Текбол — бу эгилган стол устида ўйналадиган, сепак такрау ва стол тенниси элементларини бирлаштирган тўп билан ўйналадиган спорт тури. Ўйинчилар тўпга қўллардан ташқари тананинг исталган қисми билан зарба беришлари мумкин. Текболни икки ўйинчи ўртасида яккалик ўйинида ёки тўртта ўйинчи ўртасида жуфтлик ўйинида ўйнаш мумкин. Ўйин халқаро миқёсда Халқаро Текбол Федерацияси (ФИТЕҚ) томонидан тақдим этилган. 2021 йилги Осиё пляж ўйинлари ҳамда 2023 йилги Европа ўйинлари дастурларига қўшилгандан сўнг, Текбол спорти энди Олимпия ўйинларига киришни мақсад қилган.

Текбол 2018-йил август ойида ФИТЕҚ олий бошқарув органи Осиё Олимпия Қўмитаси томонидан расман тан олинганида, дунёдаги энг тез тан олинган спорт турига айланган. 2019-йил июн ойида эса Текбол Африка Миллий Олимпия Қўмиталари Ассоциацияси томонидан расман тан олинган.

2020-йил ноябр ойида ФИТЕҚ Халқаро спорт федерациялари глобал ассоциациясининг (ГАИСФ) тўлиқ аъзолигига эга бўлган.

Тарих

Текбол 2012-йилда Венгрияда учта футбол ишқибози томонидан ихтиро қилинган. Булар собиқ профессионал футболчи Гáбор Борсáнйи, Венгриялик тадбиркор Дёрджи Гаттян ва компютерлар устаси Виктор Ҳусзарлар ҳисобланади. Ғоя стол тенниси столида футбол ўйнаган Гáбор Борсáнйига тегишли бўлиб, дастлаб столнинг горизонтал дизайни тўпни кўпинча ўйинчилар оёғига сакраб тушмаслигига сабаб бўлган, шунинг учун бу унчалик қулай эмас эди. Кейинчалик Борсáнй агар стол эгилган бўлса, тўпнинг оёққа тепиши учун камар юзаси ёрдам бериши мумкин деган фикирга келади. Виктор Ҳусзар билан бир неча йиллик изланишлардан сўнг, биринчи текбол столи 2014-йилда яратилади.

Ушбу спорт тури биринчи марта 2016-йил 18-октабрда Венгриянинг Будапешт шаҳрида Бразилиялик собиқ футболчи, текбол элчиларидан бири Роналдинё томонидан расман тақдим этилади.

Қоидалар

Қоидалар ФИТЕҚ қоидалари тўпламида келтирилган[1].

Умумий қоидалар

  • Текболни футболда ишлатиладиган тўплар билан ўйнаш мумкин, беш ўлчам расмий тўп тавсия этилади.
  • Текболни икки ўйинчи (якка ўйин) ёки тўрт ўйинчи (жуфт ўйин) ўйнаши мумкин.
  • Текбол ўйини учта энг яхши сетдан иборат.
  • Ҳар бир сетда бир ўйинчи ёки жамоа 12 очкога жамғаргунча ўйналади.
  • Ҳар бир ўйинчи ёки жамоада муваффақиятли амални бажариш учун иккита уриниш мавжуд.
  • Ўйинчилар ёки жамоалар ҳар тўрт очкодан кейин уринишни ўзгартирадилар.
  • Бир хил тана аъзоси билан тўпга кетма-кет икки марта тегиш тақиқланади
  • Тўпни бир хил тана аъзоси билан кетма-кет икки марта қайтариш тақиқланади.
  • Ҳар бир ўйинчи ёки жамоага қўллардан ташқари тўпни тананинг исталган қисмига максимал 3 марта тегиниш билан қайтаришга рухсат берилади.
  • Жуфтлик баҳсларида жамоа кўпи билан 3 та тегинишга эга, аммо жамоадошлар тўпни камида бир марта бир-бирига узатишлари керак.
  • Ўйин пайтида столга ҳам, рақибга ҳам тегиб бўлмайди.
  • Эдгебалл бўлса, ўриниш такрорланади.
Текбол майдони тепадан

Кортда ўйнаш

Текбол майдонининг расмий мусобақа ўлчамлари эни камида 12 м, узунлиги камида 16 м бўлиши керак бўлса, ёпиқ иншоатларда бино баландлиги 7 м бўлиши кераклиги белгиланган. Стол тўртбурчаклар шаклида бўлиши ва минимал баландлиги 500 мм дан ошмаслиги керак ва максимал баландлиги эса 1500 мм бўлиши лозим. Текбол столи майдоннинг аниқ ўртасида жойлашган бўлиши, тўр қисқароқ томонларнинг периметрларига параллел бўлиши керак.

Текбол стол ўлчамлари

Эгри столнинг узунлиги 3м, эни 1.7 м га тенг бўлиши ҳамда энг юқори нуқтасининг баландлиги 0.76 м бўлиши керак. Тўрнинг баландлиги эса 14 см бўлиб тўр сиртни икки қисмга ажратиб ўрнатилади. Кенгликнинг иккита ташқи қирраси 56.5 см тенг ердан юқорида жойлашиши лозим[2].

