Мисрдаги шифохонада ўз столида бир аёл шифокор. Аёллар ҳали ҳам тиббий касбларда тўлиқ иштирок этишда қийинчиликларга дуч келаётган бўлса-да, аёллар тобора кўпроқ тан олинмоқда ва бутун дунё бўйлаб тиббиётга қўшилмоқда.

Аёлларнинг тиббиётда, хусусан, жарроҳлик амалиётида ва шифокор сифатида мавжудлиги тарихнинг энг қадимги давридан кузатилган. Аёллар тиббий соҳаларда эркакларникига қараганда тарихан пастроқ иштирок этишган, уларнинг бандлик даражаси ирқи, ижтимоий- иқтисодий ҳолати ва географиясига қараб ўзгариб туради.

Аёлларнинг норасмий тиббиёт амалиёти, масалан, ғамхўрлик ёки соғлиқни сақлаш соҳаси мутахассислари сифатида кенг тарқалган. ХХ аср бошидан бери дунёнинг аксарият мамлакатлари аёлларга тиббий таълим олиш имкониятига эга. Ҳамма мамлакатлар ҳам тенг бандлик имкониятларини таъминламайди[1] ва гендер тенглигига ҳали тиббиёт мутахассисликларида ва бутун дунёда эришилмаган.[2]

Тарихи

Қадимги тиббиёт

Аёлларнинг тиббиёт соҳасида иштирок этиши бир қанча илк сивилизацияларда қайд этилган. Қадимги Миср қироллигидаги мисрлик Песешет, бир ёзувда „аёл шифокорларнинг назоратчиси“ сифатида тасвирланган, фан тарихидаги энг қадимги аёлдир. Убартум милоддан аввалги 2050-йилларда Месопотамияда яшаган ва бир неча шифокорлар оиласидан чиққан. Агамеде Гомер томонидан Троян урушидан олдин қадимги Юнонистонда шифокор сифатида тилга олинган. Агнодиcе эрамиздан аввалги ИВ асрда Афинада қонуний фаолият юритган биринчи аёл шифокор эди. Метродора шифокор эди ва одатда биринчи аёл тиббиёт ёзувчиси сифатида қабул қилинди.[3] Унинг " Аёллар касалликлари ва даволари тўғрисида " китоби аёл томонидан ёзилган энг қадимги тиббий китоб бўлиб, кўплаб бошқа аёл шифокорлар томонидан ҳавола қилинган.[3] У ўз асарларининг кўп қисмини Гиппократ мафкураларига боғлаган.[3]

Ўрта аср Европаси

Бингенлик Ҳилдегард, Cаусаэ эт Cураэ ни ёзган ўрта аср немис аббесси, 1175.

Ўрта асрларда монастирлар аёллар учун марказлаштирилган таълим жойи бўлган ва бу жамоаларнинг баъзилари аёлларга илмий тадқиқотларга ҳисса қўшиш имкониятини берган. Бунга мисол сифатида немис аббесси Бингенлик Хилдегардни келтириш мумкин, унинг сермаҳсул асарлари турли илмий мавзуларни, жумладан, тиббиёт, ботаника ва табиат тарихини даволашни ўз ичига олади (тах. 1151 — 58).[4] У Германиянинг биринчи аёл шифокори ҳисобланади.[5]

Ўрта асрларда аёллар шифо техникаси ва тиббий таълимнинг бир қанча қобилиятларида қатнашдилар. Аёллар бу даврда тиббиёт ходимларининг танланган сафларини эгаллаган.[6] Улар ўсимликшунослар, доялар, жарроҳлар, сартарошлар, ҳамширалар ва анъанавий эмпириклар бўлиб ишлаганлар.[7] Аёл табиблари фақат аёлларни даволаш билан чекланиб қолмай, кўпчилик беморларни даволаганлар.  1273—1410-йиллар оралиғида Италиянинг Неапол шаҳрида жарроҳ сифатида тасвирланган 24 аёлнинг исмлари қайд этилган ва 1387-йил оралиғида Германиянинг Франкфурт шаҳрида 15 нафар амалиётчи аёлга мурожаат қилинган, уларнинг аксарияти яҳудий бўлган ва ҳеч бири доя сифатида таърифланмаган.[8]

Аёллар, шунингдек, ўз фаолиятларини ёзма равишда қайд этмасдан, акушерлик ва шифо санъати билан шуғулланганлар ва қишлоқ жойларда ёки тиббий ёрдам олиш имконияти кам бўлган жойларда шуғулланишган. Ўрта асрларда жамият аёлларнинг шифокор ролини чеклаб қўйди. ХИИИ асрда университетларда тиббиёт факултетлари ташкил этилгандан сўнг, аёллар илғор тиббий таълимдан четлаштирилди.[6] Лицензия олиш учун аёллар номақбул бўлган руҳонийлик қасамёдларини талаб қила бошладилар ва шифокор сифатида эркаклар устунлик қилди.[7]

Кўп ҳолларда аёллар эркаклар томонидан ноқонуний хатти-ҳаракатларда айбланиб, уларнинг ниятларини шубҳа остига қўйишга қарши курашишлари керак эди. Агар улар нотўғри ишда айбланмаган бўлса, унда аёллар ҳам руҳоний, ҳам фуқаролик органлари томонидан „жодугар“ деб ҳисобланган.[9] Жарроҳлар ва сартарош-жарроҳлар кўпинча гилдияларга бўлинган, улар лицензия тазйиқларига қарши узоқроқ туришлари мумкин эди. Бошқа гилдиялар сингари, бир қатор сартарош-жарроҳлар гилдиялари ўз аъзоларининг қизлари ва хотинларига, одатда, эркак вафотидан кейин гилдияга аъзо бўлишга рухсат бердилар. Лондонлик Кетрин жарроҳ, жарроҳ Томаснинг қизи ва жарроҳ Уилямнинг синглиси 1286-йилда гилдияга тегишли эди[10] Линколн, Норвич, Дублин ва Ёрк гилдияларидаги аёл аъзоларни ҳужжатлаштириш давр охиригача давом этади.

Ҳомиладор аёлларга туғиш ва ундан кейинги парваришлашда ёрдам берадиган доялар фақат аёлларни ўз ичига олади. Доялар шифокор аёлларнинг учдан бир қисмини ташкил қилади.[7] Эркаклар ўзларини аёлларнинг тиббий ёрдамига жалб қилмадилар; аёллар эркаклар соғлиғини сақлашга жалб қилинмаган.[11] Италиянинг жанубий соҳилидаги Салерно шаҳри ХИИ асрда тиббий таълим ва амалиёт маркази эди. Салерно шифокори Трота Салернода ўзининг бир қатор тиббий амалиётларини бир нечта ёзма тўпламларда жамлаган. У билан боғлиқ бўлган аёллар табобатига оид бир асар, Де cурис мулиэрум („Аёллар учун даволаш усуллари тўғрисида“) Ўрта асрларда Европада тарқалган учта матндан иборат " Тротула " ансамбли деб номланувчи асарнинг асосини ташкил этди. Тротанинг ўзи Франсия ва Англияга қадар кенг тарқалган обрўга эга бўлди. Бошқа Салернитан шифокорларининг ёзувларида маҳаллий эмпирик амалиётлар ҳақида баъзи фикрларни берувчи мулиэрес Салернитане („Салернитан аёллар“) ҳақида ҳаволалар мавжуд.[12]

