Ziyosfera

Tibbiy etika

Тиббий этика - бу этиканинг фалсафий интизоми бўлиб, унинг тадқиқот об'экти тиббиётнинг ахлоқий ва клиник тиббиёт амалиётини ва тегишли илмий тадқиқотларни таҳлил қиладиган амалий ахлоқ ҳисобланади. Тиббий этика ҳар қандай чалкашлик ёки зиддият ҳолатларида мутахассислар мурожаат қилишлари мумкин бўлган қадриятлар тўпламига асосланади. Бу қадриятларга автономияни ҳурмат қилиш, ёмонлик қилмаслик, хайрихоҳлик ва адолат киради.[1] Бундай тамойиллар шифокорлар, тиббий ёрдам кўрсатувчи провайдерлар ва оилаларга даволаш режасини тузишга ва бир хил умумий мақсадга эришишга имкон беради.[2] Шуни таъкидлаш керакки, бу тўртта қадрият аҳамияти ёки аҳамияти бўйича тартибланмаган ва уларнинг барчаси тиббий этикага тегишли қадриятларни ўз ичига олади.[3] Бироқ, ахлоқий тизимда иэрархия зарурлигига олиб келадиган зиддият пайдо бўлиши мумкин, шунинг учун баъзи ахлоқий элементлар оғир тиббий вазиятга энг яхши ахлоқий ҳукмни қўллаш мақсадида бошқаларни бекор қилади.[4] Тиббий этика, айниқса, мажбурий даволаниш ва мажбурий мажбуриятларга оид қарорларда жуда муҳимдир.

Бир нечта хулқ-атвор кодекслари мавжуд. Гиппократ қасамёди тиббиёт мутахассислари учун асосий тамойилларни муҳокама қилади.[4] Ушбу ҳужжат милоддан аввалги В асрга тўғри келади.[5] Хелсинки декларацияси (1964) ва Нюрнберг кодекси (1947) тиббий этикага ҳисса қўшадиган иккита таниқли ва ҳурматли ҳужжатдир. Тиббий этика тарихидаги бошқа муҳим белгиларга Роэ в. Вейд 1973-йилда ва гемодиализнинг ривожланиши 1960-йилларда. Сўнгги пайтларда генларни таҳрирлашдан фойдаланган ҳолда касалликларни даволаш, олдини олиш ва даволашга қаратилган генларни таҳрирлашнинг янги усуллари тиббиётда ва даволашда қўлланиши, шунингдек, келажак авлодларга ижтимоий таъсири ҳақида муҳим ахлоқий саволларни туғдирмоқда[6][7] ҳали ҳам мунозарали бўлиб қолмоқда. уларнинг евгеника билан алоқаси туфайли.[8]

Ушбу соҳа тарих давомида ривожланишда ва ўзгаришда давом этар экан, бутун дунё бўйлаб барча маданий ва диний келиб чиқиши бўйича адолатли, мувозанатли ва ахлоқий фикрлашга эътибор қаратилади.[9][10] Тиббий этика соҳаси ҳам клиник шароитларда амалий қўллашни, ҳам фалсафа, тарих ва социология соҳасидаги илмий ишларни ўз ичига олади.

Тиббий этика меҳрибонлик, автономия ва адолатни ўз ичига олади, чунки улар эвтаназия, беморнинг махфийлиги, хабардор қилинган розилик ва соғлиқни сақлаш соҳасидаги манфаатлар тўқнашуви каби низолар билан боғлиқ.[11][12][13] Бундан ташқари, тиббий этика ва маданият ўзаро боғлиқдир, чунки турли маданиятлар ахлоқий қадриятларни турлича амалга оширадилар, баъзида оилавий қадриятларга кўпроқ эътибор беришади ва автономиянинг аҳамиятини пасайтиради. Бу касалхоналар ва бошқа соғлиқни сақлаш муассасаларида маданиятга сезгир шифокорлар ва ахлоқий қўмитларга бўлган эҳтиёжнинг ортишига олиб келади.[9][10][14]

