Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Tora Bora jangi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Тора Бора жанги

То'ра Бора Афг'онистондаги жойлашуви
Саналар 2001-йил 6-17-декабр
Уруш ери Нангарҳар провинсияси, Афг'онистон
Натижа АҚШ бошчилигидаги Г'алаба
  • Толибон исёнини бошланди
  • Усама бин Лодин қочиб кетди
Қўмондонлар
Amerika Qoʻshma Shtatlari Томмй Франкс
Amerika Qoʻshma Shtatlari Тҳомас Греэр
Amerika Qoʻshma Shtatlari Гарй Бернцен
Birlashgan Qirollik Мичаэл Бойcе
Germaniya Реинҳард Гüнзел
Afgʻoniston Бисмиллаҳ Кҳан
Afgʻoniston Ҳазрат Али
Afgʻoniston Заҳир Қадир
Afgʻoniston Моҳаммед Заман 		Усама бин Ладен
Afgʻoniston Муллаҳ Омар
Afgʻoniston Абдул Гҳани Барадар
Afgʻoniston Абдул Кабир
Afgʻoniston Саиф-ур-Реҳман Мансоор
Суфи Муҳаммад
Абдул Латиф Насир[1]
Кучлар
70 та АҚШнинг 1-СФОД-Д аъзолари

10 Марказий разведка бошқармаси САД агентлари
10 5-Махсус кучлар гуруҳи аъзолари
52 махсус қайиқ хизмати ходимлари
10 та махфий разведка хизмати агенти
Коммандо Спезиалкрäфте бошқа коалиция кучлари (самолётлар)
~100-1000 Афғонистон Шимолий Алянси жангчилари

300-1000 киши
Йўқотишлар
Коалиция: Йўқ

Афғонистон Шимолий иттифоқи: номаълум

220 киши ўлдирилган
60 киши асир олинган

Тора Бора жанги – 2001-йил 6-17-декабр кунлари Афғонистоннинг шарқий қисмидаги Тора Бора ғор мажмуасида Америка Қўшма Штатларининг Афғонистонга бостириб киришининг дастлабки босқичларида бўлиб ўтган ҳарбий жанг. У Қўшма Штатлар ва унинг иттифоқчилари томонидан Ал-Қоида жангари ташкилоти асосчиси ва раҳбари Усама бин Ладенни қўлга олиш ёки ўлдириш мақсадида бошланган. Ал-Қоида ва бин Лодин уч ой олдин 11-сентябр хуружлари учун жавобгарликда гумон қилинган эди. Тора Бора (пуштуча: تورا بورا‎‎ ; қора ғор) Ҳайбар довони яқинидаги Сафедкўҳ тоғларда жойлашган. Қўшма Штатлар „Ал-Қоида“нинг бош қароргоҳи ўша ерда бўлганини ва у ўша пайтда Бин Лодиннинг манзили бўлганини айтди.

Тарихи

1980-йилларнинг бошларида „Сиклон“ операциясида Марказий разведка бошқармаси ходимлари мужоҳидларга Совет қўшинларининг Афғонистонга бостириб кириши пайтида қаршилик кўрсатишга керак бўладиган, фойдаланиш учун ғорларни кенгайтириш ва мустаҳкамлашда ёрдам беришган. Кейин АҚШ разведкачиларининг саъй-ҳаракатларини қўллаб-қувватлади. Бир неча йил ўтгач, Толибон тузилиб, мамлакатнинг кўп қисмини назорат қилиб, фундаменталистик бошқарувни амалга оширди. Қадимги даврларда Афғонистондаги нечта ғор майдонларидан фойдаланилган, чунки у ерлар табиий мудофаа позициясини ташкил этган ва чет эл босқинчиларига қарши курашаётган қабила жангчилари томонидан ишлатилган.

Жанг

2001-йил ноябр ёки декабр, Тора Борага АҚШ ҳаво ҳужумлари

2001-йил охирида Ал-Қоида жангарилари ҳали ҳам Тора Бора минтақаси тоғларидан макон қилишган. Ҳаво бомбардимонлари, жумладан, ромашка кесгичлар деб номланувчи катта бомбалардан уларга қарши фойдаланиш бошланган[2][3][4][5][6].