Италиялик шифокор Доротеа Букка 1390-йилдан қирқ йилдан ортиқ вақт давомида Болония университетида фалсафа ва тиббиёт кафедраси бўлиб ишлаган[13] Тиббиётга ҳисса қўшган бошқа италиялик аёллар орасида Абелла, Жаклин Фелиcе де Алманиа, Алессандра Гилиани, Ребекка де Гуарна, Маргарита, Меркуриаде (ХИВ аср), Констанс Календа, Кларис ди Дурисио (ХВ аср), Констанса, Мария Инкарасио ва Тхомасината бор.[14]

Ўрта аср ислом дунёси

Ўрта асрлардаги ислом дунёси учун аёл шифокорлар ҳақида жуда кам маълумот маълум бўлса-да, аёллар муайян даражада тиббий амалиёт билан мунтазам шуғулланишган.[15] Эркак тиббиёт ёзувчилари муайян муолажалар ёки вазиятларни тасвирлашда аёл амалиётчиларнинг (а ṭабīба) борлигига ишора қиладилар.[15] Х аср охири — ХИ аср бошларида Андалусий табиби ва жарроҳи аз-Заҳравий аёл беморларга амалиёт ўтказаётган эркак шифокорлар учун жинсий аъзоларга тегиш зарурати туфайли баъзи тиббий муолажалар қийин бўлганини ёзган.[15] Эркак амалиётчидан процедурани бажара оладиган аёл шифокор ёки амалдор шифокор ёки эркак жарроҳдан кўрсатма олган доя топиш талаб қилинган.[15] Амалиётчи аёлнинг мавжудлиги тўғридан-тўғри далиллар орқали аниқ бўлмаса ҳам, хулоса чиқариш мумкин.[15] Аёллар соғлиғини сақлашда доялар муҳим рол ўйнади. Бу амалиётчилар учун ҳам ўз ҳунарининг обрў-эътибори (ибн Халдун буни олийжаноб ҳунар, „сивилизация учун зарур нарса“ деб атайди) нуқтаи назаридан ҳам, тарихий аёллар ҳақидаги биографик маълумотлар жиҳатидан ҳам батафсилроқ маълумотлар мавжуд.[16][17] Ўрта асрлар ислом оламида аёл томонидан ёзилган маълум тиббий рисола ҳозиргача аниқланмаган.

Хитойда Ғарб тиббиёти

Хитойда минг йиллар давомида ўсимлик дори-дармонлари, акупунктур, массаж ва бошқа даволаш усулларидан фойдаланишга асосланган анъанавий хитой табобати қўлланган. Ғарб тиббиёти Хитойга ХИХ асрда, асосан, Лондон Миссионерлик Жамияти (Буюк Британия), Методистлар черкови (Буюк Британия) ва Пресвитериан черкови (АҚШ) каби турли христиан миссия ташкилотларидан юборилган тиббий миссионерлар томонидан киритилган. 1839-йилда Лондон миссионерлик жамияти томонидан юборилган тиббий миссионер Бенжамин Хобсон (1816—1873) Хитойнинг Гуанчжоу шаҳрида Wаи Аи клиникасини (кíнгíнгíн)[18][19] ташкил этди. Хитой учун Гонконг тиббиёт коллежи 1887-йилда Лондон Миссионерлар Жамияти томонидан ташкил этилган бўлиб, унинг биринчи битирувчиси (1892-йилда) Сун Ят-сен.

Эркаклар ва аёллар бир-бирига яқин бўлмасликлари керак бўлган ижтимоий одат туфайли, хитойлик аёллар Ғарб эркак шифокорлари томонидан даволанишни истамади. Бу аёл шифокорларга эҳтиёж туғдирди. Улардан бири ХИХ аср ўрталарида Фучжоу шаҳрида касалхона қурган Методист Епископ черковининг Сигоурней Траск эди. Траск, шунингдек, маҳаллий қиз Ху Кинг Энгни Огаё штати Уэслиян аёллар коллежида тиббиётда ўқишга таклиф қилди ва Ху Фузҳоуда ғарбий тиббиёт амалиётига қайтиш ниятида бўлган. Ўқишни тамомлагандан сўнг, Хю 1899-йилда Фузҳоу шаҳридаги Вулстон мемориал касалхонасида доимий шифокор бўлди ва бир нечта аёл шифокорларни тайёрлади.[20] Бошқа бир аёл тиббий миссионер Мери Х. Фултон (1854—1927)[21] Пресвитериан черковининг (АҚШ) Хорижий миссиялар кенгаши томонидан Хитойда аёллар учун биринчи тиббиёт коллежини очиш учун юборилган. Аёллар учун Хекетт тиббиёт коллежи номи билан танилган[22][23][24][25] бу коллеж Хитойнинг Гуанчжоу шаҳрида жойлашган бўлиб, Эдвард АК Хакетт (1851) томонидан катта хайрия ҳисобидан очилган. −1916). Коллеж 1902-йилда ташкил этилган ва тўрт йиллик ўқув дастурини таклиф қилган. 1915-йилга келиб 60 дан ортиқ талаба бор эди. Аксарият талабалар Фултоннинг таъсири туфайли христиан бўлишди. Коллеж насронийлик ва замонавий тиббиётни ёйиш ва хитойлик аёлларнинг ижтимоий мавқеини оширишга қаратилган эди. Ушбу коллеж битирувчилари орасида Чау Ли-сун (1890—1979) ва Вонг Юэн-ҳинг бор эди, уларнинг иккаласи ҳам 1910-йилларнинг охирида битирган ва кейин Гуангдонг провинсиясидаги касалхоналарда шифокорлик қилган.

ХВИИИ аср Америкасида акушерлик

Ўша пайтда аёллар эгаллаган турли касблардан доялик энг юқори маош оладиган соҳалардан бири эди.[26] ХВИИИ асрда уй хўжаликларида болаларнинг кўплиги, асосан, қисман ёлланган ёрдам ва ўлим даражасининг камайиши билан боғлиқ эди.[27] Туғилишдаги асоратларнинг юқори эҳтимолига қарамай, америкалик доя Марта Баллард, хусусан, соғлом оналарга соғлом чақалоқларни туғдиришда юқори муваффақиятларга эришди.[26]

Аёллар саломатлиги ҳаракати, 1970-йиллар

1970-йиллар Қўшма Штатлардаги тиббиёт мактабига кириш ва битирувчи аёллар сонининг кўпайишини қайд этди.[28] 1930-йилдан 1970-йилгача, яъни 40 йил давомида 14 мингга яқин аёл тиббиёт институтини тамомлади.[28] 1970—1980-йилларда 10 йил давомида 20 мингдан ортиқ хотин-қизлар тиббиёт институтини тамомладилар.[28] Тиббиёт соҳасида аёлларнинг бундай кўпайиши ҳам сиёсий, ҳам маданий ўзгаришлар билан боғлиқ. Қўшма Штатлардаги иккита қонун аёллар учун тиббиёт соҳасидаги чекловларни бекор қилди — 1972-йилдаги Олий таълим тўғрисидаги қонунга ўзгартиришлар киритишнинг 1975-йилдаги соғлиқни сақлаш хизмати тўғрисидаги қонун, жинсга кўра камситишни тақиқлайди.[28] 1970-йил ноябр ойида Америка Тиббиёт коллежлари ассоциацияси ассамблеяси тиббиёт соҳасида тенг ҳуқуқлар учун йиғилди.[28]