Тарихи

АМА тиббий этика кодекси

Тарихан, Ғарб тиббий этикаси Гиппократ қасами ва илк насронийлик таълимотлари каби антик даврда шифокорларнинг бурчлари ҳақидаги кўрсатмаларга асосланиши мумкин. Биринчи тиббий ахлоқ кодекси, Формула Cомитис Арчиатрорум, В асрда, Острогот насроний қироли Буюк Теодорик ҳукмронлиги даврида нашр этилган. Ўрта асрлар ва эрта янги даврда бу соҳа Ис'ҳоқ ибн Али ар-Руҳовий („Табибнинг хулқ -атвори“ ни ёзган, тиббий этикага бағишланган биринчи китоб), Авиценнанинг „ Тиб қонунлари“ ва Муҳаммад ибн каби ислом илмларига қарздор. Закария ар-Розий (Ғарбда Рҳазес номи билан танилган), Маймонидлар каби яҳудий мутафаккирлари, Томас Аквинский каби Рим-католик схоластик мутафаккирлари ва католик ахлоқий илоҳиётининг ҳолатларга йўналтирилган таҳлили (казуистия). Ушбу интеллектуал анъаналар католик, ислом ва яҳудий тиббиёт этикасида давом этмоқда.

ХВИИИ—ХИХ асрларга келиб тиббий этика ўз-ўзини англайдиган нутқ сифатида пайдо бўлди. Англияда шифокор ва ёзувчи Томас Персивал биринчи замонавий тиббий этика кодексини яратди. У 1794-йилда код билан рисола тузди ва 1803-йилда кенгайтирилган вариантини ёзди, унда „тиббий этика“ ва „тиббий ҳуқуқшунослик“ ибораларини киритди.[15] Бироқ, баъзилар Персивалнинг шифокор маслаҳатларига тааллуқли кўрсатмаларини уй шифокори обрўсини ҳаддан ташқари ҳимоя қилиш деб билишади. Жеффри Берлант шундай танқидчилардан бири бўлиб, Персивалнинг шифокорлар билан маслаҳатлашиш қоидаларини шифокорлар ҳамжамиятининг рақобатга қарши, „гилдия“ каби табиатининг дастлабки намунаси деб билади.[16][17] Бундан ташқари, ХИХ асрнинг ўрталаридан ХХ асргача бир пайтлар таниш бўлган шифокор-бемор муносабатлари унчалик кўзга ташланмайдиган ва унчалик яқин бўлмаган, баъзан эса нотўғри ишлашга олиб келган, бу эса жамоатчилик ишончининг пасайишига ва қарор қабул қилиш ваколатининг ўзгаришига олиб келган. Патерналистик шифокор модели бугунги кунда беморнинг автономияси ва ўз тақдирини ўзи белгилашга урғу беради.[18]

1815-йилда Бирлашган Қироллик парламенти Аптекария тўғрисидаги қонунни қабул қилди. У Аптекачилар жамиятининг лицензияси бўйича ўша даврдаги аптекачилар учун мажбурий шогирдлик ва расмий малакаларни жорий қилди. Бу Буюк Британияда тиббий касбни тартибга солишнинг бошланиши эди.

1847-йилда Америка Тиббиёт Ассоциацияси ўзининг биринчи ахлоқ кодексини қабул қилди, бу кўп жиҳатдан Персивал ишига асосланган.[19] Дунёвийлаштирилган соҳа асосан католик тиббий этикасидан олинган бўлса-да, ХХ асрда Жозеф Флетчер каби мутафаккирлар томонидан ўзига хос либерал протестант ёндашуви ифодаланган. 1960 ва 1970-йилларда либерал назария ва процессуал адолатга асосланиб, тиббий этиканинг кўп нутқи кескин ўзгаришларни бошдан кечирди ва асосан ўзини биоэтикага айлантирди.[20]

1970-йиллардан бошлаб, замонавий тиббиётда ахлоқнинг ўсиб бораётган таъсирини инсон суб'эктларида ўтказилган экспериментларни баҳолаш учун Институционал Текшириш Кенгашларидан фойдаланишнинг кўпайиши, шифохона ахлоқи қўмиталари ташкил этилиши, клинисен этикасининг роли кенгайиши ва интеграциялашувида кўриш мумкин. кўплаб тиббиёт мактаблари ўқув дастурларида ахлоқ.[21]

Тиббий сир

Беморларни парвариш қилишнинг деонтологик масалалари тиббий сирни сақлаш зарурлигини ўз ичига олади. Тиббий ходимлар чуқур шахсий, интим тусга эга бўлган бемор тўғрисидаги маълумотларни ошкор қилишга ҳақли эмас. Бироқ, ушбу талаб бошқа одамлар учун хавф туғдирадиган ҳолатларга нисбатан қўлланилмайди: жинсий йўл билан юқадиган касалликлар, юқумли касаллик, одамнинг иммунитет танқислиги вируси (ОИВ), заҳарланиш ва бошқалар.