2001-йил 3-декабрда АҚШ Марказий разведка бошқармаси Миллий махфий хизматининг (НCС) махсус фаолият бўлими ва 5-махсус кучлар гуруҳи (Ҳаво-десант) (СФГ[А]) ОДА572 гуруҳи аъзоларидан сараланган 20 кишидан иборат бўлган гуруҳ, Жаwбреакер код номи билан Афғонистоннинг Жалолобод шаҳрида душманга қарши операция бошлаш учун вертолёт киритди. 2001-йил 5-декабрда Афғонистон Шимолий Алянси жангарилари ал-Қоида жангчиларидан тоғ ғорлари атрофидаги ерларни назорат қилишди. Жаwбреакер жамоаси ва лазер белгилари билан жиҳозланган СФ гуруҳлари нишонларни аниқлаш учун ҳаво кучлари бомбардимончи самолётларини чақирди. Тўхтовсиз кучли ҳаво ҳужумлари, шу жумладан, лазерли бомбалар ва ракеталар 72 соат давомида террорчиларга қарши курашди[7]. Ал-Қоида жангчилари юқори мустаҳкамланган позицияларга чекиниб, яна жангга киришди. Тахминан бир ҳафта ўтгач, Делта армиясининг А отряди ва ҳаво кучлари СТСнинг 70 та махсус кучлари операторлари қуруқликдаги кучлар билан бомбардимон ҳужумини қўллаб-қувватлаш учун транспорт воситасида қуруқликка етиб келишди. М Сқн-дан иккита Британия СБС (Махсус қайиқ хизмати) командоси А Сқн Делта билан бирлаштирилган, улардан бири бошқа лавозимда бўлса ҳам, ЖСОC учун ишлашни давом эттирди. Кечки соатларда Ал-Қоида жангчилари ўт ёқишган, бу уларнинг ўзига хос жойлашувини очиб берди ва лазер ёрдамида ҳаводан отиладиган қуролларни нишонга олишга ёрдам берарди.

Афғонистон Шимолий Алянси жангчилари ҳаво ҳужумлари ҳамда АҚШ ва Британия махсус кучлари томонидан қўллаб-қувватланган жангчилар олға силжишни давом эттирдилар. Мағлубиятга учраган Ал-Қоида кучлари маҳаллий афғон милиция қўмондони билан қуролларини топширишлари учун вақт бериш учун сулҳ бўйича музокаралар олиб борди. Ўтмишга назар ташлайдиган бўлсак, баъзи танқидчилар сулҳ Ал-Қоиданинг муҳим шахслари, жумладан, Усама бин Лодиннинг қочишига имкон берувчи восита бўлганига ишонишади[8].   2001-йил 12-декабрда жанглар яна авж олди, эҳтимол асосий кучнинг Сафедкўҳ орқали Покистоннинг ҳудудларига қочиши учун вақт ажратиши билан бошланган. АҚШ махсус амалиёт қўшинлари томонидан қўллаб-қувватланган гуруҳ кучлари тоғли ҳудуд бўйлаб тарқалиб кетган ғор ва бункерларда Ал-Қоиданинг мустаҳкамланган позицияларига қарши олдинга силжишди. 12 Британия СБС камандаси ва 63 Сигналс эскадронининг Британия қироллик сигналлари бўйича бир мутахассиси (ҳозирги 18 [УКСФ] Сигнал полки номи билан танилган) Тора Борадаги ғорга ҳужум қилишда АҚШ махсус операциялар кучларига ҳамроҳлик қилди. Жангда Германиянинг КСК махсус кучлари операторлари ҳам қатнашдилар. Хабарларга кўра, немислар тоғларда қанотларни ҳимоя қилиш учун масъул бўлган ва разведка миссияларини ўтказган[9].

АҚШ Тора Борага эътиборини кучайтирди. Махсус кучлар ва Марказий разведка бошқармаси САД ҳарбийлаштирилган бўлинмаси томонидан тўпланган ва уюштирилган, сони 2000 дан ортиқ бўлган маҳаллий жангарилар ал-Қоидада гумон қилинган позицияларни кучли бомбардимон қилишда давом этиб, ҳужумни давом эттирдилар[10].

Хабар қилинишича, АҚШ кучлари кичик постлар ва бир нечта кичик ўқув лагерларини топдилар. Журналист Метю Форни жангни ёритиб, тоғларнинг чуқурлигидаги „қўпол бункерларни“ кўришга рухсат берилганини тасвирлаб берди, у буни „эътиборли вазифа“ деб ҳисоблади[11].