Ўн йил давомида аёлларнинг ўзлари ҳақидаги ғоялари ва уларнинг тиббиёт соҳасига бўлган муносабати аёлларнинг феминистик ҳаракати туфайли ўзгариб борди.[29] Тиббиёт соҳасида аёлларнинг кескин кўпайиши шифокор ва бемор муносабатларининг ривожланишига, терминология ва назариянинг ўзгаришига олиб келди.[29] Шикоят қилинган ва ўзгартирилган тиббий амалиёт соҳаларидан бири гинекология эди.[29] Муаллиф Венди Клайннинг таъкидлашича, „ёш келинлар тўй кечасига тайёр бўлишларини таъминлаш учун [шифокорлар] тос бўшлиғини текширишни жинсий алоқа ўргатиш шакли сифатида ишлатишган“.[30]

Тиббиёт мактабига ўқишга кирган аёлларнинг сони кўп бўлгани сабабли, гинекология каби тиббий амалиётлар шубҳа остига олинди ва кейинчалик ўзгартирилди.[31] 1972-йилда Аёва университети тиббиёт факултети тос ва кўкрак текшируви учун янги ўқув дастурини яратди.[31] Талабалар ҳам шифокор, ҳам бемор ролини бажариб, ҳар бир талабага процедурани тушунишга ва юмшоқроқ, ҳурматли текширув яратишга имкон беради.[31] 70-йиллар давомида мафкура ва амалиётлардаги ўзгаришлар туфайли 1980-йилга келиб 75 дан ортиқ мактаб ушбу янги усулни қўллади.[31]

Тиббиёт соҳасига аёллар ва феминистик ҳуқуқлар ҳаракати билан бир қаторда аёллар саломатлигини муҳофаза қилишнинг муқобил усулларини излаган аёллар саломатлиги ҳаракати ҳам пайдо бўлди. Бу ўз-ўзига ёрдам берадиган китобларни яратиш орқали содир бўлди, айниқса "Бизнинг танамиз: аёллар учун китоб".[32] Ушбу китоб аёлларга ўз таналарини тушунишга ёрдам берадиган „қўлланма“ берди. Бу касалхонада даволаниш ва шифокорларнинг амалиётига қарши чиқди.[32] Ўз-ўзига ёрдам бериш китобларидан ташқари, кўплаб ёрдам марказлари очилди: доялар томонидан бошқариладиган туғилиш марказлари, хавфсиз аборт марказлари ва аёлларга ўз танасини ўргатиш учун дарслар, уларнинг барчаси аёлларга бефарқ ёрдам кўрсатишдан иборат.[33] Аёллар саломатлиги ҳаракати, тиббиёт соҳаси билан шуғулланувчи аёллар билан бирга, кўкрак саратони ва бачадон найи саратони каби аёллар касалликлари ҳақида тадқиқот ва хабардорлик учун эшикларни очди.[33]

Тиббиёт тарихидаги олимлар ушбу соҳадаги аёллар ҳақида баъзи тадқиқотларни ишлаб чиқдилар — кашшоф аёл шифокорларнинг таржимаи ҳоллари 1960-йилларга қадар кенг тарқалган эди — ва тиббиётда аёлларни ўрганиш 1960-йилларда аёллар ҳаракатининг пайдо бўлиши билан алоҳида илдиз отди.

Замонавий тиббиёт

Вафаа Эл-Садр, Мисрлик эпидемиолог ва МакАртур Феллоw, 2010-йил.
Моник Фризе (марказда), Канадалик академик ва биотиббиёт муҳандиси, 2008-йил.
Ава Мари Кол-Сек, Сенегалнинг собиқ соғлиқни сақлаш вазири, 2009-йилда.

1540-йилда Англиялик Генрих ВИИИ сартарош-жарроҳлар компаниясининг низомини берди;[34] бу соғлиқни сақлаш касбларининг (яъни жарроҳлар ва сартарошларнинг) ихтисослашувига олиб келган бўлса-да, аёлларга касбий фаолият билан шуғулланиш тақиқланган.[35] Аёллар бу вақт давомида Англияда ва охир-оқибат Шимолий Америкада кейинги бир неча асрлар давомида расмий тайёргарликсиз ёки тан олинмасдан машқ қилишни давом эттирдилар.[35]

Аёлларнинг тиббиёт касбидаги иштироки, одатда, тиббиёт профессионаллашган ўн йилликлар давомида ҳуқуқий ва ижтимоий амалиётлар билан чекланди.[36] Аёллар соғлиқни сақлашнинг иттифоқдош касбларида (ҳамширалик, акушерлик ва бошқалар) очиқ равишда тиббиёт билан шуғулланган шунингдек, ХИХ ва ХХ асрлар давомида аёллар дунёнинг кўп жойларида тиббий таълим ва тиббий иш олишда сезиларли ютуқларга эришдилар. Бу ютуқлар баъзан муваффақияцизликлар билан тугарди; масалан, Мери Рот Уолш ХХ асрнинг биринчи ярмида АҚШда аёл шифокорлар сонининг қисқаришини ҳужжатлаштириб, 1950-йилда 1900-йилдагига қараганда камроқ шифокор аёллар борлигини қайд этган[37] Йигирманчи асрнинг иккинчи ярмида аёллар умуман олганда катта ютуқларга эришдилар. Масалан, Қўшма Штатларда аёллар 1969-йилда АҚШ тиббиёт мактабларида ўқишга кирганларнинг 9 %ини ташкил қилган; бу 1976-йилда 20 % га ошган эди[37] 1985-йилга келиб, аёллар амалиётчи америкалик шифокорларнинг 16 %ини ташкил этди.[38]

ХХИ асрнинг бошларида саноати ривожланган мамлакатларда аёллар сезиларли ютуқларга эришдилар, аммо ҳали ҳам тиббиёт касбида тенгликка эриша олишмади. 2003-йилдан бери баъзи саноати ривожланган мамлакатларда аёллар тиббиёт мактабларида паритетга эришдилар, бу эса Қўшма Штатлар тиббиёт мактабига даъвогарларнинг кўп қисмини ташкил қилади.[39] 2007—2008-йилларда тиббиёт мактабларига абитуриентларнинг 49 % ва қабул қилинганларнинг 48,3 % аёлларни ташкил этди.[40] Америка Тиббиёт Коллежлари Ассоциацияси (ААМC) маълумотларига кўра, 2010—2011-йилларда АҚШда берилган тиббий даражаларнинг 48,4 % (8,396) аёллар томонидан қўлга киритилган, бу 1982—1983-йилларда 26,8 % дан ошган.[41] Тиббиёт соҳасида аёллар кўпроқ иштирок этаётган бўлса-да, 2013—2014-йиллардаги тадқиқот тиббиётнинг академик соҳасида раҳбарлик лавозимларида аёлларнинг сезиларли даражада камлиги ҳақида хабар берди. Ушбу тадқиқот шуни кўрсатдики, аёллар деканларнинг 16 %ини, профессорларнинг 21 %ини ва профессор-ўқитувчиларнинг 38 %ини эркакларга нисбатан ташкил қилади.

