Tezikovka
Тезиковка (илгари номи „Тезикова дала ҳовлиси“, „Тезикова дачаси“) Тошкент шаҳридаги Салор дарёси бўйида, Першин, Стародубцев ва Будённий кўчалари чорраҳасида жойлашган бозор. Инқилобдан олдин бозорда асосан кийим кечак ва қушлар сотилган. ХИХ-ХХ асрларда у Тошкент шаҳрининг энг даҳшатли, шубҳали шахслар санғиб юрадиган жойи сифатида танилган.
| Тезиковка | |
|---|---|
| Тури | Бозор |
| Асосчи | И.Д. Тезиков |
| Асос солиниши | ХИХ-аср |
Топонимнинг пайдо бўлиш тарихи
Тошкентдаги бу туманнинг номи рус савдогари Тезиков номидан келиб чиққан. Савдогар Тошкент чеккасида кўнчилик заводи ташкил этган, у ерда рус кўчманчилари ишлаган, деб тахмин қилинади. Улар завод яқинида ўзларининг кичик бозори бўлган қишлоқчани қуришган. Одамлар орасида Тезиковга Салор канали бўйида жойлашган тегирмон ҳам тегишли эканлиги кўрсатилган, бироқ факт ва ҳужжатларда бу тегирмон бошқа бир машҳур рус савдогар И. И. Первушинга тегишли бўлгани айтилган. Первушин нафақат Тошкент вилоятида балки Марказий Осиёдаги биринчи спиртли ичимликлар заводи „Первушка“ни қурган. Маълумки, Октябр инқилобидан кейин тегирмон бўлакларга бўлиниб бузиб ташланган.
Айрим ўлкашунослар орасида Тошкентда ҳеч қачон бундай исмли рус савдогарлари бўлмаган, деган фикр ҳам мавжуд[1]. Шундай қилиб, „Тезикова дачаси“, кейинчалик „Тезикова“ номининг келиб чиқиши бўйича аниқ фикр йўқ.
Инқилобдан кейин „Тезиковка“ бозорига "Первомайский" номи берилди. Бу вақтга келиб, савдогар Тезиковнинг дачаси кутубхонага айлантирилганди. Кейинчалик кутубхона ёнида кинотеатр пайдо бўлди, аммо ёнғиндан кейин у ҳам, бир вақтлар машҳур дача бўлган бино ҳам ғойиб бўлди.
Бозор тарихи
Уруш даврида Тезиковка бозори жуда машҳур бўлган. Чунки бозор ичида яшириниш осон эди, шунинг учун савдогарлар у ерда ўғирланган моллар билан савдо қилишган. Тошкентга келган миллиондан ортиқ эвакуация қилинганлар кейинчалик бу бозорга ўзлари билан олиб келган буюмларини сотишган. Уруш йилларида бу буюм бозори шуҳрат қозонган. Хусусан, Александр Солженицин, Дина Рубина, таниқли актёр ва режиссёр Соломон Михоэлс каби ёзувчилар ўз асарлари ва хотираларида Тезиковкани тилга олишган.
Кексаларнинг эслашича, инқилобдан олдин Тезиковка яқинидаги Салор бўйлаб кичик кўприк қурилган, бу кўприк ҳақида шаҳарда ёмон хабарлар тарқалган, чунки унинг атрофида инқилобчилар ўзларининг ер ости йиғилишларини ташкил қилганлар.
Кейинчалик совет даврида Тезиковкада маҳсулот тури бўйича қатъий бўлимларга тақсимланган: паррандачилик ва радиоэлектроника, бутун Тошкент бўйлаб ҳайвонларни севувчилар ва радиоэлектроника усталарининг маконига айланган.
1991-йилдан кейин Тезиковка яна фаоллашди. Тошкентликларнинг кўпчилиги „буюм бозори“ – Тезиковкада савдо қила бошладилар, шу жумладан шаҳардаги кўплаб корхоналарнинг ишчилари мажбурий ишламай қолиш ва „адекват назорат“ ҳолатига тушиб, ишчиларини ташлаб кетишди. иш ҳақини тўламаслик ёки кечиктириш туфайли тирикчиликсиз.
Янги аср бошида Тошкент ҳукумати махсус қарор билан тарихий бозорни автомобил йўлларидан узоқроққа Янгиобод кварталига кўчирди. Ҳозирда Кичик ҳалқа йўлининг бир қисми бозорнинг эски жойидан ўтади. „Тошкент Тезиковка“ ҳикояси шундай тугади. Ҳозирда у фақат тошкентликлар ва шаҳар меҳмонлари хотирасида, шунингдек, шаҳар тарихининг норасмий йилномаларида сақланиб қолган[2].
Манбалар
- ↑ Это мнениэ опровергаэця наличиэм документов, в том числе и фотографиями Ивана Дмитриэвича Тезикова на фоне павилона на Туркестанской промишленной виставке 1886 года в Ташкенте.
- ↑ „Рынок «Тезиковка», которого уже нет, как часть истории «русского» Ташкента“.