Тўп

Тўп шарсимон шакилда бўлиб, асосан футбол тўплари мос тушади. тўп чаримдан ёки бошқа мос материалдан ясалган бўлиши керак ва бутил клапанли латекс пуфаги бўлиши керак. Оддий ўлчамдаги 5 ўлчамли футбол тўпи мос келади, шунингдек у оддий футболга қараганда пастроқ босимга эга бўлиши лозим (0,3 ва 0,5 атмосфера орасида).

Интеллектуал мулк

Анъанавий спорт турларидан фарқли ўлароқ, Текбол столининг дизайни патентланган[3][4], шунинг учун фақат Текбалл Интернатионал ёки Теқбалл Ҳолдинг САРЛ лицензиясига эга бўлган бошқа компаниялар қонуний равишда Текбол столини ишлаб чиқариши мумкин. „Теқбалл“ номининг ўзи савдо белгиси бўлиб[5], савдо белгиси эгасига Текбол тадбирларини ким реклама қилиши ёки номдан бошқа тарзда омма олдида фойдаланиши устидан назоратни беради. Текбол ихтирочилари ушбу қонуний чекловларни спортни ривожлантиришга қаратилган саъй-ҳаракатлари учун муҳим деб билишади[6].

Мусобақалар

Текбол бўйича жаҳон чемпионати

Текбол бўйича жаҳон чемпионати ҳар йили ФИТЕҚ томонидан мунтазам равишда ўтказиладиган мусобақадир.

Текбол бўйича жаҳон чемпионатида эркаклар ва аёллар биргаликда иштирок этадиган яккалик ва жуфтлик мусобақалари мавжуд. 2017-йилда Венгриянинг Будапешт шаҳрида 20 дан ортиқ иштирокчи давлатлар иштирокида биринчи текбол бўйича жаҳон чемпионати бўлиб ўтган. Мусобақанинг 2018-йилги версияси 12-дан 13-октябргача Франсиянинг Реймс шаҳрида жами 90 нафар ўйинчи иштирокида бўлиб ўтган.

2019 йил 6-8-декабр кунлари Будапештда текбол бўйича жаҳон чемпионати бўлиб ўтган. Унда жами 58 мамлакатдан 160 нафарга яқин спортчи яккалик, жуфтлик ва аралаш жуфтлик баҳсларида иштирок этган[7].

ФИТЕҚ CОВИД-19 пандемияси билан боғлиқ давом этаётган ноаниқлик ва чекловлар туфайли 2020-йилги Текбол бўйича жаҳон чемпионатини кейинга қолдириш тўғрисида қарор қабул қилган.

Африка пляж ўйинлари

Текбол 2019-йил 14-23-июл кунлари Кабо-Верденинг Сал шаҳрида бўлиб ўтган биринчи Африка пляж ўйинларига киритилган унда Камерун жамоаси финалда Нигерия жамоасини мағлуб этиб, чемпионликни қўлга киритган.

Осиё пляж ўйинлари ва Ёпиқ ва жанг санъатлари бўйича Осиё ўйинлари (АИМАГ)

Осиё Олимпия Кенгаши томонидан расман тан олинган спорт тури сифатида текибол Саня-2020 дастурига киритилган, аммо Осиё Олимпия Кенгаши Саня олимпия ўйинлари 2020-йилда ўтказмайди. Пандимя туфайли мусобақалар Бангкок ва Чонбури шаҳридаги Ёпиқ иншоотлардаги ва жанг санъатлари бўйича Осиё ўйинлари 2021-йил 2-10-апрел кунлари, шунингдек, 2021-йил 21-30-май кунлари бўлиб ўтиши режалаштирилади. Қарорлар ОCА Ижроия кенгаши томонидан CОВИД-19 пандемияси билан боғлиқ давом этаётган муаммоларни ҳисобга олган ҳолда қабул қилинган. Шунинг учун дастлабки Текбол мусобақаси бир муддатга кечиктирилади.

Осиё Олимпия Кенгаши ва Таиланд Миллий Олимпия қўмитаси ҳамда АИМАГ 2021 ташкилий қўмитаси текбол кўргазмали спорт тури бўладиган тадбир энди 2022 йилнинг 10 мартидан 20 мартигача ўтказилишига келишиб олинади. Осиё Олимпия Кенгаши Хитой Олимпия қўмитаси ва Саня Осиё пляж ўйинлари ташкилий қўмитаси билан 6-Осиё пляж ўйинларининг янги санасини келишиш учун маслаҳатлашувларини давом эттиришини таъкидлайди ва унда текбол медалли спорт тури сифатида дебют қилади.

Европа ўйинлари

Европа Олимпия Қўмиталари (ЭОC) ФИТЕҚ билан келишувни эълон қилди, унда текбол биринчи марта 2023-йилги Европа ўйинлари дастурига киритилади[8].