Умуман олганда, тиббиёт амалиёти номутаносиб равишда эркаклар бўлиб қолмоқда. Саноати ривожланган мамлакатларда тиббиёт талабаларининг жинси бўйича сўнгги тенглик ҳали амалда тенгликка айлангани йўқ. Кўпгина ривожланаётган мамлакатларда на тиббиёт мактаби, на амалиёт гендер тенглигига яқинлашмайди.  Бундан ташқари, тиббиёт касбида камчиликлар мавжуд: жарроҳлик каби баъзи тиббиёт мутахассисликларида эркаклар устунлик қилади, бошқа ихтисосликлар эса сезиларли даражада аёллар устунлик қилади ёки шундай бўлиб бормоқда. Мисол учун, Қўшма Штатларда аёл шифокорлар педиатрия бўйича эркак шифокорлардан, аёллар резидентлари эса оилавий тиббиёт, акушерлик ва гинекология, патология ва психиатрия бўйича эркаклардан кўп.[42][43]

Ҳамширалик соҳасида аёллар устунлик қилишда давом этмоқда. 2000-йилда Қўшма Штатларда рўйхатдан ўтган ҳамшираларнинг 94,6 %и аёллар эди.[44] Умуман олганда, АҚШда соғлиқни сақлаш соҳаларида аёллар тахминан 14,8 ни ташкил қилади.(2011-йил ҳолатига кўра)[45]

Биотиббиёт тадқиқотлари ва академик тиббиёт касблари, яъни тиббиёт мактаблари ўқитувчилари ҳам номутаносиб равишда эркаклардир. Миллий соғлиқни сақлаш институтлари ва бошқа тадқиқотчилар томонидан „оқиш қувури“ деб номланган ушбу масала бўйича тадқиқотлар шуни кўрсатадики, аёллар аспирантурага киришда эркаклар билан тенгликка эришган бўлсалар-да, турли хил камситишлар уларнинг академикнинг ҳар бир босқичида ўқишни ташлаб қўйишига олиб келади. қувур линияси: аспирантура, постдоc, факултет лавозимлари, хизмат муддатига эришиш; ва охир-оқибат, инновацион иш учун эътироф олишда.[46][47]

Акушерлик ва доялик ўртасидаги рақобат

Аёл дояликдан эркак акушерликка ўтиш, Америка Тиббиёт Ассоциациясининг ташкил этилиши каби тиббий амалиётларнинг ўсишида содир бўлади.[48] Фавқулодда вазиятда туғилишга ёрдам бериш ўрнига, шифокорлар чақалоқларни туғишни тўлиқ ўз зиммаларига олишди,[26] Бу акушерликнинг ўсиши билан эркак шифокорлар ва аёл доялар ўртасидаги рақобат ҳисси кучайиб бораётганига мисолдир. Аёлларнинг акушерлик асосида таълим олиши шифокорлар ва соғлиқни сақлаш ислоҳотчилари томонидан тўхтатилди, бу эса акушерликни амалиётдан ташқарида кўришга мажбур қилди.[49] Ижтимоий роллар ҳам акушерлик амалиётининг барҳам топишига сабаб бўлди, чунки аёллар лицензия олиш учун зарур бўлган таълимни ололмадилар ва турмушга чиққандан сўнг, аёллар уй турмуш тарзини қабул қилишлари керак эди.[48] 2018-йилда 11 826 нафар сертификатланган ҳамшира-доялар (CНМ) бор эди.[50] 2019-йилда акушерлик ва гинекология соҳасида 42 720 нафар фаол шифокор фаолият кўрсатган.[51]

Америка Қўшма Штатларидан ташқари, акушерлик ҳали ҳам Африка каби бир қанча мамлакатларда қўлланади. Африкадаги биринчи доялар мактаби 1912-йилда Тогода доктор Эрнст Роденвалт томонидан ташкил этилган[52][53] Таққослаш учун, Жанубий Судандаги Жуба ҳамширалик ва акушерлик коллежи (2011-йилда мустақилликка эришган давлат) 2013-йилда биринчи синф талабаларини тамомлаган.[54]

Аёлларнинг тиббиётга қўшган ҳиссаси

Тарихий аёллар тиббиёт мактаблари

1886-йилда Пенсилвания аёллар тиббиёт коллежи : ҳиндистонлик маратҳи ҳиндуси Анандибаи Жоши (чапда) Япониялик насроний Кей Оками (ўртада) ва суриялик курд -яҳудий аёл Сабат Исломбули (ўнгда). Учаласи ҳам тиббий таҳсилни тамомлаган ва уларнинг ҳар бири ўз мамлакатидан Ғарб тиббиёти бўйича илмий даражага эга бўлган биринчи аёл эди.

Аёлларга тиббиёт факултетига кириш тақиқланганда, улар ўзларининг тиббиёт мактабларини яратишга ҳаракат қилишди.

  • Ню-Энгланд аёл тиббиёт коллежи, Бостон, 1848-йилда ташкил этилган.
  • Пенсилвания аёллар тиббиёт коллежи (1850-йилда Пенсилвания аёллар тиббиёт коллежи сифатида ташкил этилган)
  • Лондон аёллар тиббиёт мактаби (1874-йилда София Жекс-Блейк томонидан асос солинган)
  • Эдинбург аёллар тиббиёт мактаби (1886-йилда София Жекс-Блейк томонидан асос солинган)
  • Санкт-Петербургдаги биринчи Павлов давлат тиббиёт университети (1897-йилда Аёллар тиббиёт университети сифатида ташкил этилган)
  • Токио аёллар тиббиёт университети (1900-йилда Ёшиока Яёи томонидан асос солинган)
  • Аёллар учун Ҳаcкетт тиббиёт коллежи, Гуанчжоу, Хитой, 1902-йилда Пресвитериан черкови (АҚШ) томонидан ташкил этилган.

Аёлларнинг муҳим иштироки билан тарихий шифохоналар

  • 1861-йилда ташкил этилган Филаделфия аёллар касалхонаси Пенсилвания аёллар тиббиёт коллежи талабалари учун клиник тажриба тақдим этди.
  • Аёллар ва болалар учун Ню-Англия касалхонаси (ҳозирги Димоcк Cоммунитй Ҳеалтҳ Cентер деб аталади), 1862-йилда аёл шифокорлар томонидан „аёллар ва болалардан фақат фойдаланиш учун“ ташкил этилган
  • Аёллар учун янги касалхона (1870-йилларда Элизабетҳ Гарретт Андерсон томонидан асос солинган ва асосан аёллар томонидан бошқарилади)
  • Жанубий Лондон аёллар ва болалар касалхонаси (1912-йилда Элеанор Девис-Колли ва Мауд Чадберн томонидан асос солинган; 1984-йилда ёпилган; барча аёллардан иборат ходимлар)

Илк замонавий тиббиётда кашшоф аёллар

ХВИИИ аср

  • Мадлен-Франсуаза Кале (тах. 1713 — фл. 1740) Франсиядаги биринчи аёл стоматолог деб аталадиган кашшоф эди.[55]
  • Доротҳеа Эрхлебен (1715—1762) Германиядаги биринчи аёл шифокор ва университет томонидан докторлик даражасига эга бўлган дунёдаги биринчи аёл эди.
  • Саломеэ Халпир (1718—1763-йилдан кейин) полшалик шифокор ва кўз шифокори бўлиб, уни кўпинча Литва Буюк Герцогидан келган биринчи аёл шифокор деб аташади.
  • Маргарет Энн Булкли номида туғилган Жеймс Барри (1789—1865), эркак бўлиб яшаганига қарамай, Сент-Елена, Асенсион ва Тристан да Кунядаги биринчи аёл шифокор деб ҳисобланиши мумкин эди.[56]