Бундай ҳолатларда тиббиёт ходимлари олинган маълумотлар тўғрисида зудлик билан тегишли ташкилотларга хабар беришлари шарт. Юқумли касаллик, озиқ-овқат билан заҳарланиш ёки педикулёз аниқланганда, санитария-эпидемиология тадбирларини ўтказиш учун ҳамшира ташхис қўйилган пайтдан бошлаб 12 соат ичида санитария-эпидемиология станциясини телефон орқали хабардор қилиши ва шу вақтнинг ўзида фавқулодда вазият тўғрисида билдиришнома шаклини (058 / й шакли) юбориши шарт.).

.

Қийматлар

Тиббий этикани таҳлил қилишда қўлланиладиган умумий асос Том Беаучамп ва Жеймс Чилдресс томонидан "Биотиббиёт этикаси тамойиллари" дарсликларида илгари сурилган „тўрт тамойил“ ёндашувидир. У тўртта асосий ахлоқий тамойилни эътироф этади, улар бир-бирига нисбатан ҳукм қилиниши ва тарозида қўлланиши, уларнинг қўлланиши доирасига эътибор қаратилади. Тўрт тамойил:[22]

  • Автономияни ҳурмат қилиш - бемор даволанишни рад этиш ёки танлаш ҳуқуқига эга.[23]
  • Бенефиcенcе - амалиётчи беморнинг манфаатларини кўзлаб ҳаракат қилиши керак.[23]
  • Зарар келтирмаслик - зарарга сабаб бўлмаслик. Шунингдек, „Утилитй“ - зарардан кўра кўпроқ фойда келтиради.[23]
  • Адолат - танқис соғлиқни сақлаш ресурсларини тақсимлаш ва ким қандай даволанишни ҳал қилиш билан боғлиқ.[23]

Автономия

"Автос" (ўзини ўзи) ва „номос (қоида)“ га бўлинган автономия принципи шахснинг ўз тақдирини ўзи белгилаш ҳуқуқини кўриб чиқади[18]. Бу жамиятнинг шахсларнинг эркинлик билан шахсий масалалар бўйича онгли қарорлар қабул қилиш қобилиятини ҳурмат қилишига асосланади. Ижтимоий қадриятлар тиббий сифатни тиббиёт мутахассислари учун эмас, балки бемор ва уларнинг оилалари учун муҳим бўлган натижалар нуқтаи назаридан аниқлашга ўтганлиги сабабли автономия муҳимроқ бўлди.[18] Автономиянинг ортиб бораётган аҳамиятини соғлиқни сақлаш соҳасидаги " патерналистик " анъанага қарши ижтимоий реаксия сифатида кўриш мумкин.[18][24] Баъзилар, беморнинг автономияси фойдасига тарихан ҳаддан ташқари патернализмга қарши муносабат баъзи беморлар учун натижаларга зарар этказиш учун юмшоқ патернализмдан тўғри фойдаланишга тўсқинлик қилганми ёки йўқми деган савол туғилади.[25]

Автономиянинг таърифи - бу шахснинг оқилона, таъсирланмаган қарор қабул қилиш қобилияти. Шу сабабли, автономия соғлом ақл ва тананинг умумий кўрсаткичидир, дейиш мумкин. Кўпгина терминал касалликларнинг ривожланиши турли хил ва даражада автономияни йўқотиш билан тавсифланади. Масалан, мияга ҳужум қиладиган сурункали ва прогрессив касаллик бўлган деманс хотирани йўқотиши ва оқилона фикрлашни пасайишига олиб келиши мумкин, деярли ҳар доим автономиянинг йўқолишига олиб келади.[26]

