Testologiya

фТестология (инглиз тилидан тест — синов, юнонча логос — билим) диагностика усулларини яратиш ва уларни изоҳлаш ҳақидаги фандир. Тестология 19-аср охири ва 20-аср бошларида фан сифатида пайдо бўлган.

Тестология тамойиллари ва усуллари психологиядан ташқари, тиббиёт, педагогика ва менежмент каби фаннинг кўплаб соҳаларида қўлланади. Турли соҳаларнинг тестологияси ҳақиқийлик, самарадорлик, ишончлилик каби умумий хусусиятларга эга, аммо синов мавзусининг ўзига хос хусусиятлари ва эмпирик маълумотларни йиғиш хусусиятлари билан фарқланади.

Психологияда тестология психодиагностиканинг етакчи соҳаларидан биридир .

Махсус усуллар ёрдамида инсоннинг психологик хусусиятларини баҳолаш тарихи антик даврга бориб тақалади. Милоддан аввалги 3-асрда Қадимги Бобилда ёзувчи мактабларнинг битирувчилари синовдан ўтган. Пифагор маълум тестлардан ўтишга муваффақ бўлган талабаларни танлаган. Шаолин монастирида талабалар мотивация, жисмоний ва оғзаки қобилиятлар, ҳиссий барқарорлик ва бошқаларни баҳолаш тизими бўйича танланарди.

Инглиз психологи Ф.Галтон тестологиянинг асосчиси ҳисобланиб, у 9337 кишини синовдан ўтказди ва 17 кўрсаткичдан фойдаланиб, ақлий қобилиятларнинг жисмоний ва физиологик хусусиятларини очиб берди. Тестология айниқса АҚШ ва Франсияда ривожланган бўлиб, у ерда мактаб ўқувчиларининг қобилиятларини ўрганишга эътибор қаратилган. А. Бинет ва Т. Симон ақли заиф болаларнинг ақл-заковатини ўрганиш учун тестларни ишлаб чиқишни бошладилар ва 1908-йилда интеллект коэффициэнтини (ИҚ) аниқлаш учун шкалани ишлаб чиқдилар. У кейинчалик В. Штерн томонидан ўзгартирилди.

Россияда психотехник тадқиқотларнинг асосчиларидан бири В. М. Бекҳтерев бўлиб, у инсоннинг психофизик фазилатларини ўрганиш учун рефлексология тамойилларини ишлаб чиқди. 1901-йил октябр ойида А. П. Нечаэв биринчи синов лабораториясини очади, унинг асосида турли хил психологик-педагогик тест усуллари яратилади.

Психологик тестнинг ҳақиқийлиги — бу тест натижаларини хусусиятларнинг моҳияти ёки уларнинг инсон фаолиятидаги роли ҳақидаги қабул қилинган ғоялар билан таққослашдир.