ХИХ аср

Мария Кутарида-Крăтунеску, Руминиядаги биринчи аёл шифокор, 1857-1919. Руминия маркаси, 2007-йил.
Элизабетҳ Блаcкwелл, МД, Америка Қўшма Штатларидаги тиббиёт мактабини битирган биринчи аёл (1849).
  • Эрнестина Қоғоз (тахминан 1800-йилларнинг ўрталарида туғилган. номаълум) 1877-йилда илғор даража (тиббиёт) олган биринчи италиялик аёл эди
  • Доктор Этҳел Констанс амакиваччалар (1882—1944) ва ҳамшира Элизабет Броди 1918-йилда вабо эпидемиясини тўхтатиш учун миссионерлик ҳаракатлари доирасида Бутанга қабул қилинган биринчи европалик аёллар эди.[57][58]
  • Мутҳулакшми Редди (1886—1968) Ҳиндистондаги дастлабки аёл шифокорлардан бири ва йирик ижтимоий ислоҳотчи эди.
  • Мария Элиса Ривера Диас (1887-йилда туғилган) (1909), Ана Жанер (1909), Палмира Гателл (1910) ва Долорес Пиñэро (1913) Пуэрто-Рикода тиббий илмий даражага эга бўлган биринчи аёллар эди.[59][60] Мария Элиса Ривера Диас ва Ана Жанер 1909-йилда бир хил тиббиёт мактабининг синфини тамомлаган ва шунинг учун иккаласини ҳам Пуэрто-Риколик биринчи аёл шифокорлар деб ҳисоблаш мумкин эди.[61][62][63]
  • Анна Петронелла ван Херден (1887—1975) Жанубий Африкада шифокор бўлиш ҳуқуқига эга бўлган биринчи африканер аёл эди.[64] Унинг 1923-йилда докторлик даражасини олган диссертацияси африкаанс тилида ёзилган биринчи тиббий диссертация эди.[65]
  • Матилде Ҳидалго (1889—1974) Эквадордаги биринчи аёл шифокор эди.
  • Жоҳанна Ҳеллман (1889—1982) — жарроҳлик бўйича ихтисослашган немис шифокори ва Германия Жарроҳлик Жамиятининг аъзоси бўлган биринчи аёл.[66]
  • Сун Чау Ли (1890—1979) Хитойда Ғарбий тиббиёт бўйича биринчи хитойлик аёл шифокорлардан бири эди.[67]
  • Мабел Wолфф (1890—1981) ва унинг синглиси Гертруде Л. Wолфф 1930-йилда Суданда биринчи доялик мактабини яратдилар[68][69][70] Асл талабалардан бири Мастура Хидир 1945-йилда биринчи битирувчи синфдан омон қолган охирги доя бўлгани учун қирол Жорж В томонидан медал билан тақдирланган.[71]
  • Мери Хирн (1891—1969) гинеколог ва Ирландия Қироллик шифокорлар коллежининг биринчи аёл аъзоси эди.
  • Cонcепcиóн Палаcиос Ҳеррера (1893—1981) Никарагуадаги биринчи аёл шифокор эди.[72]
  • Эвелин Тотенхофер (1894—1977) 1944-йилда Питкерн ороллари учун биринчи (аёл) резидент ҳамшира бўлди[73][74]
  • ДМРЕ ва ДТМ&Ҳга эга бўлган Жейн Камминс (1899) WРАФда офицер бўлган.
  • 1927-йилда докторлик даражасини олган Ирене Кондачи (1899—1970) Иккинчи жаҳон уруши пайтида Малтада амалдаги иккита аёл шифокордан бири эди.[75]
  • Аҳ-ҳсин Цай (1899—1990) мустамлакачи Тайваннинг биринчи аёл шифокори эди.[76][77]
Рус императори Александра Федоровна Вера Гедроитз билан, 1915-йил

20 ва ХХИ асрлар

Кичик орол давлати Тувалу 2008-йилда Австралия ёрдами натижасида ўзининг биринчи тувалулик аёл шифокорларини кутиб олди.
Какиш Рисқулова қирғизистонлик жарроҳ бўлган биринчи аёл эди.

