Ziyosfera

Tofiq Bahramov

Тофиқ Баҳрамов (озарбайжонча: Тофиқ Бəҳрамов; русча: Тофик Бахрамов; 1925-йил 29-январ – 1993-йил 26-март)[1] — совет футболчиси ва озарбайжонлик футбол ҳаками.

Тофиқ Бəҳрамов

Баҳрамов ин 1967
Таваллуди
Тофиқ Бəҳрам оğлу Бəҳрамов

29-январ 1925-йил
Ағдам, Озарбайжон ССР, ЗСФСР, СССР
Вафоти 26-март 1993-йил(1993-03-26)
(68 ёшда)
Баку, Озарбайжон
Касби Футболчи ва Ҳакам

У Ғарбий Германияга қарши 1966-йилги ФИФА Жаҳон чемпионати финалида Англия терма жамоасига шубҳали гол киритишга ёрдам берган қанот ҳаками футбол муҳлислари ва мутаҳасислари эътиборига тушди. У ўзининг қарори ва Совет фуқаролиги сабабли Англияда уни „рус қанот ҳаками“ деб аталди, гарчи у аслида рус эмас, балки озарбайжон миллати вакили эди[2][3][4]. Турнир бошида бош ҳакам сифатида у Швейсария ва Испания ўртасидаги биринчи босқич ўйинида швейцарияликларнинг голни ҳисобга олмагани билан эътиборга тушган эди.

1993-йилда вафотидан сўнг Озарбайжоннинг ўша пайтдаги миллий стадиони унинг шарафига Тофиқ Баҳрамов номидаги Республика стадиони деб номланди.

Фаолияти

Баҳрамов дастлаб „Нефтчи“ ПФК жамоасида ўйнаган. Футболчилик фаолиятида давомида оёғидан олган оғир жароҳат туфайли футболчилик фаолиятини давом эттиришга тўсқинлик қилди ва у кейинчалик ҳакам фаолиятини бошлади[5]. У 1964-йилда ФИФА ҳакамлар кенгаши тарафидан ФИФА ҳаками сифатида сайланган. 1966-йилги Жаҳон чемпионатида у очилиш ўйинида[6] ҳам, финалда ҳам қанот ҳаками сифатида ишлаган ва биринчи босқич ўйинларида бош ҳакамлик қилган. 1970-йилги Жаҳон чемпионатида у учта ўйинда, шу жумладан ярим финалда ҳакамлик қилган[7]. 1972-йилда у Англиянинг „Вулверхемптон“ ва „Тоттенхем“ клублари ўртасидаги УЭФА кубоги финалининг биринчи ўйинини бошқарган[8]. Ҳакамлик фаолиятини якунлаганидан сўнг, у бир неча йил Озарбайжон Футбол Федерацияси бош котиби лавозимида ишлади[9].

Уэмбли голи

Баҳрамов 66 футболка кийган инглиз мухлислари. Ўртада Тофиқ Баҳрамовнинг ўғли турибди.

1966-йилги Жаҳон чемпионати финалида 2–2 ҳисоби ва 15 дақиқалик қўшимча бўлимнинг биринчи қисмида 11-дақиқасидан сўнг англиялик Геофф Ҳурст дарвоза томон зарба йўллади. Зарба якунида тўп тўсиндан кескин майдонга тегиб, дарвозадан бошқа томонга йўналди. Бош ҳакам Готфрид Диэнст майдоннинг ўша қисмида қанот ҳаками бўлиб турган Баҳрамов унга ишора қилаётганини пайқади ва гол деб ҳосблаб майдон марказини кўрсатди. Охир-оқибат, Диэнст ўйинда 4–2 ҳисобида ғалаба қозонган Англияга учинчи голини киритишда ёрдам берган ҳакам сифатида қолди.

Англиянинг учинчи голини бериш қарори ҳали ҳам муҳокама қилинмоқда. Умуман Германияда Баҳрамов хато қилган деб ҳисоблашади. Англияда кўплаб газеталар гол ҳисбланишида асосий муаллифи бўлган „рус лайнсмени“ни тилга олишган, чунки ўша пайтда Озарбайжон Совет Иттифоқининг бир қисми бўлган ва тахаллус шу даражада сақланиб қолганки, унинг ҳақиқий исми бутунлай унутилган.

