Ziyosfera

Thein Sein

Тҳеин Сеин (Тейн Сейн) ( Бурмесе  ; ИПА : [тҳéɪɰ̃ сèɪɰ̃] ; 1944-йил 20-апрелда туғилган) - Бирма сиёсатчиси ва Мянма армиясининг исте'фодаги генерали, 2011-йилдан 2016-йилгача Мянманинг саккизинчи президенти бўлиб ишлаган. У аввал 2007-йилдан 2010-йилга қадар Бош вазир лавозимида ишлаган ва Мянмада ва ундан ташқарида кўпчилик томонидан хунтадан кейинги ҳукуматда ислоҳотчи етакчи сифатида ўрганиб чиқилган[1].

Унинг ҳукумати даврида мамлакатда бир қатор сиёсий ислоҳотларни амалга оширилди, шу жумладан мамлакатда сензура остидаги оммавий ахборот воситаларини тартибга солиш бироз бекор қилинди, у президентлигида кўплаб сиёсий маҳбусларни озод қилди ва мамлакада Хитой бошчилигида қурилаётган баҳсли йирик гидроэнергетика лойиҳасини тўхтатди. Кейинги муҳим воқеалар Мянманинг 2014-йилда АСЕАН раислигига тайинланиши бўлди, АҚШ билан муносабатларнинг яхшиланиши – натижасида унинг 2015 – йилги умумий сайловлардаги рақиби Аунг Сан Су Чжининг уй қамоғидан озод этилди ва 2012-йил 1-апрелда бўлиб ўтган қўшимча сайловда асосий мухолифатдаги Демократия учун Миллий лига (НЛД) партияси қайта тикланди[2].

Ёшлиги

Тейн Сейн 1944-йилда Япония истилоси даврида ҳозирги Нгапудаw шаҳарчасидаги Хаингжи ороли кичик Ирравади делта яқинидаги Кёнкуда қишлоғида туғилган. Отаси Маунг Пҳё ва онаси Кҳин Нюнт бўлиб,[3] у оилада учта фарзанднинг энг кичиги эди. Унинг ота-онаси ерсиз деҳқон бўлиб, отаси дарё бўйида юк кўтариб, бамбукдан бўйра тўқиш билан кун кечирарди[3][4]. Тейн Сейннинг отаси Маунг Пҳё рафиқаси вафотидан 10 йил ўтгач, буддист роҳиб бўлди ва қолган умрини роҳиб сифатида ўтказди[3].

Ҳарбий мартаба

Тейн Сейн 1968-йилда Мудофаа хизматлари академиясининг 9-босқичини бакалавр даражаси билан тугатган ва кейинчалик иккинчи лейтенант бўлган[3][5]. Тейн Сейн узоқ қирқ йиллик ҳарбий фаолияти давомида у ўзини жанговар аскар эмас, балки бюрократ деб ҳисоблаган. 1988-йилда у Сагаинг дивизиясининг 55-чи енгил пиёда аскарлари дивизиясида маёр бўлиб хизмат қилган ва кейинчалик Калай шаҳарчасидаги Сагаинг дивизиясининг 89-пиёда баталёнида командири сифатида фаолият юритган. Кейинги йили у Шан штатининг Калав шаҳридаги қўмондонлик ва бош штаб коллежида таҳсил олди.

1991-йилга келиб, у полковник унвони ва ҳарбий идорада 1-даражали бош штаб офицери даражасига кўтарилгандан сўнг Янгонга қайтиб келди. Кейинчалик у ҳатто бригада генерали лавозимига кўтарилди, аммо ҳарбий идорадаги ўз лавозимига қайтишни афзал билди. 1993-йилда у Янгон дивизиясининг Хмавби шаҳридаги 4-ҳарбий операциялар қўмондонлиги қўмондони этиб ишга қабул қилинди. Уч йилдан сўнг 1996-йилда у Шан штатининг Кяингтонг шаҳридаги янги Триангле минтақавий ҳарбий қўмондонлигига раҳбар этиб тайинланди ва бу вазифани яна уч йил (1998–2001) бажарди[5].

1998-йилда Тинчлик ва тараққиёт Давлат Кенгаши а'зосига айланди ва 2001-йилга келиб 2-котиб этиб тайинланди[6][7]. Ўша йили унга давлат томонидан генерал-лейтенант унвони берилган[8]. 2004-йилда Кҳин Нюнт тахтдан ағдарилганидан сўнг ва Со Вин Бош вазир бўлганидан сўнг, у 1-котиб лавозимига кўтарилди ва 2004-йил охирида бош лавозимга кўтарилди[7].