Манбалар

  1. ↑ „Дисcриминатион“. Wомен'с Ҳуман Ригҳц. Ҳуман Ригҳц Wатч (1999). 14-ноябр 2008-йилда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Гендер анд аcадемиc медиcине: импаcц он тҳе ҳеалтҳ wоркфорcе“. Бритиш Медиcал Жоурнал. 329-жилд, № 7469. 2004-йил сентабр. 792–795-бет. дои:10.1136/бмж.329.7469.792. ПМC 521007. ПМИД 15459056. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 „Тҳе Мост Инфлуэнтиал Wомен ин Медиcине: Фром Тҳе Паст то тҳе Пресент“ (инглизча). Медиcал Даилй (4-март 2014-йил). 24-сентабр 2017-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-сентабр 2017-йил.
  4. ↑ Сабина Фланаган. „Ҳилдегард вон Бинген (1098—1179)“. Университй оф Аделаиде. 2005-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-октабр 2015-йил.
  5. ↑ Гертруд Жарон Леwис (2006). "Ҳилдегард вон Бинген". ин Ричард К. Эммерсон. Кей Фигурес ин Медиэвал Эуропе – Ан Энcйcлопедиа. Греат Бритаин: Роутледге. 229–30 б. ИСБН 978-0-415-97385-4. 
  6. ↑ 6,0 6,1 Греэн, Мониcа (1989). „Wомен'с Медиcал Праcтиcе анд Ҳеалтҳ Cаре ин Медиэвал Эуропе“. Сигнс. 14-жилд, № 2. 434–473-бет. дои:10.1086/494516. ЖСТОР 3174557. ПМИД 11618104.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Минкоwски, Wиллиам Л. (1992). „Wомен ҳеалерс оф тҳе миддле агес: селеcтед аспеcц оф тҳеир ҳисторй“. Америcан Жоурнал оф Публиc Ҳеалтҳ. 82-жилд, № 2. 288–295-бет. дои:10.2105/ажпҳ.82.2.288. ПМC 1694293. ПМИД 1739168.
  8. ↑ Сираиси, Нанcй Г.. Медиэвал анд Эарлй Ренаиссанcе Медиcине: Ан Интродуcтион то Кноwледге анд Праcтиcе. Университй оф Чиcаго Пресс, 15-май 2009-йил — 27-бет. ИСБН 978-0-226-76131-2. 
  9. ↑ Минкоwски, WЛ (1992). „Wомен ҳеалерс оф тҳе миддле агес: селеcтед аспеcц оф тҳеир ҳисторй“. Ам Ж Публиc Ҳеалтҳ. 82-жилд, № 2. 288–95-бет. дои:10.2105/ажпҳ.82.2.288. ПМC 1694293. ПМИД 1739168.
  10. ↑ Раwcлиффе, Cароле. Медиcине анд Соcиэтй ин Латер Медиэвал Энгланд. Строуд, Глоуcестершире: Суттон, 1997. ИСБН 978-0-7509-1497-0. 
  11. ↑ Греэн, Мониcа (1989). „Wомен'с Медиcал Праcтиcе анд Ҳеалтҳ Cаре ин Медиэвал Эуропе“. Сигнс: Жоурнал оф Wомен ин Cултуре анд Соcиэтй. 14-жилд, № 2. 434–473-бет. дои:10.1086/494516. ЖСТОР 3174557. ПМИД 11618104.
  12. ↑ Мониcа Ҳ. Греэн, эд. анд транс., Тҳе 'Тротулаъ: А Медиэвал Cомпендиум оф Wоменъс Медиcине (Пҳиладелпҳиа: Университй оф Пеннсйлваниа Пресс, 2001).
  13. ↑ „А Wоман Ис Wисе: Тҳе Инфлуэнcе оф Cивиc анд Чристиан Ҳуманисм он тҳе Эдуcатион оф Wомен ин Нортҳерн Италй анд Энгланд дуринг тҳе Ренаиссанcе“. Эх Пост Фаcто: Жоурнал оф тҳе Ҳисторй Студенц ат Сан Франcисcо Стате Университй. ХИ-жилд. 2002. 6-июн 2011-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 31-январ 2011-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  14. ↑ Wалш, Жамес Ж.. Олд Тиме Макерс оф Медиcине. Плаин Лабел Боокс. ИСБН 9781603032261. 
  15. ↑ 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Мониcа Ҳ. Греэн, "Ҳисторй оф Сcиэнcе, " Энcйcлопедиа оф Wомен анд Исламиc Cултурес. Волуме И: Метҳодологиэс, Парадигмс анд Соурcес, Суад Жосепҳ, генерал эдитор (Леиден: Э. Ж. Брилл, 2003), пп. 358-61; Петер Порманн, "Фемале Патиэнц анд Праcтитионерс ин Медиэвал Ислам, " Тҳе Ланcет 373 (9 Май 2009), пп. 1598-99.
  16. ↑ Гилади Авнер (2010). „Лиминал Cрафт, Эхcептионал Лаw: Прелиминарй Нотес он Мидwивес ин Медиэвал Исламиc Wритингс“. Интернатионал Жоурнал оф Миддле Эаст Студиэс. 42-жилд, № 2. 185–202-бет. дои:10.1017/с0020743810000012.
  17. ↑ Жеан-Пиэрре Молéнат, "Привилигиéэс оу поурсуивиэс: қуатре сагес-феммес мусулманес данс ла Cастилле ду ХВе сиècле, " Идентидадес маргиналес, эд. Cристина де ла Пуэнте, Эстудиос ономáстиcо-биогрáфиcос де ал-Андалус, 13 (Мадрид: Cонсежо Супериор де Инвестигаcионес Cиэнтíфиcас, 2003), 413-30.
  18. ↑ „回眸:当年传教士进羊城_МW悦读室之岭南话廊_凤凰博报- 博采众家之言 报闻公民心声-凤凰网“. Блог.ифенг.cом. 13-март 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2012-йил.
  19. ↑ „合信的《全体新论》与广东士林-《广东史志》1999年01期-中国知网“. Малл.cнки.нет (2012-йил 3-феврал). 7-октабр 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2012-йил.
  20. ↑ Буртон, Маргарет Э.. Нотабле Wомен оф Модерн Чина. Неw Ёрк: Флеминг Ҳ. Ревелл, 1912. Қаралди: 16-март 2017-йил. 
  21. ↑ Марй Ҳ. Фултон. Инасмуч Тҳе Унитед Студй оф Форринг: . БиблиоБазаар, 2010. ИСБН 978-1140341796. Қаралди: 10-октабр 2015-йил. 
  22. ↑ ПАНГ Сук Ман. „Тҳе Ҳаcкетт Медиcал Cоллеге фор Wомен ин Чина (1899—1936)“. Ҳонг Конг Баптист Университй (1998-йил феврал). 16-октабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-октабр 2015-йил.
  23. ↑ Гуангқиу Ху. Америcан Доcторс ин Cантон: Модернизатион ин Чина, 1835–1935. Трансаcтион Публишерс, 2011 — 131-бет. ИСБН 978-1412818292. Қаралди: 12-декабр 2015-йил. 
  24. ↑ Ҳаcкетт Медиcал Cоллеге фор Wомен, Турнер Траининг Счоол фор Нурсес, Давид Грегг Ҳоспитал фор Wомен анд Чилдрен: Буллетин, 1924–1925. Тҳе Cоллеге, 1924. Қаралди: 13-август 2015-йил. 
  25. ↑ „中国近代第一所女子医学院--夏葛医学院-【维普网】-仓储式在线作品出版平台-“. Cқвип.cом. 23-май 2013-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2012-йил.
  26. ↑ 26,0 26,1 26,2 Улрич, Лаурел Тҳатчер. А Мидwифе'с Тале: Тҳе Лифе оф Мартҳа Баллард, Басед он Ҳер Диарй, 1785–1812. Неw Ёрк: Кнопф, 1990. 
  27. ↑ МcМиллен, Саллй Грегорй. Мотҳерҳоод ин тҳе Олд Соутҳ: Прегнанcй, Чилдбиртҳ анд Инфант Реаринг. Лоуисиана Стате Университй Пресс, 1990. ИСБН 978-0807115176. 
  28. ↑ 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 Палуди, Мичеле А. анд Гертруде А. Стреуэрнаге, эд., Фоундатионс фор а Феминист Реструcтуринг оф тҳе Аcадемиc Дисcиплинес (Неw Ёрк: Ҳаррингтон Парк Пресс, 1990), п. 236.
  29. ↑ 29,0 29,1 29,2 Клине, Wендй. Бодиэс оф Кноwледге: Сехуалитй, Репродуcтион, анд Wоменъс Ҳеалтҳ ин тҳе Сеcонд Wаве (Университй оф Чиcаго Пресс, 2010).
  30. ↑ Клине, Бодиэс оф Кноwледге: Сехуалитй, Репродуcтион, анд Wоменъс Ҳеалтҳ ин тҳе Сеcонд Wаве, п 4.
  31. ↑ 31,0 31,1 31,2 31,3 Палуди анд Стреуэрнаге, Фоундатионс фор а Феминист Реструcтуринг оф тҳе Аcадемиc Дисcиплинес, п. 241.
  32. ↑ 32,0 32,1 Бостон Wоменъс Ҳеалтҳ Боок Cоллеcтиве Стафф, Оур Бодиэс, Оурселвес: А Боок бй анд фор Wомен (Бостон: Симон анд Счустер Траде, 1976).
  33. ↑ 33,0 33,1 Счулман, Бруcе Ж. Тҳе Севентиэс: Тҳе Греат Шифт ин Америcан Cултуре, Соcиэтй, анд политиcс. (Да Cапо Пресс, 2002), п. 174.
  34. ↑ Эллис, Ҳаролд (2001-йил октабр). „Тҳе Cомпанй оф Барберс анд Сургеонс“. Жоурнал оф тҳе Роял Соcиэтй оф Медиcине. 94-жилд, № 10. 548–549-бет. дои:10.1177/014107680109401022. ПМC 1282221. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  35. ↑ 35,0 35,1 Тҳе Ҳисторй оф Wомен ин Сургерй, бй Дебраҳ А. Wиртзфелд, МД
  36. ↑ Сеэ генераллй Барбара Эҳренреич & Деирдре Энглиш, Wитчес, Мидwивес, анд Нурсес (1973).
  37. ↑ 37,0 37,1 Wалш, 1977.
  38. ↑ Морантз-Санчез, Префаcе.
  39. ↑ „Апплиcанц то У.С. Медиcал Счоолс Инcреасе; Wомен тҳе Мажоритй фор тҳе Фирст Тиме“. Ассоcиатион оф Америcан Медиcал Cоллегес (3-ноябр 2003-йил). — „Wомен маде уп тҳе мажоритй оф медиcал счоол апплиcанц фор тҳе фирст тиме эвер“. 23-феврал 2007-йилда асл нусхадан архивланган.