Психиатрлар ва клиник психологлардан кўпинча беморнинг умрининг охирида ҳаёт ва ўлим тўғрисида қарор қабул қилиш қобилиятини баҳолаш сўралади. Делирюм ёки клиник депрессия каби психиатрик касалликка чалинган кишилар умрининг охиригача қарор қабул қилиш қобилиятига эга бўлмаслиги мумкин. Ушбу шахслар учун даволанишни рад этиш тўғрисидаги ариза уларнинг аҳволи нуқтаи назаридан қабул қилиниши мумкин. Аксинча, олдиндан аниқ кўрсатма бўлмаса, ақлий қобилияциз шахсларга уларнинг манфаатларига мувофиқ муомала қилинади. Бу, агар у қобилиятни йўқотмаган бўлса, у қандай қарорлар қабул қилган бўлишини энг яхши биладиган одамларни ўз ичига олган баҳолашни ўз ичига олади.[27] Ақлий қобилиятга эга бўлган одамлар умрининг охиригача қарор қабул қилиш уларнинг умрини қисқартириши мумкинлигини тушуниб, даволанишни рад этишлари мумкин. Психиатрлар ва психологлар қарор қабул қилишни қўллаб-қувватлаш учун жалб қилиниши мумкин.

Жеймс Чилдресс ва Том Беаучамп Биотиббий этика тамойилларида (1978) хайрихоҳликни соғлиқни сақлаш этикасининг асосий қадриятларидан бири сифатида белгилайдилар. Баъзи олимлар, масалан, Эдмунд Пеллегрино, хайрихоҳлик тиббий этиканинг ягона асосий принципи эканлигини таъкидлайдилар. Улар шифолаш тиббиётнинг ягона мақсади бўлиши кераклигини ва косметик жарроҳлик ва эвтаназия каби уринишлар ўта ахлоқий эмас ва Гиппократ қасамёдига зид эканлигини таъкидлайдилар.

Зарар қилмаслик тушунчаси „биринчи навбатда, ҳеч қандай зарар этказманг“ ёки лотинча, примум нон ноcере ибораси билан ифодаланади . Кўпчилик буни асосий ёки асосий эътибор бўлиши керак деб ҳисоблайди (шунинг учун примум): беморга яхшилик қилишдан кўра, унга зарар бермаслик муҳимроқдир, бу шифокорлар Гиппократ қасамёдининг бир қисмидир.[28] Бунинг сабаби қисман иштиёқли амалиётчилар беморга ҳеч қандай зарар етказмаслигига ишонч ҳосил қилиш учун авваламбор уларни етарлича баҳоламасдан туриб, яхши натижа беришига ишонадиган муолажалардан фойдаланишга мойиллигидир. Бунинг оқибатида беморларга кўп зарар етказилди, “Даволаш муваффақиятли бўлди, бемор ўлди” деганларидек. Яхшилик қилишдан кўра ёмонлик қилмаслик муҳимроқдир; Сизнинг даволанишингиз беморга қанчалик зарар этказиши мумкинлигини билиш ҳам муҳимдир. Шундай қилиб, шифокор ўзи учун зарарли деб билган дори-дармонларни ёзмасликдан кўра узоқроққа бориши керак - у дори-дармонларни ёзмаслиги керак (ёки беморни бошқа йўл билан даволамаслиги), агар у даволанишнинг зарарли бўлиши мумкинлигини билмаса; ёки ҳеч бўлмаганда, бемор хавф ва фойдаларни тушунади ва мумкин бўлган фойда эҳтимолий хавфлардан устун туради.

Бироқ, амалда кўплаб даволанишлар зарар этказиш хавфини ўз ичига олади. Баъзи ҳолатларда, масалан, даволанишсиз оқибати оғир бўладиган умидсиз ҳолатларда, беморга зарар этказиш эҳтимоли юқори бўлган хавфли муолажалар оқланади, чунки даволамаслик хавфи ҳам зарар этказиши мумкин. Шундай қилиб, зарар бермаслик принципи мутлақ эмас ва хайрихоҳлик (яхшилик қилиш) тамойилига зид келади, чунки иккала принципнинг таъсири кўпинча икки томонлама таъсирга олиб келади (кейинги бўлимда батафсил тавсифланади). Ҳатто қон намунасини олиш ёки препаратни инъэкция қилиш каби оддий ҳаракатлар ҳам беморнинг танасига зарар этказади. Эвтаназия ҳам хайрихоҳлик тамойилига зид келади, чунки бемор шифокор томонидан тиббий муолажалар натижасида вафот этади.

