref>
| pochta indekslari =
| avtomobil kodi = H, 08
| identifikator turi =
| raqamli identifikator =
| Sayt = http://www.zhambyl.kz/
| Commons turkumi =
}}
'''Taraz''' ({{lang-kz|Тараз}}; 1936-yilgacha Avliyoota, 1936-1938-yillarda Mirzoyan, 1938-yilda Jambul, 1998-[[yil]]dan Taraz) — [[Qozogʻiston|Qozogʻiston Respublikasi]] [[Jambul viloyati]]dagi qadimgi shahar, viloyatning maʼmuriy markazi. [[Olmaota]]dan 545&nbsp;km gʻarbda, [[Talas (daryo)|Talas]] daryosini yoqasida joylashgan. Aholisi 352 ming kishiga yaqin (2013). Shahar aeroporti, temir yoʻl va avtovokzallar ishlab turibdi.
 
== Tarixi ==
[[Fayl:Ancient Taraz Kazakhstan.jpg|thumb|250px|Qadimgi Taraz shahri]]
[[Fayl:Stamp of Kazakhstan 400.jpg|thumb|300px|Taraz]]
Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Taraz taxminan <nowiki>V</nowiki> asrda vujudga kelgan. Dastlab, [[vizantiya]]lik elchi Zemarx tomonidan [[568-yil]]da qayd etilgan. Shahar arab, fors manbalarida Talas, Taraz, Yangi nomlari bilan tilga olingan (<nowiki>VIII—XVIII</nowiki> asrlar).
Qadimda Taraz [[Talas daryosi]] yoqasida joylashgan. U qalʼa, shahriston va raboddan iborat boʻlgan. <nowiki>VII</nowiki> asrda Taraz muhim savdo markazi. [[751-yil]] Taraz yaqinida Talas jangi boʻlib oʻtgan. <nowiki>IX</nowiki> asr oxiridan [[Somoniylar]], <nowiki>X</nowiki> asr oxiridan [[Qoraxoniylar davlati]] tarkibida boʻlgan. <nowiki>XII</nowiki> asr oxiridan boshlab [[Qoraxitoylar]] va [[Moʻgʻullar istilosi]]dan ancha shikastlangan Taraz tanazzulga uchray boshlagan. <nowiki>XVI</nowiki> asr boshida shaharda gʻayot barham topgan. Tarazda oʻtkazilgan qazishmalar chogʻida [[Zardushtiylik|zardushtiylarning]] ossuariylarda koʻmilgan qabrlari, devoriy rasmlar bilan bezatilgan <nowiki>XI—XII</nowiki> asrlarga oid hammom, korizlar (suv oʻtkazgich) topilgan. <nowiki>XIX</nowiki> asrda Avliyoota qalʼasi qurilgan. [[1864-yil]]da Tarazni Rossiya qoʻshinlari bosib olgan. [[1920-yil]]dan Qozogʻiston tarkibida.
 
== Aholisi ==
2014-yilgi statistika boʻyicha tuman aholisi 351,353 kishini tashkil qildi (2014). Taraz shahri koʻp millatli shahar hisoblanadi, milliy tarkibi quyidagicha:
{| class="standard wikitable"
|+ 2014-yil 1-yanvargi aholining milliy tarkibi:
|-
! Milliy tarkib !! Aholi soni <br />[[2014-yil]] !! %
|-
| [[Qozoqlar]] || 229,177 || 65,2 %
|-
| [[Ruslar]] || 64,974 || 18,5 %
|-
| [[Oʻzbeklar]] || 21,745 || 6,2 %
|-
| [[Koreyslar]] || 7,858 || 2,2 %
|-
| [[Tatarlar]] || 5,556 || 1,6 %
|-
| Boshqalar || 29,901 || 8,5 %
|}
 
== Sanoati ==
Taraz kimyo (fosfor, mineral oʻgitlar), yengil va oziq-ovqat (charmpoyabzal kombinati, jun fabrikasi, mebel, tikuvchilik, attorlik fabrikalari, [[xrom]] va [[rezina]] buyumlari zavodlari, shakar-qand, [[goʻsht]] va [[spirt]], aroq kombinatlari, [[vino]], [[sut]], [[baliq]], [[pivo]] zavodlari) sanoatining muhim markazi. Mashinasozlik (kommunal asbobuskunalari, [[qishloq xoʻjaligi]] mashinalariga ehtiyot qismlar, agregat taʼmirlash zavodlari va boshqalar), qurilish materiallari sanoatlari rivojlanmoqda.
 
== Ijtimoiy sohasi ==
Tarazda 3 oliy oʻquv yurti (yengil va oziq-ovqat sanoati texnologiya instituti, gidromelioratsiyaqurilish va pedagogika institutlari), oʻlkashunoslik muzeyi, drama teatri bor. Tarazdan 18&nbsp;km janubi-gʻarbda noyob meʼmoriy obidalar: Babaji xotun maqbarasi (<nowiki>X—XI</nowiki> asrlar) va Oyshabibi maqbarasi (<nowiki>XI—XII</nowiki> asrlar) saqlangan.
 