  40. ↑ У.С. Медиcал Счоол Апплиcанц анд Студенц 1982-83 то 2007-08 (Репорт). ААМC. Арчивед фром тҳе оригинал он 2008-07-04. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20080704131335/ҳттп://www.аамc.орг/дата/фаcц/чарц1982то2007.пдф. 
  41. ↑ "У.С. Медиcал Счоол Апплиcанц анд Студенц 1982–1983 то 2011–2012". аамc.орг (ААМC). Арчивед фром тҳе оригинал он 2014-06-26. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20140626090814/ҳттпс://www.аамc.орг/доwнлоад/153708/дата/. Қаралди: 11-октабр 2015-йил. 
  42. ↑ „АМА (WПC) Табле 16 – Пҳйсиcиан Спеcиалтиэс бй Гендер- 2006“. Wомен Пҳйсиcианс Cонгресс (WПC) (25-сентабр 2015-йил). 2-ноябр 2007-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-октабр 2015-йил.
  43. ↑ „АМА (WПC) Табле 4 – Wомен Ресиденц бй Спеcиалтй – 2005“. Wомен Пҳйсиcианс Cонгресс (WПC) (25-сентабр 2015-йил). 22-октабр 2004-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-октабр 2015-йил.
  44. ↑ „Тҳе Регистеред Нурсе Популатион“, бҳпр.ҳрса.гов, 2000-йил март, 12-феврал 2003-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 11 Оcтобер 2015 {{cитатион}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  45. ↑ Сwансон. „Wомен'с Ҳеалтҳ ат Wорк“. Натионал Институте фор Оccупатионал Сафетй анд Ҳеалтҳ (13-май 2013-йил). 18-январ 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-январ 2015-йил.
  46. ↑ Жаcоб Cларк Блиcкенстафф, „Wомен анд Сcиэнcе Cареэрс: Леакй Пипелине ор Гендер Филтер?“, Гендер анд Эдуcатион, в.17, н.4, пп. 369-386 (Оcт. 2005).
  47. ↑ Натионал Аcадемй оф Сcиэнcес, Беёнд Биас анд Барриэрс: Фулфиллинг тҳе Потентиал оф Wомен ин Аcадемиc Сcиэнcе анд Энгинеэринг.
  48. ↑ 48,0 48,1 Фелдҳусен. „Тҳе Ҳисторй оф Мидwиферй анд Чилдбиртҳ ин Америcа: А Тиме Лине“. Мидwиферй Тодай. Мидwиферй Тодай (17-январ 2000-йил). 24-январ 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-январ 2018-йил.
  49. ↑ Бродскй, Пҳйллис Л (2008). „Wҳере ҳаве алл тҳе мидwивес гоне?“. Жоурнал оф Перинатал Эдуcатион. 17-жилд, № 4. 48–51-бет. дои:10.1624/105812408Х324912. ПМC 2582410. ПМИД 19436438.
  50. ↑ „Тҳе Cомплехитиэс оф Пҳйсиcиан Супплй анд Деманд: Прожеcтионс фром 2018-2033“ (инглизча). ААМC. 15-май 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 19-август 2022-йил.
  51. ↑ „Нумбер оф Пеопле пер Аcтиве Пҳйсиcиан бй Спеcиалтй, 2019“ (инглизча). ААМC. 2022-йил 24-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-август.
  52. ↑ Кнолл, Артҳур Ж.. Того Ундер Империал Германй, 1884-1914: А Cасе Студй ин Cолониал Руле (инглизча). Ҳоовер Институтион Пресс, 1978. ИСБН 978-0-8179-6091-9. 
  53. ↑ Давиэс, Маргрит. Публиc Ҳеалтҳ анд Cолониалисм: Тҳе Cасе оф Герман Неw Гуинеа 1884-1914 (инглизча). Отто Ҳаррассоwитз Верлаг, 2002. ИСБН 978-3-447-04600-8. 
  54. ↑ „Жуба Cоллеге оф Нурсинг & Мидwиферй Програм Упдате“ (инглизча). Реал Медиcине Фоундатион (31-январ 2014-йил). Қаралди: 13-октабр 2021-йил.
  55. ↑ Паул-Мартин Бондоис: Ла Премиèре маîтрессе-дентисте, Маделеине-Франçоисе Cалаис: пар П.-М. Бондоис, 1928
  56. ↑ Гуннелл. „Доcтор ин Дисгуисе: Парт 2“. Тҳе Сентинел (15-март 2018-йил). 2021-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-август.
  57. ↑ Сcотланд, Чурч оф. Тҳе Чурч оф Сcотланд Еар-боок... (... Еар оф Иссуэ). (инглизча). публишед фор тҳе Генерал Ассемблй'с Cоммиттеэ он Чристиан Лифе анд Wорк ат тҳе публиcатион оффиcес оф тҳе Чурч оф Сcотланд, 1918. 
  58. ↑ „Паперс оф Др Cонстанcе Cоусинс - Арчивес Ҳуб“. арчивешуб.жисc.аc.ук. Қаралди: 15-октабр 2021-йил.
  59. ↑ „Ла мужер пуэрторриқуэñа эн эл сигло ХХ“. Монографиас.cом. 20-март 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-март 2015-йил.
  60. ↑ „Wомен ин Милитарй Сервиcе Фор Америcа Мемориал“. wоменсмемориал.орг. 3-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-октабр 2015-йил.
  61. ↑ Франcисcо Гуэрра (1916—2011), Медиcал Ҳисториан фор тҳе Wорлд, ПРҲСЖ Вол. 31 Но. 2 • Жуне 2012, 72–73-бет, 6-июл 2015-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 11-октабр 2015-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат () доwнлоад филенаме: 715-2420-1-ПБ.пдф
  62. ↑ „Пуэрто Риcо'с фирст wомен доcторс, 1908“. Тҳе Балтиморе Сун (25-октабр 1908-йил), с. 17. Қаралди: 24-сентабр 2021-йил.
  63. ↑ "ЛА МУЖЕР ЭН ЛАС ПРОФЕСИОНЕС ДЕ САЛУД (1898—1930)"; Бй: ЙАМИЛА АЗИЗЕ ВАРГАС1 анд ЛУИС АЛБЕРТО АВИЛЕС; ПРҲСЖ Вол, 9 Но. 1
  64. ↑ Вилжоэн, Лоуисе (2008). „Натионалисм, гендер анд сехуалитй ин тҳе аутобиограпҳиcал wритинг оф тwо Африканер wомен“. Соcиал Дйнамиcс. 34-жилд, № 2. Счолар.сун.аc.за. 186–202-бет. дои:10.1080/02533950802280063. 4-март 2016-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 23-март 2015-йил.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  65. ↑ Wомен Марчинг инто тҳе 21ст Cентурй: Wатҳинт' Абафази, Wатҳинт' Имбокодо. ҲСРC Пресс, 2000 — 206–-бет. ИСБН 978-0-7969-1966-3. Қаралди: 13-август 2015-йил. 
  66. ↑ Тҳе биограпҳиcал диcтионарй оф wомен ин сcиэнcе : пионеэринг ливес фром анcиэнт тимес то тҳе мид-20тҳ cентурй Огилвиэ, Марилйн Баилей: . Неw Ёрк: Роутледге, 2000. ИСБН 0415920388. ОCЛC 40776839. 
  67. ↑ „Мунк Счоол оф Глобал Аффаирс | Эвент Информатион – Модерн Чинесе Ҳисторй ас Wитнессед бй Иц Cонтемпорариэс“. Мунксчоол.уторонто.cа (21-сентабр 2012-йил). 4-март 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-июл 2015-йил.
  68. ↑ СҲАРКЕЙ, ҲЕАТҲЕР Ж. (1998). „Тwо Суданесе Мидwивес“. Суданиc Африcа. 9-жилд. 19–38-бет. ИССН 0803-0685. ЖСТОР 25653310.
  69. ↑ Cричтон-Ҳаррис, Анн. Поисон ин Смалл Меасуре: Др. Чристопҳерсон анд тҳе Cуре фор Билҳарзиа (инглизча). БРИЛЛ, 2-июн 2009-йил. ИСБН 978-90-474-2885-5. 
  70. ↑ Кендалл, Э. М. (1953-йил июн). „А шорт ҳисторй оф тҳе траининг оф мидwивес ин тҳе Судан“. Судан Нотес анд Реcордс. 33-жилд, № Пт. 1. 42–53-бет. ИССН 0375-2984. ПМИД 12261921. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  71. ↑ Элҳадд. „Омдурман Мидwиферй Траининг счоол“. Судан Медиcал Жоурнал (2011-йил август).
  72. ↑ „Cонcепcиóн Палаcиос Ҳеррера (1893– 1981), примера мéдиcа“. Энел.гоб.ни. 4-июл 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-июл 2015-йил.
  73. ↑ „Тотенҳофер, Эвелйн Рачел (1894—1977)“. энcйcлопедиа.адвентист.орг. Қаралди: 15-октабр 2021-йил.
  74. ↑ Форд, Ҳерберт. Питcаирн Исланд ас а Порт оф Cалл: А Реcорд, 1790-2010, 2д эд. (инглизча). МcФарланд, 10-январ 2014-йил. ИСБН 978-0-7864-8822-3. 
  75. ↑ Cаработт, Сараҳ. „Ҳоw wомен ран Малта дуринг Wорлд Wар ИИ“. Тҳе Тимес оф Малта (20-июн 2016-йил). 23-июн 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-октабр 2018-йил.
  76. ↑ Cлосед тодай. „Селф Эхпрессион | Тҳе Арчивес оф Институте оф Таиwан Ҳисторй, Аcадемиа Синиcа – Таиwан Арчивес Онлине“. Арчивес.итҳ.синиcа.эду.тw. 7-июл 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 3-июл 2015-йил.
  77. ↑ Дорис Т. Чанг. Wомен'с Мовеменц ин Тwентиэтҳ-Cентурй Таиwан. Университй оф Иллиноис Пресс, 20-феврал 2009-йил — 32–-бет. ИСБН 978-0-252-09081-3. Қаралди: 13-август 2015-йил. 