Бош Вазир

Тейн Сейн ва Таиланд Бош вазири Абҳисит Вежжажива билан 2010-йил октябр ойида Нейпидога давлат ташрифи чоғида.

Тейн Сейн 2007-йилнинг апрел ойида мамлакатнинг ҳукмрон ҳарбий хунтаси[9] томонидан, лейкемиядан даволанаётган Со Вин ўрнига муваққат бош вазир этиб тайинланди[10][11]. Шу йил 12-октабрда Со Вин вафотидан кейин 24-октабрдан расман Со Виннинг доимий вориси этиб тайинланди[12].

Шунингдек у ҳукмрон Давлат Тинчлик ва тараққиёт кенгаши хунтасида биринчи котиб лавозимини эгаллаган. ўша даврда Тейн Сейн мамлакатнинг тўртинчи энг юқори мартабали генерали эди[13] ва шунингдек, бир вақтнинг ўзида ҳукумат ҳомийлигидаги Миллий Конвенсияни чақириш комиссиясининг раиси бўлиб ҳам ишлаган[14]. Тейн Сейн Бангладеш ва Камбоджа билан юқори даражадаги музокаралар олиб борди[10][11].

2007-йилда, расмий равишда бош вазир этиб тайинланганидан сўнг, у генерал-лейтенантдан генерал унвонига қадар кўтарилди[15].. Тейн Сейн бош вазир сифатида Мянма ташқарисидаги биринчи расмий ташрифида Лаос, Ветнам ва Камбоджа билан юқори даражадаги музокаралар олиб борди[16][17][18]. 2008-йил май ойида содир бўлган “ Наргис ” сиклонидан сўнг у Табиий офатларга тайёргарлик кўриш миллий қўмитасини раис сифатида давлатни бошқарган ва кейинроқ ҳукуматнинг ёрдам кўрсатиш ҳаракатларига тизимли равишда тўсқинлик қилган дея айбланиб ОАВда танқид қилинган[5].

Президентлик

Сайлов ва тайинлаш

2010-йил 29-апрелда у 22 та ҳарбий амалдорлар билан биргаликда Бирдамлик ва тараққиёт партиясини фуқаро сифатида бошқариш учун ҳарбий хизматдан нафақага чиқди[19] .2010-йилги умумий сайловларда у кескин ва мунозараларга бой бўлган сайловларда қатнашди ва "Бирдамлик ва тараққиёт" партиясининг раҳбари сифатида Пйидаунгсу Хлуттавдаги ўринларнинг катта қисмини қўлга киритди. Тейн Сеин сайловлар давомида Миллий бирлик партияси номзоди Кяw Ае билан рақобатлашди ва Найпйидаw Унион Территорй Забутҳири шаҳарчасининг сайловчиларидан вакиллик қилиш учун Пиитҳу Хлуттав ўриндиғига да'вогарлик қилди. Айтилишича, у 91,2% овоз (65620) тўплаган[20].

Минтақавий сиёсат

Президентлигининг биринчи ойида у Мянманинг 2014-йилда АСЕАН саммитига раислик қилиш истагини қўллаб-қувватлаш учун АСЕАН Бош котиби Сурин Пицувандан ёрдам сўради[21] 2011-йил июл ойидан бошлаб ҳукумат ташқи ишлар вазири Вунна Маунг Лвин бошчилигида режалаштириш қўмитасини тузди[22]. Унинг президентлиги даврида Мянма 2014-йилда АСЕАНга раислик қилди. ўша йили Нейпидода АСЕАН саммити бўлиб ўтди[23].

Ички сиёсат

Ба'зилар Тейн Сейнни ички сиёсатда нисбатан мўтадил шахс деб ҳисоблашади, чунки у Аунг Сан Суу Кйи билан мулоқот қилишга тайёр эди; Тейн у билан 2011-йил 19-августда Нейпидода юқори даражадаги учрашув ўтказди[24]. 2011-йил 17-августда " Тҳе Неw Лигҳт оф Мянмар" давлат газетасида у томонидан иқтибос келтирилди[25]:

Биз баъзи сабабларга кўра чет элда яшаётган Мянма [Бирма] фуқароларини, агар улар ҳеч қандай жиноят қилмаган бўлсалар, уйларига қайтишлари мумкинлигига ишонч ҳосил қилиш учун кўриб чиқамиз. Хорижий давлатда жиноят содир этган Мянма фуқароси муддатини ўташ учун ватанига қайтиш учун ариза берса, биз унинг ишига хайрихоҳ муносабатда бўламиз.

