Tatar tili: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Tatar tili | Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Til | |||
|nom = Tatar tili | |||
|milliy nom = татар теле, tatar tele, تاتار تيلی | |||
|mamlakatlar = [[Rossiya]], [[Oʻzbekiston]], [[Qozogʻiston]], [[Qirgʻiziston]], [[Turkmaniston]], [[Turkiya]], [[Ozarbayjon]], [[Tojikiston]], [[Finlandiya]], [[Ruminiya]], [[Xitoy]], [[Avstraliya]] va boshqalari | |||
|biluvchilar = 5 406 110 | |||
|o'rin = | |||
|yozuv = Kirill | |||
|rasmiy = {{flagcountry|Tatarstan}} | |||
|til oilasi = [[Oltoy tillari]] | |||
: [[Turkiy tillar|Turkiy tarmoq]] | |||
:: [[Qipchoq tillari|Qipchoq guruhi]] | |||
::: [[Volga-qipchoq tillari|Qipchoq-bulgʻor ostguruhi]] | |||
|iso1=tt | |||
|iso2=tat | |||
|iso3=tat | |||
|turkumlanishi = Turkumlanishi | |||
|til_kodlari = Til kodlari | |||
}} | |||
'''Tatar tili''' — ({{lang-tt|татар теле}}) [[turkiy til]]lardan biri. [[Rossiya|Rossiya Federatsiyasining]] [[Tatariston Respublikasi]]da, [[Boshqirdiston]], [[Chuvashiston]], [[Mariy El]], [[Udmurtiya]], [[Mordoviya]] respublikalari va koʻplab viloyatlarining ayrim tumanlarida, shuningdek, Oʻrta Osiyoda, [[Qozogʻiston]] va [[Ozarbayjon]]da tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 7 million kishiga yaqin (<nowiki>XX</nowiki> asr oxiri). Sezilarli fonetik va morfologik tafovutlarga ega boʻlgan 2 lahjasi bor: oʻrta, gʻarbiy (yoki mishar). | |||
Tatar tili fonetikasi 10 unli fonemaning mavjudligi, labtish v fonemasining, ch qorishiq undoshining yoʻkligi, baʼzi unlilar pozitsiyasining umumturiy holatdan farqlanishi bilan ajralib turadi. Morfologiyasida analitik zamon shakllari, yetakchi feʼlning koʻmakchi feʼllar bilan qoʻshilib, harakatning davomiyligi, jadalligi, tugallangantugallanmaganligi kabi maʼnolarni ifodalashi keng tarqalgan. Leksikasida arabcha, forscha, ruscha va rus tili orqali oʻzlashgan baynalmilal soʻzlar koʻpchilikni tashkil etadi. Eski adabiy Tatar tili yozma yodgorliklari <nowiki>XIII</nowiki> asrga mansub. <nowiki>XIX</nowiki> asrning oʻrtalaridan adabiy til xalq tili bilan yaqinlasha boshlaydi. Hozirgi adabiy Tatar tili fonetik va leksik jihatdan oʻrta lahjaga, morfologik jihatdan gʻarbiy lahjaga yaqin. Yozuvi 1927-yil gacha arab grafikasi, 1927—39 yillarda lotin grafikasi, 1939-yildan rus grafikasi asosida shakllangan. | |||
== Adabiyotlar == | |||
* Sovremenniy tatarskiy literaturniy yazik. Leksikologiya fonetika, morfologiya, sintaksis, M, 1969—71; Tatarskaya grammatika v tryox tomax, Kazan, 1993. | |||
<!-- Bot tomonidan qoʻshilgan matn oxiri --> | |||
== Havolalar == | |||
* http://suzlek.ru {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20160112154526/http://suzlek.ru/ |date=2016-01-12 }} | |||
* http://kitap.net.ru {{Webarxiv|url=https://web.archive.org/web/20100717082035/http://kitap.net.ru/ |date=2010-07-17 }} | |||
* http://www.azatliq.org/ | |||
{{Turkiy tillar}} | |||
{{OʻzME}} | |||
{{chala}} | |||
[[Turkum:Tatar tili]] | |||
[[Turkum:Tillar]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Tatar tili | |
|---|---|
| Milliy nomi | татар теле, tatar tele, تاتار تيلی |
| Mamlakatlar | Rossiya, Oʻzbekiston, Qozogʻiston, Qirgʻiziston, Turkmaniston, Turkiya, Ozarbayjon, Tojikiston, Finlandiya, Ruminiya, Xitoy, Avstraliya va boshqalari |
| Rasmiylik holati |
 Tatariston |
| Soʻzlashuvchilarning umumiy soni | 5 406 110 |
| Turkumlanishi | |
| Til oilasi | |
| Alifbosi | Kirill |
| Til kodlari | |
| ISO 639-1 | tt |
| ISO 639-2 | tat |
| ISO 639-3 | tat |
Tatar tili — (tatarcha: татар теле) turkiy tillardan biri. Rossiya Federatsiyasining Tatariston Respublikasida, Boshqirdiston, Chuvashiston, Mariy El, Udmurtiya, Mordoviya respublikalari va koʻplab viloyatlarining ayrim tumanlarida, shuningdek, Oʻrta Osiyoda, Qozogʻiston va Ozarbayjonda tarqalgan. Soʻzlashuvchilarning umumiy soni 7 million kishiga yaqin (XX asr oxiri). Sezilarli fonetik va morfologik tafovutlarga ega boʻlgan 2 lahjasi bor: oʻrta, gʻarbiy (yoki mishar).
Tatar tili fonetikasi 10 unli fonemaning mavjudligi, labtish v fonemasining, ch qorishiq undoshining yoʻkligi, baʼzi unlilar pozitsiyasining umumturiy holatdan farqlanishi bilan ajralib turadi. Morfologiyasida analitik zamon shakllari, yetakchi feʼlning koʻmakchi feʼllar bilan qoʻshilib, harakatning davomiyligi, jadalligi, tugallangantugallanmaganligi kabi maʼnolarni ifodalashi keng tarqalgan. Leksikasida arabcha, forscha, ruscha va rus tili orqali oʻzlashgan baynalmilal soʻzlar koʻpchilikni tashkil etadi. Eski adabiy Tatar tili yozma yodgorliklari XIII asrga mansub. XIX asrning oʻrtalaridan adabiy til xalq tili bilan yaqinlasha boshlaydi. Hozirgi adabiy Tatar tili fonetik va leksik jihatdan oʻrta lahjaga, morfologik jihatdan gʻarbiy lahjaga yaqin. Yozuvi 1927-yil gacha arab grafikasi, 1927—39 yillarda lotin grafikasi, 1939-yildan rus grafikasi asosida shakllangan.
Adabiyotlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- Sovremenniy tatarskiy literaturniy yazik. Leksikologiya fonetika, morfologiya, sintaksis, M, 1969—71; Tatarskaya grammatika v tryox tomax, Kazan, 1993.
Havolalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- http://suzlek.ru (Wayback Machine saytida 2016-01-12 sanasida arxivlangan)
- http://kitap.net.ru (Wayback Machine saytida 2010-07-17 sanasida arxivlangan)
- http://www.azatliq.org/
 | Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |