Tilimsanning qulashi (1518)
Tilimsanning qulashi 1518-yilda yuz berdi, oʻshanda Usmonli admirali Aruj Barbarossa shaharning sultoni, Banu Zayyon sulolasining soʻnggi aʼzosi Abu Zayondan Tilimsan shahrini tortib olgan[2].
| Tilimsanning qulashi | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ispan-Usmonli kurashi | |||||||||
| |||||||||
| Raqiblar | |||||||||
| Jazoir regentligi Kuku qirolligi[1] |
 Ispaniya qirolligi Tilimsan qirolligi
| ||||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||||
| Oruç Reis † Ahmad al-Kadiy[1] |
Don Martin d’Argote Abu Hammu | ||||||||
| Kuchlar | |||||||||
| 6,500 askar | 10,000 askar | ||||||||
Tilimsanning qulashi Aruj Barbarossa va uning ukasi Hayriddin tomonidan Tenesni egallab olinishidan keyin sodir boʻldi[2]. Shundan soʻng Tilimsan sultoni Marokashdagi Fosga qochdi[2]. Aruj oʻzini Tilimsan shohi deb eʼlon qildi[2]. Abu Zayyon sulolasining yagona omon qolgan aʼzosi shayx Buhammud boʻlib, u Oranga qochib, Ispaniyadan yordam soʻradi.
Bu gʻalaba Arujga ispanlar bazasi boʻlgan Oran ortidagi ichki hududlarni nazorat qilish imkonini berdi, bu esa ularning odatdagi taʼminot yoʻllarini jiddiy xavf ostiga qoʻydi[2]. Bu gʻalaba Arujni mustamlakachi Fransuz Jazoiri kattaligiga teng boʻlgan keng hudud ustidan nazorat oʻrnatishiga zamin yaratdi[3].
Biroq ispanlar tez orada, 1518-yilda, gubernator Martín d’Argote boshchiligida Orandan 70 milya (110 km) uzoqlikda joylashgan Tilimsanga hujum boshladilar va Arujni qurshab olib, uni oʻldirishga muvaffaq boʻldilar. Ular Tilimsan viloyatini oʻz tasarruflariga oldilar[2]. Hayriddin Barbarossa kundaligidagi qaydlarga koʻra, Aruj oʻz qoʻshinining bir qismini tashkil etgan Jazoir va Tilimsan aholisi bilan qolganligi tufayli halok boʻlgan[4]. Hayriddinning taʼkidlashicha, Aruj ispan qoʻshinlari qoʻliga tushganlarning faryodlarini eshitishga chiday olmagani uchun oʻz askarlari bilan birga qayta jangga kirgan va oʻsha jangda halok boʻlgan[4]. Aruj Barbarossa 45 yoshida, ehtimol Ujda yaqinida vafot etgan[5].
Ispanlar keyingi yili ham hujumkor siyosatini davom ettirib, Ugo de Moncada boshchiligida Jazoirga qarshi harbiy yurish uyushtirdilar, biroq 20 ming jazoirlik va 800 turkdan iborat qoʻshin boshida turgan Hayriddin Barbarossa bosqinchilik qilayotgan kuchlarni tor-mor qilishga muvaffaq boʻldi[6].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Benoudjit, Youssef. La Kalaa des Béni Abbès au XVIe siècle. Algeria: Dahlab, 1997 — 179-bet.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 "The town of Tenes fell into the hands of the brothers, with an immense booty, and then Uruj marched on Tlemcen. The Sultan of Tlemcen, the last of the royal race of the Banu Zayan, did not await the coming of the corsair." in Sea-Wolves of the Mediterranean by E. Hamilton Currey p. 72ff
- ↑ "With the fall of Tlemcen Uruj became master of a territory as large as the modern French colony of Algeria, and his exploits made many of the rulers about the Mediterranean quake in their shoes." in The book of pirates Henry Gilbert, 207-208
- ↑ 4,0 4,1 Alenezi, Meshal (2022). "The Spanish Campaigns against the Kingdom of Tlemcen's Cities and the Resistance Movements from 1516 to 1530.". International Journal of Euro-Mediterranean Studies 15, no. 1 15 (1): 96. https://emuni.si/ISSN/2232-6022/15.83-104.pdf.
- ↑ Boyer, P. (1989). "Aruj". Encyclopédie berbère 6. http://journals.openedition.org/encyclopedieberbere/2603.
- ↑ Touati, Houari „“Ottoman Maghrib.” Chapter 18.“, . The New Cambridge History of Islam. Cambridge University Press, 2010 — 508-bet. ISBN 9781139056151.