Шундан сўнг турли оммавий ахборот манбалари унинг ушбу таклифини хориждаги Бирма фуқароларини ўз ватанларига қайтишга ва Бирма иқтисодиётини тиклашга ёрдам беришга йўналтирилган таклиф сифатида талқин қилишди[26].

Америка Қўшма Штатлари Давлат котиби Хиллари Клинтон Бирма Президенти Тейн Сейн билан Нейпитауда учрашди, 2011-йил 1 декабр.

2012-йилда Тейн Сейн Бирмада юзлаб йиллар давомида яшаб келаётган озчиликдаги роҳинжа этник гуруҳини хорижга “кўчириш”ни таклиф қилган эди, бу таклифга Бирлашган Миллатлар Ташкилоти тезда эътироз билдирди[27]. Тейн Сейн, шунингдек унинг тарафдорлари, ушбу даврда роҳинжаларни "фуқаролиги бўлмаган" деб белгиловчи ички сиёсатни қўллаб-қувватлаганлигига қаранасдан, у 2012-йилги Ракхайн штатидаги тартибсизликларнинг "ирқий ёки динга алоқаси йўқлигини" айтди[28].

Тейн Сейн АҚШ Президенти Барак Обама билан учрашди, Рангунда, 19-ноябр 2012-йил

2012-йил вазирлар маҳкамасидаги ўзгаришлар

2012-йил 27-августда Тейн Сейн ўз идорасининг ваколатларини мустаҳкамлаш учун 9 вазир ва 15 вазир ўринбосарларидан иборат вазирлар маҳкамасида катта ўзгаришлар ўтказилишини эълон қилди, бу эса қатъий вазирларни ишдан бўшатиш ва уларнинг ўрнига сиёсий иттифоқчиларни қўйиш орқали амалга оширилди[29]. Энг кўзга кўринган ўзгаришлар орасида Кяв Хсаннинг Ахборот вазири лавозимидан кооперация вазирига ўтказилиши ва Тейн Сейн қўл остидаги собиқ лейтенантлар Аунг Мин, Тин Наинг Тейн Президент девонига ва Соэ Тейннинг Вазир лавозимларига тайинланиши кутилмаган жиддий воқеа бўлди[29].

Иттифоқ бирдамлик ва тараққиёт партияси

2012-йил 16-октабрда Тейн Сейн Нейпидода бўлиб ўтган УСДПнинг биринчи партия конференсиясида Иттифоқ бирдамлик ва тараққиёт партияси (УСДП) раиси этиб қайта сайланди[30]. Бу Мянманинг 2008-йилги Конституциясига тўғридан-тўғри зиддир, унда айтилишича[31]:

Агар Президент ёки Вице-Президентлар сиёсий партиянинг а’зоси бўлсалар, улар сайланган кундан э’тиборан ўз ваколатлари даврида ўзларининг партия фаолиятларида иштирок этмайдилар.

Конституцияга кўра, у ўз ваколати даврида партия фаолиятида қатнашиши техник жиҳатдан тақиқланган эди. Тейн Сейн ўзининг икки томонлама роли устидан танқидлар кучайиб бораётгани сабабли, 2013-йил 1-майда Шве Манга партиянинг раислик лавозимини топширди. Аммо Тейн Сейн ҳукмрон партияда етакчилик ролини ўйнашда давом этади ва ўзини 2015-йилги президентликка номзод сифатида кўриб чиқишдан воз кечмади[32][33][34].

Президентликдан кейинги

Тейн Сейн лавозимини тарк этганидан бир кун ўтгач, Бирманинг Демократик овозлари собиқ президент 2016-йил 1-апрелда бир неча кун роҳиб сифатида тайинланиши ҳақида янги мақола чоп этди, бу Бирма буддист эркаклари учун ан'анага айланди. ДВБ ма'лумотларига кўра, "Президентга яқин бўлган матбуот котиби" унинг айнан қаерга тайинланишини ошкор қилишдан бош тортган, аммо у "кичик, тинч шаҳарчада яшайди" дея та'кидлаб ҳам ўтган[35].

Фаcебоокдаги постга кўра, у вақтинча Ашин Нандамалабҳивамса қўли остида Пйин Оо Лвиндаги монастирда У Сантидҳамма монастир номи билан роҳиб сифатида тайинланган[36][37]. Тейн Сейн 2021-йилда Мянмада амалга оширилган давлат тўнтаришидан кейин сукут сақлаган ҳолда сокин пенсияда яшашда давом[38].

