Tillar kodlari

Тиллар кодлари — дунёдаги тилларни стандартлаштирилган қисқа белгилаш тизими. Улар компютер дастурлаш, интернет, таржима, луғат базалари, халқаро ҳужжатлар ва тилшуносликда кенг қўлланади.

Энг кўп ишлатиладиган тизимлар:

1. ИСО 639 стандарти

ИСО 639 — тиллар кодлаш бўйича халқаро стандарт. Бир нечта қисмлардан иборат:

ИСО 639-1 → 2 ҳарфли кодлар (асосан кенг тарқалган тиллар учун).
ИСО 639-2 → 3 ҳарфли кодлар (барча тиллар учун).
ИСО 639-3 → барча мавжуд тилларни қамраб олувчи 3 ҳарфли кодлар (7 000 дан ортиқ тил).
ИСО 639-5 → тил оилалари ва гуруҳлари кодлари.

ИСО 639-1 (2 ҳарфли) асосий тиллар

Тил	Код	Тил	Код
Инглиз тили	эн	Рус тили	ру
Ўзбек тили	уз	Турк тили	тр
Испан тили	эс	Араб тили	ар
Франсуз тили	фр	Немис тили	де
Хитой тили (мандарин)	зҳ	Япон тили	жа
Корейс тили	ко	Ҳинд тили	ҳи
Форс (форси/дари)	фа	Урду	ур
Уйғур тили	уг	Қирғиз тили	кй
Қозоқ тили	кк	Тожик тили	тг
Туркман тили	тк	Қорақалпоқ тили	каа (ИСО-639-2/3)

ИСО 639-2 (3 ҳарфли)

Кўп тиллар 2 хил уч ҳарфли кодга эга:

библиографик код (Б)
терминологик код (Т)

Мисол:

Инглизча: энг
Ўзбекча: узб
Русча: рус
Арабча: ара

ИСО 639-3

Бу тизимда кам тарқалган ва кичик халқлар тиллари ҳам ўз кодига эга. Масалан:

Чуваш тили — чв
Бурят тили — буа
Наҳуатл (Мексика) — наҳ

2. Бошқа тизимлар

ИЭТФ лангуаге тагс: “РФC 5646” стандарти асосида тиллар белгиланади. Кўпинча тил-ҳудуд шаклида ёзилади.
- Инглизча (АҚШ): эн-УС
- Инглизча (Британия): эн-ГБ
- Ўзбекча (лотин): уз-Латн
- Ўзбекча (кирил): уз-Cйрл

ҲТМЛ ва дастурлашда қўлланилиши:

<ҳтмл ланг="уз">

<ҳтмл ланг="эн">

<ҳтмл ланг="ру">

3. Амалий қўлланиши

Интернет ва браузерлар: веб-саҳифаларнинг тилини аниқлаш.
Таржима тизимлари: Гоогле Транслате, ЧатГПТ, ДеэпЛ ва бошқалар.
Луғат ва корпуслар: барча тилларни ягона код асосида рўйхатга олиш.
Дастурлаш: лоcале созламаларида (масалан, уз_УЗ, эн_УС, ру_РУ).
Кутубхоналар: халқаро ИСБН, мақола ва илмий манбаларда тилларни белгилаш.

Манбалар:

ИСО 639-1 кодлари рўйхати (Wикипедиа)
ИСО 639-2 тили кодлари
ИЭТФ Лангуаге Тагс — РФC 5646