== Shahar galeriyasi ==
<gallery>
Fayl:View of Taraz.jpg|Shahar ponaramasi
Fayl:Aulie-Ata Mosque.jpg|Tarazdagi markaziy masjid
Fayl:Mausoleum of Aisha Bibi-closer!.jpg|[[Aysha bibi maqbarasi]]
Fayl:TALAS RIVER.JPG|Talas daryosi
</gallery>
 
== Adabiyotlar ==
* Bernshtam A. N., Pamyatniki starini Talasskoy dolini, AlmaAta, 1941; Senigova T. N., Srednevekoviy Taraz, AlmaAta, 1972.
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
 
{{OʻzME}}
{{Qozogʻiston shaharlari}}
 
[[Turkum:Qozogʻiston shaharlari]]
[[Turkum:Buyuk Ipak yoʻli boʻyidagi aholi punktlari]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Taraz

qozoqcha: Тараз
shahar
{{{rasmiy_nomi}}}ning rasmiy gerbi
Gerb
42°53′0″N 71°22′0″E / 42.88333°N 71.36667°E / 42.88333; 71.36667
Mamlakat Qozogʻiston
viloyat Jambul viloyati
Hukumat
 • Akim Nurjan Kalenderov
Asos solingan VII—VIII
Avvalgi nomlari Avliyo ota, Mirzoyan, Jambul.
Maydon 1,878 km2 (725 kv mi)
Rasmiy til(lar)i qozoqcha
Aholisi
 (2014)
 351,353 (2 014)[1]
Milliy tarkib qozoqlar 57,6 %
ruslar 25,5%
oʻzbeklar 5,7 %
koreyslar 3,1 %
Vaqt mintaqasi UTC+6
Telefon kodi +7 7262 [2]
Pochta indeks(lar)i 080000[3]
Avtomobil kodi H, 08
Taraz xaritada
Taraz
Taraz
Taraz xaritada
Taraz
Taraz

Taraz (qozoqcha: Тараз; 1936-yilgacha Avliyoota, 1936-1938-yillarda Mirzoyan, 1938-yilda Jambul, 1998-yildan Taraz) — Qozogʻiston Respublikasi Jambul viloyatidagi qadimgi shahar, viloyatning maʼmuriy markazi. Olmaotadan 545 km gʻarbda, Talas daryosini yoqasida joylashgan. Aholisi 352 ming kishiga yaqin (2013). Shahar aeroporti, temir yoʻl va avtovokzallar ishlab turibdi.

Tarixi

[tahrir | manbasini tahrirlash]
Fayl:Ancient Taraz Kazakhstan.jpg
Qadimgi Taraz shahri
Taraz

Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Taraz taxminan V asrda vujudga kelgan. Dastlab, vizantiyalik elchi Zemarx tomonidan 568-yilda qayd etilgan. Shahar arab, fors manbalarida Talas, Taraz, Yangi nomlari bilan tilga olingan (VIII—XVIII asrlar). Qadimda Taraz Talas daryosi yoqasida joylashgan. U qalʼa, shahriston va raboddan iborat boʻlgan. VII asrda Taraz muhim savdo markazi. 751-yil Taraz yaqinida Talas jangi boʻlib oʻtgan. IX asr oxiridan Somoniylar, X asr oxiridan Qoraxoniylar davlati tarkibida boʻlgan. XII asr oxiridan boshlab Qoraxitoylar va Moʻgʻullar istilosidan ancha shikastlangan Taraz tanazzulga uchray boshlagan. XVI asr boshida shaharda gʻayot barham topgan. Tarazda oʻtkazilgan qazishmalar chogʻida zardushtiylarning ossuariylarda koʻmilgan qabrlari, devoriy rasmlar bilan bezatilgan XI—XII asrlarga oid hammom, korizlar (suv oʻtkazgich) topilgan. XIX asrda Avliyoota qalʼasi qurilgan. 1864-yilda Tarazni Rossiya qoʻshinlari bosib olgan. 1920-yildan Qozogʻiston tarkibida.

Aholisi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

2014-yilgi statistika boʻyicha tuman aholisi 351,353 kishini tashkil qildi (2014). Taraz shahri koʻp millatli shahar hisoblanadi, milliy tarkibi quyidagicha:

2014-yil 1-yanvargi aholining milliy tarkibi:
Milliy tarkib Aholi soni
2014-yil		 %
Qozoqlar 229,177 65,2 %
Ruslar 64,974 18,5 %
Oʻzbeklar 21,745 6,2 %
Koreyslar 7,858 2,2 %
Tatarlar 5,556 1,6 %
Boshqalar 29,901 8,5 %

Sanoati

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Taraz kimyo (fosfor, mineral oʻgitlar), yengil va oziq-ovqat (charmpoyabzal kombinati, jun fabrikasi, mebel, tikuvchilik, attorlik fabrikalari, xrom va rezina buyumlari zavodlari, shakar-qand, goʻsht va spirt, aroq kombinatlari, vino, sut, baliq, pivo zavodlari) sanoatining muhim markazi. Mashinasozlik (kommunal asbobuskunalari, qishloq xoʻjaligi mashinalariga ehtiyot qismlar, agregat taʼmirlash zavodlari va boshqalar), qurilish materiallari sanoatlari rivojlanmoqda.

Ijtimoiy sohasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tarazda 3 oliy oʻquv yurti (yengil va oziq-ovqat sanoati texnologiya instituti, gidromelioratsiyaqurilish va pedagogika institutlari), oʻlkashunoslik muzeyi, drama teatri bor. Tarazdan 18 km janubi-gʻarbda noyob meʼmoriy obidalar: Babaji xotun maqbarasi (X—XI asrlar) va Oyshabibi maqbarasi (XI—XII asrlar) saqlangan.

Shahar galeriyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Adabiyotlar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  • Bernshtam A. N., Pamyatniki starini Talasskoy dolini, AlmaAta, 1941; Senigova T. N., Srednevekoviy Taraz, AlmaAta, 1972.

Manbalar

[tahrir | manbasini tahrirlash]
  1. ↑ Chislennost naseleniya Respubliki Kazaxstan po otdelnim etnosam na nachalo 2014 goda
  2. ↑ Jambul viloyatining telefon kodlari
  3. ↑ Jambul viloyatining pochta kodlari 



"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Taroz?oldid=233935" dan olindi