Шахсий ҳаёт

Тейн Сейн Кҳин Кҳин Wин билан турмуш қурган. Эр-хотиннинг учта қизи бор[3]. Унинг қизларидан бири, ҳарбий капитан Хан Вин Аунгга турмушга чиққан Йин Тузар Тейн[39]. У юрак хасталигидан азият чекади ва соғлигида муаммо бўлганлиги туфайли ҳозирда юрак стимулятори ишлатади[40][41].

Манбалар

  1. ↑ Ба Каунг. „Wилл Найпйидаw'с Оливе Бранч Беар Фруит?“. Тҳе Ирраwаддй (2011-йил 15-август). Қаралди: 2011-йил 21-август.
  2. ↑ „Оне Еар оф Мянмар'с Тҳеин Сеин Говернмент: Баcкгроунд анд Оутлоок оф Реформс“. КУДО Тошиҳиро. Қаралди: 2012-йил 13-ноябр.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Келлер, Билл. „А Cонверсатион wитҳ Пресидент У Тҳеин Сеин оф Мянмар“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2012-йил 30-сентябр). Қаралди: 2012-йил 1-октябр.
  4. ↑ Фуллер, Тҳомас. „А Мост Унликелй Либератор ин Мянмар“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2012-йил 14-март). Қаралди: 2012-йил 15-март.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 „Пресидент Тҳеин Сеин“. Алтернативе Асеан Нетwорк он Бурма. Қаралди: 2011-йил 19-август.
  6. ↑ „ТҲЕИН СЕИН профиле“. Алтернативе Асеан Нетwорк он Бурма. Қаралди: 2011-йил 22-август.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Лт-Ген Тҳеин Сеин ис неw ПМ“. Мянмар Тимес (2007-йил 29-октябр). Қаралди: 2011-йил 22-август.
  8. ↑ Тун Тун. „Профилес оф виcе пресидент номинеэс“. Миззма Неwс (2011-йил 3-феврал). Қаралди: 2011-йил 22-август.
  9. ↑ „Cоунтриэс Ме-Мй“. Рулерс.орг. Қаралди: 2011-йил 4-феврал.
  10. ↑ 10,0 10,1 Бурмесе жунта чоосе станд-ин ПМ, ББC.cо.ук; ретриэвед 20 Май 2007.
  11. ↑ 11,0 11,1 Бурмесе Жунта Типс Неw Приме Министер; ретриэвед 20 Май 2007.
  12. ↑ Мянмар аппоинц неw ПМ, Хинҳуа; ретриэвед 24 Оcтобер 2007.
  13. ↑ Мянмар парамоунт леадер нот номинатед фор пресидент: МПс, Реутерс; ретриэвед 1 Фебруарй 2011.
  14. ↑ Wорк cоординатион меэтинг оф Натионал Cонвентион Cонвенинг Cоммиссион, Wорк Cоммиттеэ анд Манагемент Cоммиттеэ ҳелд, Тҳе Неw Лигҳт оф Мянмар; ретриэвед 20 Април 2004.
  15. ↑ Мянмар ПМ то висит Лаос, Виэтнам, Хинҳуа. Ретриэвед 7 Новембер 2007.
  16. ↑ Бурма'с ПМ висиц Виэтнам, Ассоcиатед Пресс виа Тҳе Аге. Ретриэвед 11 Новембер 2007.
  17. ↑ Лаос, Мянмар сет то энҳанcе релатионс, Хинҳуа; ретриэвед 11 Новембер 2007.
  18. ↑ „Мянмар'с приме министер висиц Cамбодиа то гарнер суппорт агаинст санcтионс“. 2012-йил 14-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-ноябр.
  19. ↑ Wаи Моэ. „Тигҳт Cенсоршип он Репортинг УСДП“. Тҳе Ирраwаддй (2010-йил 5-май). Қаралди: 2011-йил 22-август.
  20. ↑ „Пеопле'с парлиамент cандидатес ин Забутҳири cонституэнcй (Найпйитаw Унион Территорй)“. Қаралди: 2011-йил 21-август.
  21. ↑ „Бурма ас Асеан Чаир ин 2014? Тҳинк Агаин.“. Тҳе Ирраwаддй (2011-йил 3-май). Қаралди: 2011-йил 22-август.
  22. ↑ Нйи Тҳит. „Бурма организес cоммиттеэ то ҳост Асеан Суммит“ (2011-йил 25-июл). Қаралди: 2011-йил 22-август.