Адабиётлар

  • Абрам, Рут Абрам., Бизга шифокор аёлни юборинг: Америкадаги аёл шифокорлар, 1835-1920
  • Блейк, Катриона. Паразолларнинг тўлови: аёлларнинг тиббий касбга кириши
  • Борст, Чарлотте Г. Чақалоқларни ушлаш: Туғишни профессионаллаштириш, 1870-1920 (1995), Кембриж, МА: Гарвард университети нашриёти
  • Элизабет Брук, Аёллар табиблари: ўсимликшунослар, шифокорлар ва дояларнинг портретлари (биографик энциклопедия)
  • Ченеверт, Мелодия. СТАТ: Соғлиқни сақлаш касбидаги аёллар учун қатъиятлиликни ўргатишнинг махсус усуллари
  • Барбара Эренрайх ва Дейрдре инглиз, жодугарлар, доялар ва ҳамширалар: аёллар табиблари тарихи
  • Дейрдре Энглиш ва Барбара Эҳренреич, ўз манфаати учун (доялик тарихининг жинси ва тиббиётнинг профессионаллашуви)
  • Жулиэ Фетте, „Касблардаги мағрурлик ва нотўғри қарашлар: Учинчи Франсия Республикасидаги аёл шифокорлар ва ҳуқуқшунослар“, „ Аёллар тарихи“ журнали, в.19, № 3, пп. 60-86 (2007). Франсия, 1870-1940
  • Грант, Сюзан-Мери. „Меҳрибонлик майдонида: Фуқаролар урушидан Биринчи Жаҳон урушигача бўлган тиббий кўнгилли аёллар“. Америка ўн тўққизинчи аср тарихи (2012) 13#2 бет: 276-278. АҚШда
  • Хендерсон, Метта Лоу. Америкалик аёл фармацевтлар: касбга қўшган ҳиссаси
  • Жунод, Сузанне Wҳите ва Сеаман, Барбара, таҳрирлар. "Аёллар саломатлиги" ҳаракати овози, Биринчи жилд етти ҳикоя матбуот. Ню Ёрк. 2012-йил. 60-62-бетлар.
  • Ленеман, Леа. „Урушдаги шифокор аёллар, 1914-1918“. Тиббиёт тарихи (1994) 38 # 2 бет: 160-177. (ПДФ) онлайн
  • Лучетти, Кети. Тиббиёт аёллари: эрта америкалик аёл шифокорларнинг ҳикояси. Ню-Ёрк: тож,
  • Регина Морантз-Санчес, ҳамдардлик ва илм-фан: Америка тиббиётидаги аёл шифокорлар (1985 биринчи нашр; 2001)
  • Батафсил, Эллен С. Мувозанатни тиклаш: Аёллар шифокорлари ва тиббиёт касби, 1850-1995
  • Перроне, Бобетте Ҳ. ва бошқалар. Тиббиёт аёллари, курандералар ва аёллар шифокорлари (1993); анъанавий жамиятларнинг маданиятлараро антропологик тадқиқоти
  • Прингл, Розмари. Жинсий алоқа ва тиббиёт: гендер, куч ва тиббиёт касбидаги ваколат
  • Швириан, Патрисия М. Ҳамширалик ишининг профессионаллашуви: долзарб муаммолар ва тенденциялар (1998), Филаделфия: Липпенкотт,ИСБН 0-7817-1045-6
  • Уолш, Мери Рот. Шифокорлар қидирилмоқда: Аёлларга мурожаат қилиш шарт эмас: Тиббиётдаги жинсий тўсиқлар, 1835-1975 (1977)

Ҳаволалар