Икки томонлама эффект

Асосий мақола: Принcипле оф доубле эффеcт

Икки томонлама таъсир битта ҳаракат натижасида юзага келиши мумкин бўлган икки турдаги оқибатларга ишора қилади ва тиббий этикада у одатда фойдали ва зарар этказмасликнинг биргаликдаги таъсири сифатида қаралади.[29]

Ушбу ҳодисанинг тез-тез келтирилган мисоли ўлаётган беморда морфин ёки бошқа аналжезикларни қўллашдир. Морфиндан бундай фойдаланиш беморнинг оғриғи ва азобини энгиллаштирадиган фойдали таъсирга эга бўлиши мумкин, шу билан бирга нафас олиш тизимини ўчириш орқали беморнинг ҳаётини қисқартириш каби зарарли таъсир кўрсатади.[30]

Инсон ҳуқуқларига ҳурмат

Инсон ҳуқуқлари даври 1945-йилда инсон ҳуқуқларини тарғиб қилиш билан шуғулланувчи Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг ташкил этилиши билан бошланди. Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларацияси (1948) инсон ҳуқуқларини белгилаб берган биринчи йирик ҳужжатдир. Тиббиёт шифокорлари беморнинг инсон ҳуқуқлари ва инсон қадр -қимматини ҳимоя қилиш учун ахлоқий бурчга эга, шунинг учун инсон ҳуқуқларини белгиловчи ҳужжатнинг пайдо бўлиши тиббий этикага таъсир қилди.[31] Тиббий ахлоқ кодексининг аксарияти энди беморнинг инсон ҳуқуқларини ҳурмат қилишни талаб қилади.

Тиббиётда ноаниқликни қабул қилиш

Касаллик, ғайритабиийлик ва оғриқ шароитларига қарама-қарши бўлган инсон физиологик стандарти мавжудлиги ҳақидаги меъёрийлик тушунчаси соғлиқни сақлаш амалиётига салбий таъсир кўрсатадиган тахминлар ва тарафкашликларга олиб келади.[32] Оддийлик ноаниқ эканлигини ва соғлиқни сақлаш соҳасидаги ноаниқлик ва бундай ноаниқликни қабул қилиш оддийроқ тиббиёт билан шуғулланиш ва мураккаб, баъзан одатий бўлмаган одатий тиббий ҳолатларни тушуниш учун зарур эканлигини тушуниш муҳимдир.[32] Шундай қилиб, жамиятнинг фалсафадаги марказий тушунчалар ва клиник манфаатлар ҳақидаги қарашлари шубҳали ва қайта кўриб чиқилиши керак, ноаниқликни тиббий амалиётда марказий ўйинчи сифатида қабул қилиш керак.[32]

Можаролар

Автономия ва хайрихоҳлик/ёмонлик ўртасида

Беморлар соғлиқни сақлаш мутахассислари беморнинг манфаати учун деб ҳисоблаган тавсияларга рози бўлмаса, автономия фойда билан зиддиятга олиб келиши мумкин. Беморнинг манфаатлари беморнинг фаровонлиги билан зиддиятли бўлса, турли жамиятлар низони кенг миқёсда ҳал қилади. Умуман олганда, Ғарб тиббиёти, ҳатто тиббий гуруҳ ўз манфаатларини кўзлаб ишламаяпти деб ҳисоблаган ҳолларда ҳам, ақлий жиҳатдан баркамол беморнинг ўз қарорларини қабул қилиш истагини инобатга олади. Бироқ, бошқа кўплаб жамиятлар автономиядан кўра манфаатдорликни биринчи ўринга қўядилар. Ақлий қобилиятга эга бўлмаган ёки руҳий касалликка дучор бўлган одамлар ихтиёрий равишда даволаниши мумкин.