Жаҳон рейтинги

ФИТЕҚ расмий ФИТЕҚ тадбирларида эришилган Жаҳон рейтинг очколари асосида яккалик, жуфтлик ва аралаш жуфтлик учун Жаҳон рейтингига эга. ФИТЕҚ ўзининг Жаҳон рейтингида мунтазам янгиланишларни эълон қилади, улар орқали ўйинчиларни турнирларга жойлаштиришни аниқлайди[9]. Охирги янгиланиш 2022-йил 22-февралда эълон қилинган.

Тартиб Яккалик Балл
1. Vengriya Áдáм Блáзсовиcс 41977
2. Ruminiya Гйöргйдеáк Апор 38693
3. Fransiya Жулиэн Грондин 26696
4. Vengriya Анна Изсáк 20719
5. Vengriya Cсаба Бáнйик 15798
6. Polsha Адриан Дусзак 15660
7. Polsha Паулина Łэżак 11912
8. Serbiya Богдан Марожевиć 10380
9. Fransiya Ҳуго Рабеух 10358
10. Vengriya Балáзс Катз 10192
Тартиб Жуфтлик Балл
1. Vengriya Cсаба Бáнйик 42575
2. Vengriya Áдáм Блáзсовиcс 42049
3. Serbiya Никола Митро 40072
4. Ruminiya Сзаболcс Илйéс 38634
5. Serbiya Богдан Марожевиć 38632
6. Amerika Qoʻshma Shtatlari Деннис Cорреиа 38530
7. Ruminiya Апор Гйöргйдеáк 37772
8. Amerika Qoʻshma Shtatlari Лука Пилиc 37477
9. Fransiya Ҳуго Рабеух 28877
10. Fransiya Жулиэн Грондин 28877
Тартиб Аралаш жуфтлик Балл
1. Vengriya Cсаба Бáнйик 32018
1. Vengriya Зсанетт Жаниcсек 32018
3. Braziliya Ваниа Мораэс да Cруз 17008
3. Braziliya Леонардо Линдосо де Алмеида 17008
5. Serbiya Никола Митро 15372
5. Serbiya Мажа Умиćэвиć 15372
7. Ruminiya Апор Гйöргйдеáк 13944
8. Braziliya Ваниа Мораэс да Cруз 12792
8. Braziliya Леонардо Линдосо де Алмеида 8268
10. Ruminiya Тüнде Миклóс 8268

Мукофотлар

Ред Дот Дизайн мукофоти

  • 2015 — Теқ Смарт[10]
  • 2020 — Теқ Лите[11]

ИСПО мукофоти 2015, 2016[12]

ИФ Десигн Аwард 2018 — Теқ Смарт[13]

Венгрия дизайн мукофоти 2019 — Теқ Смарт[14]

Манбалар

  1. ↑ „Тҳе Оффиcиал Рулес анд Регулатионс оф Теқбалл“. фитеқ.орг.
  2. ↑ „Теқбалл Табле | Сигнс анд Феатурес | Фреэ Спорт Паркс Мап“. Фреэ Спорт Паркс. 2020-йил 23-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 11-март.
  3. ↑ „Мулти-пурпосе спорц аппаратус“.
  4. ↑ „Теқбалл табле“.
  5. ↑ „ТЕҚБАЛЛ Традемарк оф ТЕҚБАЛЛ ҲОЛДИНГ С.А.Р.Л. Сериал Нумбер: 79162171 :: Традемаркиа Традемаркс“. традемарк.традемаркиа.cом. 2023-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-апрел.
  6. ↑ „Wитҳ Теқбалл тҳе wорлд ис cурвед“. www.wипо.инт.
  7. ↑ „Роналдинҳо сет то стар ат тҳирд эдитион оф Теқбалл Wорлд Чампионшипс“. www.инсидетҳегамес.биз (2019-йил 5-декабр). Қаралди: 2020-йил 11-март.
  8. ↑ „Теқбалл беcомес 16тҳ спорт аддед то Эуропеан Гамес 2023“ (2021-йил 28-май).
  9. ↑ „Wорлд Ранкингс“. 2026-йил 5-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 17-апрел.
  10. ↑ „Спорц Эқуипмент / Спорт Теқбалл“. 2022-йил 17-июнда асл нусхадан архивланган.
  11. ↑ „Мултифунcтионал Спорц Эқуипмент Теқ ЛИТЕ“.
  12. ↑ ИСПО-АWАРД-Бооклет-Реcипиэнц. пп. 26. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-10-03. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20221003054659/ҳттп://фс-медиа.нмм.де/фтп/ИСПО/ПРЕСС/ИСПО-АWАРД-Бооклет-Реcипиэнц.пдф. Қаралди: 2023-04-17. Текбол]]
  13. ↑ „Теқбалл СМАРТ / Спорц эқуипмент“. 2020-йил 15-августда асл нусхадан архивланган.
  14. ↑ „Ҳунгариан Десигн Аwард Wиннерс 2019“. 2025-йил 20-майда асл нусхадан архивланган.

Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.
Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.

Манба хатоси: <реф> таг дефинед ин <референcес> ҳас но наме аттрибуте.

Ҳаволалар