Ziyosfera

Timpan asbobi

Кибеле ўзининг анъанавий атрибутлари — патера ва тимпанум билан. Рим, ИИ асрнинг 2-ярми.

Тимпан (юнонча: τύμπανον, лотинча: тймпанум) — қадимий зарбли мусиқий чолғу асбоби — мембранофон, рамалик барабан бўлиб, кўринишидан бубна ва тамбуринга ўхшайди.

Қадимги Юнонистонда чуқур резонаторли бир томонламали барабанни тимпан деб аташган. Резонатор устига чўзилган тери мембранаси қўлда ижро этилади. Мазкур асбоб Юнонистонга мил.ав. Х асрга кириб келиб, Фракия ва Фригиядаги Дионис ва Кибеланинг оргиаст маданияти билан бирга бутун ҳудудга тарқалган; юнончадан ноғора чалиш сўзи Кибелга сиғинишни ҳам англатади. Тимпан ҳақида қадимги адабиётда (масалан, Еврипиднинг „Бакханклар“, Афинеянинг „Донолар байрами“ трагедиясида) ва ваза ёзмаларида (кўпинча қўлида менад ва корибантлар) тасвирлар ҳаволаларини учратиш мумкин.

Қадимги Римда „тимпан“ номи ҳам бир ҳам икки томонлама барабанлар томонидан тақилган. Бакха ва Кибел маданияти (юнон моделидан кўра) билан бир қаторда, тимпан кўча мусиқачилари томонидан ҳам қўлланган (машҳур помпей мозаикасида бўлгани каби).

Бир ва икки томонлама тимпанлар орасидаги фарқларни Исидор Севилялик „Этимология“ энсиклопедиясида (ВИИ аср) таҳлил қилади; Ўрта асрларда ушбу таҳлилнинг муаллифлари, жумладан Иэроним Моравнинг „Мусиқа ҳақидаги рисола“ (И китоб, 4-боб) ва Иоанн де Грокаёнинг „Мусиқа ҳақида“ рисоласи (иккаласи ҳам ХИИИ аср) томонидан келтирилган.

Тимпанга ўхшаш асбоблар Яқин Шарқда оммабоп ҳисобланган. Қўҳна Септуагинтлар, Вулгатлар, славян Инжиллари ва бошқа таржималарда „тимпан“ сўзи яҳудийлар томонидан (бошқа мусиқий чолғу асбоблари билан бир қаторда) қўлланган „тоф“ рама барабанига ишора қилади. Тимпанга яхши маълум бўлган ҳаволалари Пластирларда, масалан, Псалм 150 эслаб ўтилган.

Италиянча тилда (ХВИ асрдан?) тимпано сўзи бошқа зарбли асбобга — литаврага берилган.

Адабиётлар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Timpan_asbobi" dan olindi