Tezkor shaxmat: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Tezkor shaxmat | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
# | [[Fayl:Rapid.jpg|thumb| Tezkor shaxmat boʻyicha 2008-yilda Bilbaoda oʻtkazilgan turnir.]] | ||
'''Tezkor''' '''shaxmat''' yoki '''rapid''' ({{Lang-en|rapid chess}}; [[Nemis tili|nemischa]] <span lang="de" style="font-style:italic;">Schnelschach</span>) — chegaralangan vaqt nazoratida boʻladigan [[shaxmat]] oʻyin turi boʻlib, unda har bir oʻyinchiga butun oʻyin davomida 10 daqiqadan koʻproq vaqt beriladi. | |||
== FIDE qoidalari == | |||
FIDE qoidalariga koʻra: | |||
* Oʻyinchi harakatlarni yozib olishi shart emas (lekin buni amalga oshirishi mumkin) | |||
== Tarixi == | |||
Tezkor shaxmat boʻyicha ilk oʻyin 1861-yilda oʻtkazilgan. 1980-yillarning ikkinchi yarmida butun dunyoda tezkor shaxmat boʻyicha musobaqalar muntazam oʻtkazila boshlandi. Festival turnirlardan tashqari Yevropa va jahon chempionatlari uchun rasmiy turnirlar ham boʻlib oʻtdi. 1988-yilda tezkor shaxmat boʻyicha birinchi Yevropa va jahon chempionatlari oʻtkazildi. | |||
== Tezkor shaxmat boʻyicha jahon chempionlari == | |||
{| class="wikitable" | |||
!# | |||
! Yil | |||
! Ism | |||
! Davlat | |||
|- | |||
| 1 | |||
| 1988 | |||
| [[Anatoliy Karpov]] | |||
|{{SSSR}} | |||
|- | |||
| 2 | |||
| 2001<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1271 |sarlavha=ChessBase.com — Chess News — Cap D’Agde World Rapid Championship<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2011-06-20 |arxivsana=2012-11-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121109040023/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1271}}</ref> | |||
| [[Garri Kasparov]] | |||
|{{RUS}} | |||
|- | |||
| 3 | |||
| 2003<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.fide.com/component/content/article/4-tournaments/2696-1187-anand-is-world-rapid-chess-champion |sarlavha=Anand is World Rapid Chess Champion<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2010-01-15 |arxivsana=2011-06-06 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20110606153259/http://www.fide.com/component/content/article/4-tournaments/2696-1187-anand-is-world-rapid-chess-champion}}</ref><ref>{{Veb manbasi |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1276 |sarlavha=ChessBase.com — Chess News — World Champion Vishy Anand!<!-- Заголовок добавлен ботом --> |qaralgan sana=2010-01-15 |arxivsana=2012-11-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121109040014/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=1276}}</ref> | |||
| [[Viswanathan Anand|Vishvanatan Anand]] | |||
|{{IND}} | |||
|- | |||
| 4 | |||
| 2009<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.newstin.co.uk/tag/uk/136741395 |sarlavha=Rapid World Chess Championship — Aronian wins final in smooth style |qaralgan sana=2010-01-15 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20090925013825/http://www.newstin.co.uk/tag/uk/136741395 |arxivsana=2009-09-25}}</ref> | |||
| [[Levon Aronian|Levon Aronyan]] | |||
|{{ARM}} | |||
|- | |||
| 5 | |||
| 2010<ref name="worldrapid2010">{{Veb manbasi |url=http://www.chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6593 |sarlavha=Chess Classic Mainz — Kamsky wins with 10.0/11 points |qaralgan sana=2011-06-20 |arxivsana=2012-11-09 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20121109145247/http://chessbase.com/newsdetail.asp?newsid=6593}}</ref> | |||
