Toila
Тойла — Эстониянинг шимоли-шарқидаги Ида-Виру округида жойлашган кичик туман ҳисобланади. У тахминан Ёхви шаҳридан 10 км (6 ми) узоқликдаги шимоли-шарқда, Нарва ко'рфази соҳилида ( Финландия ко'рфазининг бир қисми) жойлашган. Тоила Эстониядаги муҳим денгиз курорти сифатида танилган, курорт меҳмонхонаси, пляж ва го'зал парки (Ору Парк) бо'либ, Тоила - Тоила черковининг ма'мурий маркази. 2011-йилги аҳолини ро'йхатга олиш ма'лумотларига ко'ра, аҳоли пункти 780 кишини ташкил этди, уларнинг 628 нафарини (80,5%) этник эстонлар ташкил этди[1].
Тоила | |
|---|---|
| Кичик туман | |
 | |
| Мамлакат | [[Эстониа]] |
| Округ | Ида-Виру |
| Вилоят | Тоила |
| Аҳолиси (2011[1]) |
780 |
| Зичлиги | ауто киши/км2 |
Тарих
Тойлада қадимий аҳоли пункти мавжудлигини қирг'оқ бо'йидаги баланд қоядаги муқаддас бог' ( ҳиис ), Пüҳажõги дарёси бо'йлаб булоқлар ва Ору бог'идаги қурбонлик тошлари такшкил қилади. Вирумаада топилган энг қадимги таранд қабри ҳозирги Тоила қабристонининг ёнида жойлашган. У ердаги дафн маросимлари икки даврда: милодий 2–4 ва 7–8-асрларда содир бўлган[2][3].
Даниянинг аҳолини ро'йхатга олиш китобидаги Тоила ҳудуди ҳақидаги биринчи ёзма ёзувда қо'шни Пюҳажоэ 6 та тери о'лчамига эга бо'лган кичик қишлоқ сифатида қайд этилган[2]. 1426-йилда қо'шни Карилопе қишлог'и (ҳозирги Алткула ) биринчи марта тилга олинган. 1547-йилда замонавий Тоила шаҳри Маннику номи билан тилга олинди, у ерда рицарлик манор жойлашган эди[4].
Буюк Шимолий уруш пайтида рус отлиқ қо'шинлари генерали Борис Шереметев Чарлз ХИИ га Нарва жангига яқинлашишга то'сқинлик қилиш учун Пуҳажоги атрофида редуитлар қурди[2].
Тоила ёзги курорт сифатида 19-аср ўрталарида кашф этилган. Биринчи о'нлаб ёзги уйлар 1870-йилларда қурилган. Асрнинг иккинчи ярмида Пюҳажоги дарёсининг эстуариясида бандаргоҳ қурилган. Маҳаллий аҳоли орасида у "Қиролнинг қирг'ог'и" ( Кунунга муул ) номи билан машҳур бо'лди. 1914-йилда дам олувчилар сони мингдан ошди, аҳоли сони эса 500 га яқин эди. Биринчи жаҳон урушидан кейин Россиядан дам олувчилар сони кескин камайди ва Тойладан фақат бир неча юз нафар дам олувчилар, асосан эстон зиёлилари фойдаланган[2][3].
19-аср охирида рус савдогар Григорий Елисеев (Санкт-Петербургнинг Невский проспектидаги до'конга эгалик қилган) Тойладаги янги ёзги қароргоҳи учун ер сотиб олди. Гавриил Барановский томонидан ишлаб чиқилган италян уйг'ониш услубидаги сарой ва Георг Купҳалдт томонидан катта парк ташкил этилди. Россиялик эгасидан экспроприация қилинганидан со'нг, 1934-йилдан 1940-йилгача Ору саройи деб номланувчи сарой Эстониянинг биринчи президенти Константин Пацнинг ёзги қароргоҳи сифатида ишлатилган. Сарой Иккинчи жаҳон урушида вайрон қилинган.
Машҳур шахслар
- Константин Пäц (1874-1956), Эстония Президенти, 1934-йилдан 1940-йилгача Ору қал'асида ёзган.
- Игор Северянин (1887–1941), рус шоири, 1910-йилдан Тоилада ёзган ва 1918-йилдан 1935-йилгача шу ерда яшаган[5].
- Тоила шаҳридаги таниқли дам олувчиларга қуйидагилар киради:
- Ёзувчилар ва шоирлар: Валмар Адамс, Артур Адсон, Бетти Алвер, Август Гаилит, Юри Парижжиги, Алексис Раннит, Ёханнес Семпер, Игор Северянин, Фридеберт Туглас, Мари Ундер, Ҳенрик Виснапуу ;
- Актёрлар: Лео Калмет, Феликс Мур, Нетти Пинна, Пол Пинна, Салме Рик ;
- Мусиқачилар: Артур Капп, Женнй Сиимон, Эдуард Тубин, Александр Томсон ;
- Рассомлар: Жоҳанн Кöлер, Адо Ваббе ;
- Маданий ва сиёсий арбоблар: Карл Роберт Якобсон, Константин Пац, Яан Поска .
Галерея
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Нумбер анд шаре оф Эстонианс бй плаcе оф ресиденcе (сеттлемент)“. Статистиcс Эстониа (2011-йил 31-декабр). 2020-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 31-май.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
урл=параметрини белгилашингиз керак. (эт). Тоила валлавалицус (2008). - ↑ 3,0 3,1 „Тоила алевик“ (эт). ээстигиид.ээ. Қаралди: 2013-йил 22-июн.
- ↑ „Тоила кодулугу“ (эт). Тоила Гймнасиум. 2023-йил 23-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 22-июн.
- ↑ Лауwерс, Лениэ. Игор'-Севержанин. Пеэтерс Публишерс, 1993. ИСБН 90-6831-491-2.
Ҳаволалар
- Тоила черкови (эстонча)
- Тоила Спа меҳмонхонаси