Мисоллар, беморнинг, масалан, диний ёки маданий қарашлари туфайли даволанишни хоҳламаслигини ўз ичига олади. Эвтаназия ҳолатида бемор ёки беморнинг қариндошлари беморнинг ҳаётини тугатишни хоҳлашлари мумкин. Шунингдек, бемор гипохондрия ёки косметик жарроҳликда бўлгани каби кераксиз даволанишни ҳам хоҳлаши мумкин; Бу ерда, амалиётчи масалада беморнинг хабардор автономияга қарши тиббий кераксиз потенциал хавфлар учун беморнинг истакларини мувозанат учун талаб қилиниши мумкин. Шифокор автономияни афзал кўриши мумкин, чунки беморнинг ўз тақдирини ҳурмат қилишдан бош тортиш шифокор ва бемор муносабатларига зарар этказиши мумкин.

Орган донорлиги баъзан қизиқарли сценарийларни келтириб чиқариши мумкин, бунда бемор юрак уриши бўлмаган донор (НҲБД) сифатида таснифланади, бу ерда ҳаётни қўллаб-қувватлаш юрак уришини тиклай олмайди ва энди бефойда деб ҳисобланади, аммо мия ўлими содир бўлмаган. Беморни НҲБД сифатида таснифлаш кимнидир терапевтик бўлмаган интенсив терапияга дучор бўлиши мумкин, бунда даволаш фақат донорнинг ҳаётини сақлаб қолиш учун эмас, балки донорлик қилинадиган органларни сақлаб қолиш учун амалга оширилади. Бу ахлоқий муаммоларни келтириб чиқариши мумкин, чунки баъзилар донорларнинг соғлом аъзоларини донорлик қилиш истагини автономияга ҳурмат сифатида кўришлари мумкин, бошқалари эса бемор ва беморнинг оиласи учун вегетатив ҳолат пайтида беҳуда даволанишни давом эттириши мумкин. Баъзилар бу жараённи бутун дунё бўйлаб одатий чорага айлантиришдан хавотирда, ўлимнинг табиий жараёнини ва у билан бирга олиб келадиган нарсаларни инсонийлаштириши ва олиб ташлаши мумкин.

Мухторият ва манфаатдорлик ўртасидаги зиддиятларни ҳал қилишда шахсларнинг онгли қарор қабул қилиш қобилияти шубҳа остига қўйилиши мумкин. Суррогат тиббий қарор қабул қилувчиларнинг роли автономия тамойилининг кенгайиши ҳисобланади.

Бошқа томондан, автономия ва хайрихоҳлик/ёмонлик ҳам бир-бирига мос келиши мумкин. Масалан, беморларнинг автономиясининг бузилиши аҳолида тиббий хизматларга бўлган ишончнинг пасайишига ва кейинчалик ёрдам сўраш истагининг пасайишига олиб келиши мумкин, бу эса ўз навбатида ёрдам кўрсата олмаслигига олиб келиши мумкин.

Автономия ва хайрихоҳлик/зарар бермаслик тамойиллари, шунингдек, тиббий қарорлар қабул қилишда беморларнинг қариндошлари ёки ҳатто шифокорларга, аҳолининг умумий сонига ва иқтисодий масалаларга таъсир қилиш учун кенгайтирилиши мумкин.