| Gata Kamskiy | |||
|{{USA}} | |||
|- | |||
| 6 | |||
| 2012 | |||
| [[Sergey Karyakin]]<ref>{{Veb manbasi |url=http://www.kommersant.ru/doc/1978235?isSearch=True |sarlavha=Сергей Карякин и Александр Грищук опередили сильнейшего |qaralgan sana=2012-12-29 |arxivsana=2019-03-29 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20190329085858/https://www.kommersant.ru/doc/1978235?isSearch=True}}</ref> | |||
|{{RUS}} | |||
|- | |||
| 7 | |||
| 2013 | |||
| [[Shakhriyar Mamedyarov|Shahriyar Mamedyarov]]<ref>{{Veb manbasi |url=http://wrbc2013.fide.com/ru/5242 |sarlavha=В столице Югры завершились мировые чемпионаты по быстрым шахматам и блицу |qaralgan sana=2013-09-05 |arxivsana=2013-06-14 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20130614070845/http://wrbc2013.fide.com/ru/5242}}</ref> | |||
|{{AZE}} | |||
|- | |||
| 8 | |||
| 2014 | |||
| [[Magnus Carlsen|Magnus Karlsen]]<ref>{{Veb manbasi |url=http://ruchess.ru/news/all/magnus_carlsen_vyigral_chempionat_mira_po_rapidu/ |sarlavha=Магнус Карлсен выиграл чемпионат мира по рапиду |qaralgan sana=2014-06-18 |arxivsana=2014-06-19 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20140619212511/http://ruchess.ru/news/all/magnus_carlsen_vyigral_chempionat_mira_po_rapidu/}}</ref> | |||
|{{NOR}} | |||
|- | |||
| 9 | |||
| 2015 | |||
| [[Magnus Carlsen|Magnus Karlsen]]<ref name="2015rapid">{{Veb manbasi |url=https://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/9107-world-chess-rapid-and-blitz-championship-2015.html |sarlavha=Magnus Carlsen wins 2015 FIDE World Rapid Championship! |qaralgan sana=2016-12-02 |arxivsana=2020-01-01 |arxivurl=https://web.archive.org/web/20200101093349/https://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/9107-world-chess-rapid-and-blitz-championship-2015.html}}</ref> | |||
|{{NOR}} | |||
|- | |||
| 10 | |||
| 2016 | |||
| Vasiliy Ivanchuk | |||
|{{UKR}} | |||
|- | |||
| 11 | |||
| 2017 | |||
| [[Viswanathan Anand|Vishvanatan Anand]] | |||
|{{IND}} | |||
|- | |||
| 12 | |||
| 2018 | |||
| [[Daniil Dubov]] | |||
|{{RUS}} | |||
|- | |||
| 13 | |||
| 2019 | |||
| [[Magnus Carlsen|Magnus Karlsen]] | |||
|{{NOR}} | |||
|- | |||
| 14 | |||
| 2021 | |||
| [[Nodirbek Abdusattorov]] | |||
|{{UZB}} | |||
|- | |||
| 15 | |||
| 2022 | |||
| [[Magnus Carlsen|Magnus Karlsen]] | |||
|{{NOR}} | |||
|} | |||
== Ayollar oʻrtasida tezkor shaxmat boʻyicha jahon chempionlari == | |||
{| class="wikitable" | |||
!# | |||
! Ism | |||
! Yil | |||
! Davlat | |||
|- | |||
| 1 | |||
| Antoaneta Stefanova | |||
| 2012 | |||
|{{BGR}} | |||
|- | |||
| 2 | |||
| Katerina Lahno | |||
| 2014 | |||
|{{RUS}} | |||
|- | |||
| 3 | |||
| Anna Muzychuk | |||
| 2016 | |||
|{{UKR}} | |||
|- | |||
| 4 | |||
| Ju Venjun | |||
| 2017 | |||
|{{CHN}} | |||
|- | |||
| 5 | |||
| Ju Venjun | |||
| 2018 | |||
|{{CHN}} | |||
|- | |||
| 6 | |||
| Humpy Koneru | |||
| 2019 | |||
|{{IND}} | |||
|- | |||
| 7 | |||
| Aleksandra Kostenyuk | |||
| 2021 | |||
|{{RUS}} | |||
|} | |||
== Manbalar == | |||
{{manbalar}} | |||
[[Turkum:Shaxmat]] | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
Tezkor shaxmat yoki rapid (inglizcha: rapid chess; nemischa Schnelschach) — chegaralangan vaqt nazoratida boʻladigan shaxmat oʻyin turi boʻlib, unda har bir oʻyinchiga butun oʻyin davomida 10 daqiqadan koʻproq vaqt beriladi.
