Teinopalpus imperialis: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher) | Oʻzbekcha Vikipediyadan avtomatik import (Maxsus:NewPages watcher) |
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Kaisar-i-Hind | |
|---|---|
| Fayl:Kaiser-i-Hind.jpg | |
Ilmiy tasniflash | |
| Olam: | Hayvonlar |
| Tip: | Bo‘g‘imoyoqlilar |
| Sinf: | Hasharotlar |
| Turkum: | Tangachaqanotlilar |
| Oila: | Papilionidae |
| Urugʻ: | Teinopalpus |
| Turlari: | T. imperialis |
| Binar nomi | |
|
Teinopalpus imperialis (Hope, 1843) | |
Teinopalpus imperialis, Kaisar-i-Hind - Papilionidae oilasiga mansub, dunyodagi eng noyob, sirli va go‘zal kapalak turlaridan biridir. O‘zining betakror yashil tusdagi tovlanishi va kamyobligi sababli butun dunyo kapalak kolleksionerlari o‘rtasida juda yuqori baholanadi[1].
Tavsif
[tahrir | manbasini tahrirlash]
Kaiser-i-Hind - Hindiston imperatori deb tarjima qilinadi. Erkaklarining qanotlari kengligi taxminan 8-9 sm, urg‘ochilariniki esa 11-12 sm gacha yetadi. Kapalak qanotlarining asosiy qismi to‘q baxmal-yashil rangda bo‘lib, yorug‘likda yaltirab tovlanadi. Erkaklarining orqa qanotlarida yorqin to‘q sariq rangli dog‘lari bor. Urg‘ochilari esa erkaklariga qaraganda yirikroq bo‘lib, qanotlaridagi naqshlari biroz farq qiladi va kulrang-yashil tusga ega. Orqa qanotlarining chetida ingichka va chiroyli dumsimon o‘simtalari mavjud[2].
Tarqalishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Nepal, Butan. Myanma va Shimoli-sharqiy Hindistondan Shimoliy Vyetnamgacha bo‘lgan hududlarda uchraydi. Bu kapalak asosan Osiyoning tog‘li va qalin o‘rmonli hududlarida, dengiz sathidan 1500 dan 3000 metrgacha bo‘lgan balandliklarda yashaydi[3].
Xususiyati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Erkak kapalaklar ertalab quyosh chiqqanda juda faol bo‘ladi. Ular tog‘ cho‘qqilaridagi daraxtlar uchiga qo‘nib, o‘z hududlarini qattiq qo‘riqlaydilar. Agar boshqa erkak kapalak u yerga yaqinlashsa, uni darhol quvib yuboradi. Urg‘ochilari juda kamdan-kam hollarda pastga tushadi, ular asosan baland daraxtlar soyabonida yashirin hayot kechiradi, shu sababli ularni tabiatda uchratish yoki tutish juda qiyin. Ular yiliga ikki marta — bahorda (aprel-may) va yozning ikkinchi yarmida (iyul-avgust) uchishadi[4][5].
Muhofaza etilishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Teinopalpus imperialis Xalqaro Tabiatni Muhofaza Qilish Ittifoqining Qizil ro‘yxatiga "Yo'qolib ketish havfi yaqin" maqomi bilan kiritilgan. Hindiston, Nepal va Tailand qonunchiligi bo‘yicha bu kapalak qat'iy muhofaza qilinadi, uni ovlash taqiqlangan[6][7].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ Argyros, A.; Manos, S.; Large, M.C.J.; McKenzie, D.R.; Cox, G.C.; Dwarte, D.M. (2002). "Electron tomography and computer visualisation of a three-dimensional 'photonic' crystal in a butterfly wing-scale". Micron 33 (5): 483–487. doi:10.1016/S0968-4328(01)00044-0. PMID 11976036.
- ↑ See also: Elwes, Henry John (1930). . 114-bet — Vikimanba.
- ↑ Staff Reporter. „GoAP adopts declaration on climate change; Kaiser-i-Hind adopted as state butterfly“. The Arunachal Times (2021-yil 14-noyabr). Qaraldi: 2021-yil 14-noyabr.
- ↑ New, T. R.; Collins, N. Mark. Swallowtail butterflies: an action plan for their conservation, illustrated, IUCN/SSC Species Action Plans Series, Switzerland: IUCN SSC Lepidoptera Specialist Group, 1991 — 36-bet. ISBN 978-2-8317-0061-8.
- ↑ „Appendices I, II and III to CITES“. Convention on International Trade on Endangered Species (2010-yil 14-oktyabr). Qaraldi: 2010-yil 23-sentyabr.. No mention found in the document.
- ↑ Ghiradella, Helen (1991). "Light and color on the wing: structural colors in butterflies and moths". Applied Optics 30 (24): 3492–3500. doi:10.1364/AO.30.003492. PMID 20706416.
- ↑ Michielsen, K.; Stavenga, D.G. (2008). "Gyroid cuticular structures in butterfly wing scales: biological photonic crystals". Journal of the Royal Society Interface 5 (18): 85–94. doi:10.1098/rsif.2007.1065. PMID 17567555. PMC 2709202. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2709202.