Ziyosfera

Texnofobiya

Технофобия (қадимги юнонча: τέχνη — санъат, маҳорат ва φόβος — қўрқув) — илғор технологиялар ёки мураккаб электрон қурилмалардан қўрқиш ёки ёқтирмаслик. Умуман олганда, технологик тараққиётдан қўрқиш [1]. Тиббиётдаги фобия билан ҳеч қандай алоқаси йўқ.

Саноат инқилоби даврида биринчи марта кенг тарқалган технофобия дунёнинг турли жамоаларида кузатилган. Бу баъзи одамлар гуруҳларини ўз мафкурасини сақлаб қолиш учун баъзи замонавий технологик ишланмаларга нисбатан ўз позицияларини белгилашга ундади. Баъзи ҳолларда янги технологиялар одамларнинг анъанавий эътиқодлари ёки шахсий қадриятларига зид келади.

Тарихи

Янги машиналарнинг ривожланиши билан малакали ҳунармандларнинг ишини аёллар ва болалар каби кам маош оладиган малакасиз ишчилар бажаришлари мумкин эди. Шунинг учун ҳунармандлар ўз иш жойлари (тирикчилик манбаси) ни йўқотишдан қўрқиб кетишди. 1675 йилда биринчи марта бир гуруҳ тўқувчилар ўз иш жойларида уларни ўрнини эгаллаган машиналарни йўқ қилдилар. 1727 йилга келиб, машиналарни йўқ қилиш шунчалик кенг тарқалдики, парламент бунинг учун ўлим жазосини белгилади. Бироқ, бу ҳам вандализм тўлқинини тўхтата олмади. 1811- йил март ойида машинага қарши ишчилар гуруҳи Лудд номи остида бирлашдилар — улар Луддитлар деб атала бошланди. Улар трикотаж машиналарининг асосий қисмларини йўқ қилишди, эҳтиёт қисмлар омборларига ҳужум қилишди ва профессионал ҳуқуқларни сўраб, янада фаол ҳаракатлар билан таҳдид қилишди. Аҳоли ўртасида кам ҳосил ва озиқ-овқат тартибсизликларни келтириб чиқариш ва тарафдорларни жалб қилиш орқали уларнинг ишига ёрдам берди [2]

ХИХ аср Луи Пастер, Чарлз Дарвин, Грегор Мендел, Майкл Фарадай, Анри Беккерел ва Мари Кюри ижоди ҳамда Никола Тесла, Томас Эдисон ва Александр Беллнинг ихтиролари билан замонавий илм-фанни бошлаб берди. Кўпчилик учун дунё жуда тез ўзгариб борарди, улар содир бўлаётган ўзгаришлардан қўрқишарди ва ҳамма нарсани эски „оддий“ вақтдагидек ҳолатга қайтаришни хоҳлашди. Бу ҳис-туйғулар, масалан, романтизмда ифодаланган. Романтиклар, қоида тариқасида, тасаввурни ақлдан, „органикларни“ механикадан устун қўяди ва кўпроқ „оддий“ вақтга интилади. Уларнинг вакиллари, шоирлар Уилям Вордсворт ва Уилям Блейк технологик ўзгаришлар Саноат инқилоби даврида табиатнинг мукаммал ва соф эканлиги ҳақидаги азиз қарашларини „ифлослайди“ деб ишонишган [3] .

Иккинчи жаҳон урушидан кейин технология қўрқуви асосан Хиросима ва Нагасаки бомбардимонлари туфайли ўсишда давом этди. Ядро қуроли бор Совуқ уруш даврида, одамлар ҳайратда ўйлай бошладии: инсоният ўзини йўқ қилиш учун этарли кучга эга бўлса, дунё нима бўлади? Иккинчи жаҳон уруши тугаганидан кейинги даврда экология (экологик) ҳаракати пайдо бўлди. Атмосферанинг ифлосланиши бўйича биринчи халқаро конференция 1955 йилда бўлиб ўтди ва 1960-йилларда бензин таркибидаги қўрғошин миқдорини ўрганиш экологларнинг ғазаби сабаб бўлди. 1980-йилларда озон қатламининг эмирилиши ва глобал исиш жиддийроқ таҳдидлар ҳисоблана бошлади [4] .

Технофобик гуруҳлар

Баъзи ижтимоий гуруҳлар технофобик ҳисобланади, масалан, Луддитлар . Кўпгина технофобик гуруҳлар замонавий технологияларга қарши норозилик билдиришади, чунки бу технологиялар уларнинг ҳаёти ва турмуш тарзига таҳдид солади. Замонавий фалсафада ва қарши маданиятда неолуддизм каби нарса мавжуд. Бу илмий-техника тараққиётининг (айниқса, компютер технологиялари соҳасида) инсон ва жамиятга таъсирини танқид қилишни назарда тутади. 2000 йилда Нео-Луддит конвенциясида 29 мамлакатдан 350 киши қатнашди .

Диндор одамлар орасида „ҳайвон“ компютер фитна назарияси технофобияга мисол ҳисобланади.

Санъатдаги технофобия

Технофобик ғояларнинг баъзи мисолларини турли хил санъат турларида, масалан, " Франкенштейн " каби адабий асарлардан тортиб, " Метрополис "" каби филмларда топиш мумкин. Ушбу асарларнинг кўпчилиги технологиянинг „қоронғу томони“ни технофоблар кўрганидек тасвирлайди. Технология мураккаброқ ва тушунарли бўлиши билан одамларни замонавий технологиялар билан боғлиқ ташвишлар кўпроқ бошқаради. Технофобияни таъкидлайдиган кинонинг энг характерли суб-жанри бу роботлар ҳақидаги илмий фантастика ва даҳшатли филмлардир.

Дуне оламида Бутлериан Жиҳод — бу инсоният ва Омниус бошчилигидаги ёвуз сунъий интеллект ўртасидаги уруш, инсон зотининг йўқ бўлиб кетишини тўғридан-тўғри истайдиган фикрлаш машинаси.

" Қаҳрамонлар шаҳри " мултфилми илғор технологиялардан (микроботлар) нотўғри мақсадларда фойдаланишни намойиш этади.

Годфрей Реггио Cаззи трилогияси ҳам технофобияга чуқур назар ташлайди. „Мутафаккирлар“ ва „ишчилар“ ни ажратишни сақлаб қолиш ғояси шуни кўрсатадики, ҳатто технологияни қабул қиладиган одамлар ҳам кейинги ривожланиш потенциалидан эҳтиёт бўлишади.

Эслатмалар

  1. ↑ Болшой толковий словар русского язика. Под ред. С. А. Кузнесова. Электронная версия (2009): Технофобия
  2. ↑ Кевин Бинфиэлд. „История луддитов - Кевин Бинфилд - Государственный университет Мюррея“. Cампус.муррайстате.эду. 2012-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 2-июн.
  3. ↑ „Романтизм“. Wсу.эду. 2012-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 2-июн.
  4. ↑ „Хронология движения за защиту окружающей среды“. Рунет.эду (1969-йил 22-июн). 2012-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 2-июн.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Texnofobiya" dan olindi