Tata (Vengriya)
Тата — (олмонча: Тотис ; лотинча: Дотис) Венгриянинг шимоли-ғарбий қисмининг Комаром-Эстергон округидаги шаҳар бўлиб, Татабáня округидан 9 км (6 ми) шимоли-ғарбда жойлашган.
Манзил
Тата Гереcсе ва Вертес тоғлари ўртасида водийда жойлашган, Венгрия пойтахти Будапештдан, тахминан 70 км (43 ми). Жойлашувига кўра, у темир йўл ва йўл кесишган жой ҳисобланади. Венадан Будапештгача бўлган М1 (Э60, Э75) автомобил йўли шаҳарнинг ташқи чегарасидан, Будапешт-Вена темир йўли эса шаҳар орқали ҳаракатланади.
Демография
2001-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, шаҳарда 23,937 киши истиқомат қилади: 93,3% венгерлар, 1,6% немислар, 0,6% италянлар, 0,2% словаклар ва 6,5% бошқалар[1].
Тарихи
Бу ҳудудда тарихдан олдинги даврлардан бери истқимоат қилиб келган; археологик топилмалар милоддан аввалги 50-минг йилга тўғри келади. Кейинчалик бу Рим шаҳарчаси бўлган эди.
Тата ҳақида биринчи эслатма 1221-йилга тўғри келади. Унинг номи Ломбард қироли Тато номидан келиб чиқган бўлиши мумкин[2]. Унинг қасри Лакфилар оиласи томонидан қурилган бўлиб, у Уйғониш даври услубида қайта қурилган Маттҳиас Cорвинуснинг даврида энг машҳур бўлган.
1526-йилда турклар билан фожиали жанг бўлиб, Лоуис ИИ жанг майдонида ҳалок бўлганида, Тата қал’асининг кастелланаси граф Гйöргй Cсесзнекй эди. Талончи Усмонли ҳарбий қўшини ҳудудни остин-устун қилди, аммо Cсесзнекй қасрни муваффақиятли ҳимоя қилди.
Усмонли истилоси даврида Тата қасри муҳим қал’а ҳисобланган. 1543-йилда Турклар томонидан босиб олинган. Бу давр мобайнида қасрнинг кўплаб эгалари бор эди, у Ракоcзи мустақиллик уруши учун қасос сифатида Ҳабсбургс томонидан ёқиб юборилгунга қадар.
1727-йилда Cоунт Жóзсеф Эстерҳáзй Тата ва унинг атрофидаги қишлоқларни сотиб олди. Шаҳар гуллаб-яшнади, 1765-йилда шаҳар аллақачон ўрта мактабга эга бўлган эди.
1851-йилда Тата ҳақидаги Паллас лексиконидаги мақолага кўра, шаҳар „Комаром комитатуснинг Тата туманидаги гўзал ва ривожланаётган қишлоқ; 895 та бинолар, 6925 асосан венгрияликлар (3633 Рим католиклари, 2518 лютеранлар ва 673 исроилликлар), туман маркази, ўрта мактаб, вокзал, почта бўлими билан. Тата ва унга қўшни Товарос қишлоғи (4257 фуқаролар) катта кўл атрофида, тоғ ёнбағрида Тата ва текисликда Товарос атрофида қурилган. Улар орасида Эстерҳази саройи ва архивга эга эски қаср ва Леонардо да Винчи расмини ўз ичига олган галерея мавжуд. Театр 1889-йилда қурилган. Сарой ажойиб Инглиз боғи билан ўраб олинган (140 гектар)[3].“
1938-йилда Товарос қишлоғи Татани эгаллаб олди. Шундай қилиб, шаҳар Тататовáрос номи билан қайта номланди, аммо қисқа вақт ичида; бир йил ўтгач, у яна Тата деб номланди.
Иккинчи Жаҳон уруши пайтида, Тата 1945-йил 19-мартда 2-Украина фронти Совет қўшинлари томонидан Вена ҳужуми пайтида қўлга олинган.
1954-йилда Тата шаҳар мақомини олди.
Таниқли одамлар
- Мóриc Фисчер де Фаркашáзй (1799—1880), чинни ишлаб чиқарувчи, 1839-йилда Ҳеренд Порcелаин чинни фабрикасининг асосчиларидан бири
- Cсилла Фöлди (1968-йилда туғилган), истефодаги оғир атлетикачи
- Лíвиа Жáрóка(1974-йилда туғилган), сиёсатчи ((Фидесз)), Эуропеан Парлиамент сайланган биринчи румиялик аёл
- Дáвид Корáнй, сиёсий маслаҳатчи
- Дóра Лőwй (1977-йилда туғилган), собиқ жамоа гандболчиси ва Олимпия ўйинлари совриндори
- Жоcи Пáпаи (1981-йилда туғилган), қўшиқчи, 2017—2019-йилларда Эуровисион да Венгрия вакили.
- Зсóфиа Тóтҳ (1989-йилда туғилган), триатлончи
- Славко Wолф (1862—1936), хорватиялик ҳуқуқшунос, шахматчи ва ёзувчи.
- Золтан Батҳорй(1978-йилда туғилган), Фиве Фингер Деатҳ Пунч асосчиси ва ритм гитарачиси.
Қардош шаҳарлар
Манбалар
- ↑ „4.1.11 Популатион бй этҳниcитй“.
- ↑ Мáрки, Сáндор. А лонгобáрдок ҳазáнкбан (ҳу). Колозсвáр (Cлуж-Напоcа): Ажтаи Ковáч Алберт Магяр Полгáр Кöнйвнёмдáжа, 1899 — 15-бет.
- ↑ Паллас Лехиcон
- ↑ „Тествéрвáросок“ (ҳу). тата.ҳу. Тата. Қаралди: 2021-йил 7-апрел.
Адабиётлар
- Неал Бедфорд ва Лиза Данфорд. Ёлғиз сайёра, 2009, бет. 159-162 .
Ҳаволалар
- Расмий сайти ин Ҳунгариан
- Тата пҳото галлерй
- Тата ат фуниқ.ҳу