Tomiris (kapalak)
Томирис [1] ( Эучлоэ томйрис ) — оқ танлилар оиласига мансуб кунлик капалак .
| Томирис | |
|---|---|
 | |
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Ҳайвонлар |
| Тип: | Бўғимоёқлилар |
| Синф: | Ҳашаротлар |
| Оила: | Пиэридаэ |
| Уруғ: | Эучлоэ |
| Турлари: | Томирис |
| Халқаро илмий номи | |
| Эучлоэ томйрис (Чристопҳ, 1884) | |
Лотинча номининг келиб чиқиши
Томирис (тахминан милоддан аввалги 570-520 йиллар) — массагетлар — скифларнинг кўчманчи чорвадор халқи. Массагетлар маликаси саналган.
Та’риф
Бундай капалакларнинг қанот узунлиги 22-23 мм. Қанотини ёйганда - 46-50 мм. ташкил этади. Иккала жинс ҳам оқ рангга эга, қанотлари тагида бир оз яшил рангга эга ва яхши аниқланган чўзинчоқ дискал нуқта ва ичида оқ доғларни ўз ичига олган катта апикал нуқта билан ифодаланган. Олдинги қанотнинг чўққиси тўқ рангда. Эркакларда қуюқ "бурчак" қанотнинг ташқи четининг учдан бир қисмини, урғочида - 2/3 қисмини эгаллайди. Олд қанотларнинг пастки томони ёрқин рангда, юқоридаги каби нақшли, орқа қанотлари кулранг, яшил рангга монанд. Орқа қанотнинг пастки қисмлари ёрқин сариқ-кулранг четлари ва оқ фондаги чизиқлари билан нозик мармар нақш ҳосил қилади.
Тарқалиши
Ўзбекистон, Тожикистон, Туркманистон [1] .
Ўсимликлари жуда сийрак бўлган тик чўл қояларда (а.с. 400-700 м баландликда), эфемер ўсимликлари сийрак бўлган тепаликдаги тоғ этакларида яшайди.
Яшаш тарзи
Бир йилда бир марта насл беради. Учиши ва тухум қўйиши март-апрел ойларида, қурти мартнинг охиридан сима-токарпусда (Cйматоcарпус попови) яшайди. Ғумбакка айланиши – апрел-майда ойида содир бўлади. Ғумбаги озуқа ўсимлигининг пастки қисмида, тупроқ ёки ўсимлик қолдиқлари орасида қишлайди.
Муҳофаза этиш
Томирис капалак тури Ўзбекистон Қизил китобига киритилган (2009) - 1-тоифа. Уларнинг сони кам ва маҳаллий мавсумда 10-20 тага этади, йил сайин камайишда давом этмоқда. Хўжалик (қурилиш) фаолияти ва яйловдан чорвачиликда ҳаддан ташқари кўп фойдаланиш ҳисобига озуқа ўсимлигининг нобуд қилиниши.