Ўйин қонунларига кўра, гол берилиши учун тўп тўлиқ диаметри чизиқнинг тўлиқ кенглиги орқасида жойлашган ҳолда дарвоза чизиғини кесиб ўтиши керак. Немис футболчилари дарвоза чизиғидаги бўр чангини кўрганини даъво қилишди, бу эса гол эмаслигини кўрсатади. Рогер Ҳунтнинг таъкидлашича, тўп чизиқ орқасида қолгани кўрган.

Баҳрамов ўз хотираларини ёзар экан, у тўп тўсиндан эмас, тўрдан қайтганига ишонганини, шунинг учун тўпнинг кейинги ҳаракати аллақачон аҳамияциз бўлганини ва унга ҳам кўринмаслигини айтди. Баҳрамов ҳакамликни ва умуман футбол ўйинини яхши кўрарди ва футбол ўйинларини „дуэллар… кутилмаган бурилишлар ва ҳатто ҳақиқий мўжизаларга тўа ва ким атиги 90 дақиқа бўлса ҳам сеҳргар бўлишни хоҳламайди?“ " деб таърифлаган[10].

Мерос

Бокудаги Озарбайжон миллий стадиони унинг шарафига Тофиқ Баҳрамов номидаги стадион деб аталади. 1993-йилда, Озарбайжон мустақиллиги эришиши ва Баҳрамов вафотидан кейин кўп ўтмай, Совет Иттифоқи раҳбари Владимир Ленин номи билан аталган стадионга Тофиқ Баҳрамов номи берилади.

2006-йилги футбол бўйича жаҳон чемпионати саралаш босқичида Англия терма жамоаси Озарбайжон билан бир гуруҳдан жой олганида, Бокудаги стадионда учрашув олдидан унинг хотирасига бағишланган маросим бўлиб ўтди. Маросимга Геофф Ҳурст, Мичел Платини ва Сепп Блаттер ҳам ташриф буюрди. Маросимда унинг ҳайкали ҳам очилди ва у ўз исм шарифи стадионга эга бўлган биринчи футбол ҳакамга айланди[11][12]. Ўша ташриф чоғида унинг ўғли Баҳром Баҳромов инглиз мухлислари вакиллари билан учрашиб, 1966-йилги машҳур „рус лайнсмен“и ниҳоят ўзининг ҳақиқий миллатига қайтганидан мамнунлигини билдирди. „Энди Озарбайжон мустақил экан, уни озарбайжон халқининг аъзоси сифатида эслаш жуда тўғри. Тофиқ Баҳрамовга ўхшаганлар юз йилда бир марта туғилади“[13].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ „(Пҳото оф гравестоне инсcриптион): Тофиқ Бəҳрамовун юбилейи қейд олунуб (фотолар)“ (аз). Азербаижан Фоотбалл Ассоcиатион. 2015-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ Тҳе Руссиан линесман (Wайбаcк Мачине сайтида 2018-05-28 санасида архивланган) Топ 10 Тимес Рефереэс Трумпед Спорт бй www.реалcлеарспорц.cом
  3. ↑ „Баку мемориал фор 1966 линесман“. ББC (2004-йил 13-октябр).
  4. ↑ Тофиқ Баҳрамов, тҳе ‘Руссиан линесманъ ҳттп://эастофелведен.wордпресс.cом
  5. ↑ „азерифоотбалл.cом“ (ру). Азерифоотбалл.cом. Қаралди: 2013-йил 16-апрел.
  6. ↑ „Энгланд вс. Уругуай 11 Жулй 1966“. Соccерwай. Қаралди: 2015-йил 7-сентябр.
  7. ↑ „Азербаижан - Т. Бакҳрамов“. Соccерwай. Қаралди: 2015-йил 7-сентябр.
  8. ↑ „1971/72 УЭФА Cуп“. УЭФА. Қаралди: 2014-йил 1-июл.
  9. ↑ Тофиқ Бəҳрамовун хатирəси əзиз тутулур (озарбайжонча)
  10. ↑ „Баку Cелебратес иц Wемблей Ҳеро“.
  11. ↑ Абидəси олан илк ҳаким (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-07-06 санасида архивланган) (озарбайжонча)
  12. ↑ Тофиқ Бəҳрамовун анадан олмасıндан 78 ил кеçир[сайт ишламайди] (озарбайжонча)
  13. ↑ Азербаижан в Энгланд (Wайбаcк Мачине сайтида 2019-08-20 санасида архивланган) артиcле бй Чрис Ҳунт публишед ин Фоотбалл Фирст неwспапер, 17 Оcтобер 2004

Ҳаволалар

Викиомборда „Тофиқ Баҳрамов“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tofiq_Bahramov" dan olindi