FIDE qoidalari
[tahrir | manbasini tahrirlash]FIDE qoidalariga koʻra:
- Oʻyinchi harakatlarni yozib olishi shart emas (lekin buni amalga oshirishi mumkin)
Tarixi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Tezkor shaxmat boʻyicha ilk oʻyin 1861-yilda oʻtkazilgan. 1980-yillarning ikkinchi yarmida butun dunyoda tezkor shaxmat boʻyicha musobaqalar muntazam oʻtkazila boshlandi. Festival turnirlardan tashqari Yevropa va jahon chempionatlari uchun rasmiy turnirlar ham boʻlib oʻtdi. 1988-yilda tezkor shaxmat boʻyicha birinchi Yevropa va jahon chempionatlari oʻtkazildi.
Tezkor shaxmat boʻyicha jahon chempionlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]| # | Yil | Ism | Davlat |
|---|---|---|---|
| 1 | 1988 | Anatoliy Karpov |  SSSR
|
| 2 | 2001[1] | Garri Kasparov |  Rossiya
|
| 3 | 2003[2][3] | Vishvanatan Anand |  Hindiston
|
| 4 | 2009[4] | Levon Aronyan |  Armaniston
|
| 5 | 2010[5] | Gata Kamskiy |  AQSH
|
| 6 | 2012 | Sergey Karyakin[6] | Rossiya
|
| 7 | 2013 | Shahriyar Mamedyarov[7] |  Ozarbayjon
|
| 8 | 2014 | Magnus Karlsen[8] |  Norvegiya
|
| 9 | 2015 | Magnus Karlsen[9] | Norvegiya
|
| 10 | 2016 | Vasiliy Ivanchuk |  Ukraina
|
| 11 | 2017 | Vishvanatan Anand | Hindiston
|
| 12 | 2018 | Daniil Dubov | Rossiya
|
| 13 | 2019 | Magnus Karlsen | Norvegiya
|
| 14 | 2021 | Nodirbek Abdusattorov |  Oʻzbekiston
|
| 15 | 2022 | Magnus Karlsen | Norvegiya
|
Ayollar oʻrtasida tezkor shaxmat boʻyicha jahon chempionlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]| # | Ism | Yil | Davlat |
|---|---|---|---|
| 1 | Antoaneta Stefanova | 2012 |  Bolgariya
|
| 2 | Katerina Lahno | 2014 | Rossiya
|
| 3 | Anna Muzychuk | 2016 | Ukraina
|
| 4 | Ju Venjun | 2017 |  Xitoy
|
| 5 | Ju Venjun | 2018 | Xitoy
|
| 6 | Humpy Koneru | 2019 | Hindiston
|
| 7 | Aleksandra Kostenyuk | 2021 | Rossiya
|
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „ChessBase.com — Chess News — Cap D’Agde World Rapid Championship“. 2012-yil 9-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 20-iyun.
- ↑ „Anand is World Rapid Chess Champion“. 2011-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 15-yanvar.
- ↑ „ChessBase.com — Chess News — World Champion Vishy Anand!“. 2012-yil 9-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 15-yanvar.
- ↑ „Rapid World Chess Championship — Aronian wins final in smooth style“. 2009-yil 25-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 15-yanvar.
- ↑ „Chess Classic Mainz — Kamsky wins with 10.0/11 points“. 2012-yil 9-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 20-iyun.
- ↑ „Сергей Карякин и Александр Грищук опередили сильнейшего“. 2019-yil 29-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 29-dekabr.
- ↑ „В столице Югры завершились мировые чемпионаты по быстрым шахматам и блицу“. 2013-yil 14-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 5-sentyabr.
- ↑ „Магнус Карлсен выиграл чемпионат мира по рапиду“. 2014-yil 19-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 18-iyun.
- ↑ „Magnus Carlsen wins 2015 FIDE World Rapid Championship!“. 2020-yil 1-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 2-dekabr.