  1. ↑ Беаучамп, Ж. (2013). „Принcиплес оф Биомедиcал Этҳиcс“. Принcиплес оф Биомедиcал Этҳиcс. 7-жилд.
  2. ↑ Wеисе, Марй (2016). „Медиcал Этҳиcс Маде Эасй“. Профессионал Cасе Манагемент. 21-жилд, № 2. 88–94-бет. дои:10.1097/нcм.0000000000000151. ПМИД 26844716.
  3. ↑ „Биоэтҳиc Тоолс: Принcиплес оф Биоэтҳиcс“. депц.wашингтон.эду. 2017-йил 10-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-март 2017-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 Бердине, Гилберт (10-январ 2015-йил). „Тҳе Ҳиппоcратиc Оатҳ анд Принcиплес оф Медиcал Этҳиcс“. Тҳе Соутҳwест Респираторй анд Cритиcал Cаре Чрониcлес (инглизча). 3-жилд, № 9. 28–32–32-бет. дои:10.12746/сwрccc.в3и9.185. ИССН 2325-9205.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":2" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  5. ↑ Риддиcк, Франк (2003-йил баҳор). „Тҳе Cоде оф Медиcал Этҳиcс оф тҳе Америcан Медиcал Ассоcиатион“. Тҳе Очснер Жоурнал. 5-жилд, № 2. 6–10-бет. ПМC 3399321. ПМИД 22826677. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  6. ↑ „Сафегуардинг тҳе футуре оф ҳуман гене эдитинг.“. логин.прохйлиб.cсуэастбай.эду. Қаралди: 19-март 2019-йил.
  7. ↑ Веит, Wалтер (2018). „Проcреативе Бенефиcенcе анд Генетиc Энҳанcемент“. КРИТЕРИОН – Жоурнал оф Пҳилосопҳй. 32-жилд, № 11. 1–8-бет. дои:10.13140/РГ.2.2.11026.89289.
  8. ↑ Веит, Wалтер; Аномалй, Жонатҳан; Агар, Ничолас; Сингер, Петер; Флеисчман, Диана; Минерва, Франcесcа (2021). „Cан 'эугениcс' бе дефендед?“. Монаш Биоэтҳиcс Ревиэw. 39-жилд, № 1. 60–67-бет. дои:10.1007/с40592-021-00129-1. ПМC 8321981. ПМИД 34033008.
  9. ↑ 9,0 9,1 Cоwард, Ҳаролд Г.. А Cросс-Cултурал Диалогуэ он Ҳеалтҳ Cаре Этҳиcс.. Cанада: Wатерлоо, Онт : Wилфрид Лауриэр университй Пресс., 1999 — 119–126-бет. ИСБН 9780889208551.  Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":5" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  10. ↑ 10,0 10,1 Броw, Жулиэ А. (2002-йил июн). „Wҳен cултуре анд медиcине cоллиде“. Тҳе Дентал Ассистант. 71:3-жилд, № 3. 26, 28, 36-бет. ПМИД 12078071. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам) Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":13" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  11. ↑ Аппел, ЖМ. Муст Мй Доcтор Телл Мй Партнер? Ретҳинкинг Cонфидентиалитй Ин тҳе ҲИВ Эра, Медиcине анд Ҳеалтҳ Рҳоде Исланд, Жун 2006
  12. ↑ Праҳ Ругер, Женнифер (2014-йил октабр). „Гоод медиcал этҳиcс, жустиcе анд провинcиал глобалисм“. Ж Мед Этҳиcс. 41-жилд, № 1. 103–106-бет. дои:10.1136/медетҳиcс-2014-102356. ЖСТОР 43283237. ПМИД 25516948. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  13. ↑ „Тҳе инфлуэнcес оф друг cомпаниэс' адвертисинг програмс он пҳйсиcианс“. Инт Ж Ҳеалтҳ Серв. 30-жилд, № 3. 2000. 585–95-бет. дои:10.2190/ГЙW9-ХУМҚ-М3К2-Т31C. ПМИД 11109183.
  14. ↑ Аҳмед, Фурқаан (2013-йил август). „Аре медиcал этҳиcс универсал ор cултуре спеcифиc“. Wорлд Жоурнал оф Гастроинтестинал Пҳармаcологй анд Тҳерапеутиcс. 4-жилд, № 3. 47–48-бет. дои:10.4292/wжгпт.в4.и3.47. ПМC 3729866. ПМИД 23919215. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  15. ↑ „Cодес оф Этҳиcс: Соме Ҳисторй, Cентер фор тҳе Студй оф Этҳиcс ин тҳе Профессионс ат ИИТ“. 6-феврал 2012-йилда асл нусхадан архивланган.
  16. ↑ Берлант, Жеффрей (1975). „Профессион анд Монополй: а студй оф медиcине ин тҳе Унитед Статес анд Греат Бритаин“. Медиcал Ҳисторй. 20-жилд, № 3. 342-бет. дои:10.1017/с0025727300023012. ИСБН 978-0-520-02734-3. ПМC 1081816.