  23. ↑ „АСЕАН Суммит 2014, Мянмар“. асеан-суммит-2014.тумблр.cом. Қаралди: 2016-йил 20-март.
  24. ↑ „Аунг Сан Суу Кйи меэц Бурма'с пресидент Тҳеин Сеин“. Тҳе Гуардиан (2011-йил 19-август). Қаралди: 2011-йил 21-август.
  25. ↑ Ко Ҳтwе. „'Wелcоме Ҳоме' Греэтед wитҳ Скептиcисм“. Тҳе Ирраwаддй (2011-йил 18-август). Қаралди: 2011-йил 21-август.
  26. ↑ „Бурмесе Пресидент Инвитес Ретурн оф Cитизенс Аброад“. Воиcе оф Америcа (2011-йил 17-август). 2012-йил 20-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 21-август.
  27. ↑ „УН рефугеэ чиэф режеcц cалл то ресеттле Роҳингя“. Тҳе Ҳуффингтон Пост (2012-йил 12-июл). Қаралди: 2012-йил 15-июл.
  28. ↑ Воиcе оф Америcа, Бурма: Сеcтариан Виоленcе Нот Абоут Раcе ор Религион, 10 Аугуст 2012, ҳттп://www.воанеwс.cом/cонтент/бурма-сеcтариан-виоленcе-нот-абоут-раcе-ор-религион/1483768.ҳтмл
  29. ↑ 29,0 29,1 Фуллер, Тҳомас. „Пресидент оф Мянмар Решуффлес Ҳис Cабинет“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2012-йил 27-август). Қаралди: 2012-йил 24-сентябр.
  30. ↑ Wанг Юанюан. „Пресидент У Тҳеин Сеин ре-элеcтед ас Мянмар'с рулинг партй леадер“. Хинҳуа Неwс Агенcй (2012-йил 16-октябр). 2012-йил 20-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-октябр.
  31. ↑ „Cонститутион оф тҳе Републиc оф тҳе Унион оф Мянмар“. Говернмент оф Мянмар (2008). Қаралди: 2012-йил 17-октябр.
  32. ↑ „Тҳеин Сеин ресигнс ас чаирман оф Бурма'с рулинг партй“. ДВБ Неwс (2013-йил 2-май). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-июн.
  33. ↑ Wин Ко Ко Латт. „Спеакер cонфирмед ас неw УСДП чаирман“. Тҳе Мянмар Тимес (2013-йил 6-май). Қаралди: 2013-йил 25-июн.
  34. ↑ WЕНГ, ЛАWИ. „Тҳеин Сеин Стилл а УСДП Леадер, Май Бе Партй'с 2015 Пресидентиал Пиcк: Лаwмакер“. Тҳе ирраwаддй (2013-йил 3-май). Қаралди: 2013-йил 25-июн.
  35. ↑ „Эх-пресидент Тҳеин Сеин то ордаин ас монк: репорт- ДВБ Мултимедиа Гроуп“ (эн-УС). ДВБ Мултимедиа Гроуп. 2016-йил 4-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 5-апрел.
  36. ↑ „Мянмар Эх-пресидент Мр. У Тҳеин Сеин... - Бҳиккҳу Бҳаддия | Фаcебоок“. www.фаcебоок.cом. Қаралди: 2016-йил 5-апрел.
  37. ↑ „Бурма'с Формер Пресидент Тҳеин Сеин Жоинс Монкҳоод“ (эн-УС). Тҳе Ирраwаддй. Қаралди: 2016-йил 5-апрел.
  38. ↑ „Аналйсис | Формер Пресидент анд Генерал У Тҳеин Сеин Паинц Wҳиле Мянмар Бурнс“ (эн-УС). Тҳе Ирраwаддй (2022-йил 3-июн). Қаралди: 2022-йил 4-сентябр.
  39. ↑ Мин Лwин. „Бурмесе ПМ'с Даугҳтер Cамера Шй он Ҳер Wеддинг Дай“. Тҳе Ирраwаддй (2009-йил 5-феврал). Қаралди: 2014-йил 22-июн.
  40. ↑ „Профиле: Бурмесе леадер Тҳеин Сеин“. ББC Неwс (2011-йил 4-феврал). Қаралди: 2011-йил 22-август.
  41. ↑ МcCой, Cлиффорд. „Ман ин тҳе миррор ин Мянмар“. Асиа Тимес (2011-йил 4-май). 2011-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 22-август. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Thein_Sein" dan olindi