Telofaza

Телофаза — эукариот ҳужайраларнинг митотик бўлиниш босқичи ҳисобланиб, унинг давомида иккита қиз хромосома тўплами шпинделнинг қутбларига томон этиб боради ва деконденсацияланади. Ядро қобиғининг эриши хромосомаларнинг ҳар бир тўплами атрофида бошланади. Ситоплазманинг ажралиши контрактил ҳалқанинг қисқариши (ситокинез) орқали амалга оширилади[1].
Тавсиф:

Митознинг охирги босқичи — телофазада — анафаза босқичида ҳужайранинг қарама-қарши қутбларига ажралган хромосомаларнинг иккита қиз тўплами атрофида ядро мембранаси шакллана бошлаши билан таърифланади. Дастлаб, хромосомалар ўзларининг анафаза йўналишини сақлаб қоладилар, сўнгра сентромералар ҳужайранинг қутбларига, теломерлар эса шпиндел марказига қараган бўлади. Ядро қобиғининг ҳосил бўлишидан олдин бўлиниш милини қисмларга ажратиш амалга оширилади. Астрал микронайчаларнинг чўзилиши содир бўлганидан кейингина микронайчалардан ташкил топган янги структура ҳосил бўлади.

Маълум вақтдан сўнг икки хил алоҳида хромосомалар тўплами орасида жойлашган қолдиқ тана ҳосил бўлади[2]. Деполимеризация бўлиниш қутбларидан ҳужайранинг экватор текислигига, минус учларидан ортиқча учларигача бўлган йўналишда давом этади. Шу билан бир қаторда, микронайчалар қолдиқ танада энг узоқ вақт сақланади[3]. Ядро қобиғининг йиғилиши жараёнида ситоплазманинг мембрана пуфакчалари алоҳида хромосомалар юзасига боғланади, сўнгра бир-бири билан бирлашади ва хромосомалар гуруҳларини ўраб олиб, ниҳоят, ядро қобиғини ҳосил қилиш учун бирлашади. Ядро қобиғи дастлаб хромосомаларнинг латерал юзаларида, охирида эса сентромера ва теломераларда ҳосил бўлади. Бироз вақтдан сўнг, унинг ичига ядро ғовак комплекслари ўрнатилади ва ядро қатлами ҳосил бўлиб, ядро пайдо бўлади ва ядро қобиғи эндоплазматик тўр билан қайта боғланади. Ядро ғовак комплекслари ядро оқсилларини ситоплазмадан ядрога юклайди, ядро кенгаяди ва хромосомалар деконденсацияланиб интерфаза ҳолатига ўтади, сўнгра ген транскрипсияси бошланади. Митоз қиз ҳужайра ядроларининг ҳосил бўлиши билан якунланади ва ҳужайранинг ситоплазмаси фақат иккига бўлиниш учун қолади[1][4].
Телофазани бошқарадиган қо'шимча механизмлар
Бутун ҳужайрадаги фосфопротеин мажмуасидаги силжиш индивидуал телофаза ҳодисаларининг бошланишига ёрдам берадиган ко'плаб тартибга солиш механизмларининг энг кенги ҳисобланади.
- Анафаза воситасида хромосомаларнинг метафаза пластинкасидан узоқлашиши телофаза бошланиши учун фазовий сигналларни келтириб чиқариши мумкин[5].
- Телофазанинг муҳим регулятори ва эффектори - бу cдc48 (ачитқи cдc48 га гомолог бо'лган инсон п97, ҳам тизимли, ҳам функционал), мақсадли оқсил конформациясини о'згартириш учун АТПаз фаоллигини механик равишда ишлатадиган протеин. Cдc48 шпинделни демонтаж қилиш, ядро конвертини йиг'иш ва хромосома декомпенсацияси учун зарур. Cдc48 ушбу жараёнларда тизимли равишда иштирок этадиган оқсилларни, шунингдек, протеазомага қаратилган ба'зи убиқуитинацияланган оқсилларни о'згартиради[6][7].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Альбертс и др. 2013.
- ↑ Кассимерис, Лингаппа, Плоппер 2016.
- ↑ Алов 1972.
- ↑ Ченцов 2005.
- ↑ Афонсо О, Матос И, Маиато Ҳ (2014). "Спатиал cонтрол оф тҳе анапҳасе-телопҳасе транситион". Cелл Cйcле. 13 (19): 2985–6. дои:10.4161/15384101.2014.959853. ПМC 4614036. ПМИД 25486554.
- ↑ Cао К, Накажима Р, Меер ҲҲ, Зҳенг Й (Оcтобер 2003). "Тҳе ААА-АТПасе Cдc48/п97 регулатес спиндле дисассемблй ат тҳе энд оф митосис". Cелл. 115 (3): 355–67. дои:10.1016/С0092-8674(03)00815-8. ПМИД 14636562.
- ↑ Ҳетзер М, Меер ҲҲ, Wалтҳер ТC, Билбао-Cортес Д, Wаррен Г, Маттаж ИW (Деcембер 2001). "Дистинcт ААА-АТПасе п97 cомплехес фунcтион ин дисcрете степс оф нуcлеар ассемблй". Натуре Cелл Биологй. 3 (12): 1086–91. дои:10.1038/нcб1201-1086. ПМИД 11781570. С2CИД 19261807.
Адабиётлар
- Кассимерис Л., Лингаппа В. Р., Плоппер Д. . Клетки по Льюину. М.: Лаборатория знаний, 2016. ИСБН 978-5-906828-23-1.
- Альбертс Б., Брей Д., Льюис Дж., Рэфф М., Робертс К., Уотсон Дж.. Молекулярная биология клетки: в 3-х томах. Т. ИИ. М.: Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», Институт компьютерных исследований, 2013. ИСБН 978-5-4344-0113-5.
- Ченцов Ю. С.. Введение в клеточную биологию. М.: ИКЦ «Академкнига», 2005. ИСБН 5-94628-105-4.
- Алов И. А.. Цитофизиология и патология митоза, 3700 экз, М.: «Медицина», 1972.