  17. ↑ Перcивал, Тҳомас. Медиcал этҳиcс. Жоҳн Ҳенрй Паркер, 1849 — 49–57 эсп сеcтион 8 п. 52-бет. „медиcал этҳиcс.“ 
  18. ↑ 18,0 18,1 18,2 18,3 Wилл, Жонатҳан Ф. (2011-йил июн). „А Бриэф Ҳисториcал анд Тҳеоретиcал Перспеcтиве он Патиэнт Аутономй анд Медиcал Деcисион Макинг“. Чест. 139, 6-жилд, № 6. 1491–1497-бет. дои:10.1378/чест.11-0516. ПМИД 21652559. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам) Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; наме ":4" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент
  19. ↑ „Перcивал“. 2006-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-октабр 2007-йил.
  20. ↑ Wалтер, Клеин эдс. Тҳе Сторй оф Биоэтҳиcс: Фром семинал wоркс то cонтемпорарй эхплоратионс.
  21. ↑ „Тиме фор а унифиэд аппроач то медиcал этҳиcс“. Пҳилосопҳй, Этҳиcс, анд Ҳуманитиэс ин Медиcине. 4-жилд, № 3. 2009. 13-бет. дои:10.1186/1747-5341-4-13. ПМC 2745426. ПМИД 19737406.
  22. ↑ Гиллон, Р (1994). „Медиcал этҳиcс: фоур принcиплес плус аттентион то сcопе“. Бритиш Медиcал Жоурнал. 309-жилд, № 184. 184–188-бет. дои:10.1136/бмж.309.6948.184. ПМC 2540719. ПМИД 8044100.
  23. ↑ 23,0 23,1 23,2 23,3 „Принcиплес оф Биоэтҳиcс | УW Департмент оф Биоэтҳиcс & Ҳуманитиэс“. депц.wашингтон.эду. Қаралди: 18-январ 2021-йил.
  24. ↑ Мургиc, Л.; Ҳéберт, П.C.; Совиc, С.; Павлековиc, Г. (2015). „Патерналисм анд аутономй: виэwс оф патиэнц анд провидерс ин а транситионал (пост-cоммунист) cоунтрй“. БМC Медиcал Этҳиcс. 16-жилд, № 65. 65-бет. дои:10.1186/с12910-015-0059-з. ПМC 4589086. ПМИД 26420014.
  25. ↑ Поллард, Б. Ж. (1993). „Аутономй анд патерналисм ин медиcине“. Тҳе Медиcал Жоурнал оф Аустралиа. 159-жилд, № 11–12. 797–802-бет. дои:10.5694/ж.1326-5377.1993.тб141355.х. ПМИД 8264472.
  26. ↑ Бурла, Cлаудиа (2014). „Алзҳеимер, Дементиа анд тҳе ливинг wилл: а пропосал“. Медиcине, Ҳеалтҳ Cаре анд Пҳилосопҳй. 17-жилд, № 3. 389–395-бет. дои:10.1007/с11019-014-9559-8. ПМC 4078222. ПМИД 24737537.
  27. ↑ „Ассессинг ментал cапаcитй“. БМА. 2018-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-май 2018-йил.
  28. ↑ Жоттеранд, Фабриcе (1-январ 2005-йил). „Тҳе Ҳиппоcратиc Оатҳ анд Cонтемпорарй Медиcине: Диалеcтиc Бетwеэн Паст Идеалс анд Пресент Реалитй?“. Тҳе Жоурнал оф Медиcине анд Пҳилосопҳй (инглизча). 30-жилд, № 1. 107–128-бет. дои:10.1080/03605310590907084. ИССН 0360-5310. ПМИД 15814370.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  29. ↑ Паге 424 ин:Теффери, Аялеw. Примарй ҳематологй. Тотоwа, НЖ: Ҳумана Пресс, 2001. ИСБН 978-0-89603-664-2. 
  30. ↑ Рандалл Ф „Этҳиcал иссуэс ин cанcер паин манагемент“, . Cлиниcал паин манагемент: Cанcер паин, 2нд Сйкес Н, Беннетт МИ & Юан C-С: , Лондон: Ҳоддер Арнолд, 2008 — 93–100-бет. ИСБН 978-0-340-94007-5. 
  31. ↑ Wорлд Медиcал Ассоcиатион. „Принcипал феатурес оф медиcал этҳиcс“. www.wма.нет. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-ноябр 2015-йил.
  32. ↑ 32,0 32,1 32,2 Рейнолдс, Жоэл Мичаэл (2018-йил июл). „Ренеwинг Медиcине'с басиc cонcепц: он амбигуитй“. Пҳилосопҳй, Этҳиcс, анд Ҳуманитиэс ин Медиcине. 13-жилд, № 1. 8-бет. дои:10.1186/с13010-018-0061-4. ПМC 6032601. ПМИД 29973289. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам) 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tibbiy_etika" dan olindi