Тибия (лотинча: тибиа) — шамолли мусиқий чолғу асбоби, Римдаги қадимги юнон аулосасининг ўхшаш бўлган.[1]

Рим тибиясининг пайдо бўлиш вақти ва келиб чиқиш тарихи ҳақида аниқ маълумотлар мавжуд эмас. Мил.ав. И асрда Марк Теренц Варрон уни этруск маданияти билан боғлаган, бу эса кейинчалик археологик тадқиқотлар[2] билан тасдиқланган. Худди шу тузилмадаги асбоблар Қадимги Юнонистон ва Яқин Шарқда ҳам оммабоп бўлган.[2]

„Тибия“ номи (лотинча: тибиа — „болдир суяги“) шуни кўрсатадики, архаик босқичда ҳайвон суякларидан асбобни ясовчи материал бўлиб хизмат қилади (гарчи тескари этимология ҳам мавжуд: асбоб номини суякка ўхшаш шаклда номланган).[3] Кейинчалик улар қамиш, фил суяги, ёғоч, бронзадан ҳам ясалган.[2][4] Тибиянинг нафақат шакли, балки товуш диапазони ва регистрида ҳам фарқ қилувчи кўплаб турлари мавжуд.[2] Шу ўринда қўш тибия ҳам оммабоп бўлиб: улар узунлиги ва диаметри бўйича тенг бўлмаган иккита найчадан иборат бўлиб, бу бир вақтнинг ўзида турли баландликдаги товушларни чиқарган. Бунда, қоида тариқасида, найчаларнинг бирида оҳангдор чизиқ чалинган, иккинчисида эса узлуксиз аккомпанемент яратилган. Бундан ташқари, иккита „етакчи“ найчали тибия ҳам бўлган бўлиши мумкин; бу эса полифонияни кашф этилишига сабабчи бўлган деб айтиш мумкин.[5]

Этрускларнинг кейинчалик римликларнинг кундалик ҳаётида тибия муҳим аҳамият касб этган. Шу тарзда, этрускларда у маросим ва тўй маросимларида, шунингдек, қулларни муштлашиш ва қатл этилишда қўлланган.[6][7] Римликларда тибия жўрлигида тўй, зиёфат ва зафар қўшиқларини куйланган; диний ва мотам маросимларида ҳам ҳамроҳ бўлган.[7][5][6] Шунингдек, Цицерон ўзининг „Қонунлар тўғрисида“ рисоласида дафн қилиш ҳаражатларини чеклайдиган ва ўндан ортиқ тибе-мусиқачиларини йўллашга рухсат берувчи қонунга ишора қилади. Натижада, дафн қилиш қонуни жорий этилгунга қадар, ўндан ортиқ ижрочиларни ташкил этган тибе-ансамбли маросимда хизмат қилган.[5] Шуниндек, театрлаштирилган томошаларда ҳам ижро этишган.[8]

Манбалар

  1. ↑ Тибия // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Музыкальная энциклопедия 1981.
  3. ↑ Литвинова 2011.
  4. ↑ Поwлей 1996.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 Герцман 1995.
  6. ↑ 6,0 6,1 Жамес W. МcКиннон, Роберт Андерсон. „Тибиа“ (эн). Грове Мусиc Онлине.
  7. ↑ 7,0 7,1 Левин 1973.
  8. ↑ Wилле 1967.

Адабиётлар

  • Герцман Е.В.. Музыка Древней Греции и Рима. СПб: Алетейя, 1995. 
  • Герцман Е.В., Ройзман Л.И. „Тибия“, . Музыкальная энциклопедия. М: Советская энциклопедия, 1981. 
  • Левин С. Я.. Духовые инструменты в истории музыкальной культуры. Л: Музыка, 1973. 
  • Литвинова Ю. А. «Античные» музыкальные инструменты в интермедиях на свадьбу Козимо И де Медичи и Элеоноры Толедской (1539). — 2011.
  • Ҳаррисон Поwлей „Тҳе Мусиcал Легаcй оф тҳе Этрусcанс“, . Этрусcан Италй: Этрусcан Инфлуэнcес он тҳе Cивилизатионс оф Италй фром Антиқуитй то тҳе Модерн Эра. Индиана Университй Пресс, 1996 — 287—307-бет. 
  • Гüнтҳер Wилле. Мусиcа Романа. Амстердам: П. Счипперс, 1967. 

Ҳаволалар