2001-йил 17-декабрга келиб, охирги ғорлар қўлга киритилди ва уларнинг ҳимоячилари қўлга олинди[12]. АҚШ кучлари январ ойигача ҳудудда қидирув ишларини давом эттирди, бироқ бин Лодин ёки Ал-Қоида раҳбариятига оид ҳеч қандай аломат топилмади. Марказий разведка бошқармаси собиқ ходими Гари Бернцен Бин Лодинни топиш вазифаси юкланган Марказий разведка бошқармаси гуруҳини бошқарган[13].  Унинг сўзларига кўра, ал-Қоида маҳбуслари бин Лодин Покистон томонга шарқий йўл орқали Парачинарга қочиб кетгани ҳақида хабар беришган. Бернценнинг фикрича, агар америкалик ҳарбийлар жанг бошида кўпроқ қўшин юборганида, бин Ладен жанг пайтида қўлга олиниши мумкин эди[13].   Марказий разведка бошқармаси разведкаси бин Ладен ва ал-Қоида раҳбарияти жангнинг бошида ғорларда қамалганлигини кўрсатган ва Бернцен уларни йўқ қилиш учун 1000 дан кам Америка армияси рейнжерларини юбормоқчи бўлган ва бу урушни тугатган бўларди. Бироқ, Буш маъмурияти томонидан бу рад этилган[14]. 2005-йилда берган интервюсида Марказий разведка бошқармасининг яна бир собиқ агенти Гари Шрон Бернценнинг фикрига қўшилди[15]. Пентагон ҳужжатларида қайд этилишича бин Лодин Тора Борадан қочиб кетган[16].

2004-йил октябрда Тҳе Неw Ёрк Тимес газетасида чоп этилган фикр мақоласида ўша пайтда Афғонистондаги АҚШ кучларининг бош қўмондони бўлган генерал Томми Франкс шундай деб ёзган эди: „Бин Лодин 2001-йил декабр ойида Тора Борада бўлганми ёки йўқми, биз ҳозиргача билмаймиз. Бошқалар эса у ўша пайтда Покистонда бўлганини айтишди … Тора Бора Толибон ва Қоида жангчилари билан тўлиб-тошган эди… лекин жаноб бин Лодинни ҳеч қачон ўз кўзимиз билан кўрмаганмиз“. Кўплаб душман жангчилари чегара ҳудудлардан ўтиб Покистоннинг жануби ва шарқидаги қабилавий ҳудудларига қочиб кетишди. Иттифоқчи кучларнинг ҳисоб-китобларига кўра, жангда ал-Қоиданинг 200 га яқин жангариси, шунингдек, Толибонга қарши номаълум сондаги қабила жангарилари ҳалок бўлган. Коалиция ўлими ҳақида хабар берилмаган. Бин Лодин 2004-йилда Қатарда жойлашган Ал-Жазира тармоғида видеоси пайдо бўлгунга қадар ҳеч кимнинг кўзига кўринмаган.

2009-йилда Қўшма Штатлар Сенатининг Халқаро алоқалар қўмитаси Тора Бора жанги бўйича тергов олиб борди. Улар мудофаа вазири Доналд Рамсфелд ва генерал Томми Франкс Тора Бора атрофидаги ҳудудни ҳимоя қилиш учун жанг давомида етарлича қўшин ажратмаган деган хулосага келишди. Улар Усама бин Лодин Тора Борада бўлган ва унинг қочиши Афғонистондаги урушни узайтирган деб ишонишган.

Делта Форcе қўмондони ҳисоби

Тора Бора тог 'тизмасига кирган биринчи АҚШ жамоаси

Тора Борадаги қуруқликдаги кучлар қўмондони бўлган „Далтон Фюри“ тахаллусидан фойдаланган Делта Форcе собиқ зобити Томас Греэр, бин Лодин 2001-йил 16-декабрда ёки шу вақтлар атрофида Покистонга қочиб кетганини ёзган.Греэр нима учун бин Лодин қочиб қутулганига ишонишининг учта сабабини келтирди: (1) АҚШ Покистон чегара ҳудудини самарали ҳимоя қилмоқда, деб янглишди, (2) НАТО иттифоқчилари ҳаводан ташланадиган ГАТОР миналаридан фойдаланишга рухсат бермади, бин Ладен ва унинг кучларини Тора Бора ҳудудида ушлаб туришди ва (3) бин Ладен ва унинг жангчиларига қарши асосий куч сифатида маҳаллий афғон ҳарбий кучларига ҳаддан ташқари таяниш. Фюрининг назариясига кўра, жанг муқаддас диний Рамазон ойи муносабати билан бўлиб ўтганлиги сабабли, афғон қўшинлари кечки пайт рўза тутиш учун жанг майдонини тарк этиб, Ал-Қоидага қайта тўпланиш, ўрнини ўзгартириш ёки қочиш имкониятини берган.

2008-йил октябр ойида „60 дақиқа“ га берган интервюсида Фюри унинг Делта Форcе жамоаси ва Марказий разведка бошқармаси ҳарбийлаштирилган офицерлари Марказий разведка бошқармаси бин Ладеннинг жойлашган жойини аниқлаганидан кейин Тора Борага боришганини айтди. Фюрининг жамоаси Тора Борани Покистондан ажратиб турувчи 14 000 фут баландликдаги тоғ устида, бин Ладеннинг гумон қилинган позициясига орқа томондан ҳужум қилиш операциясини таклиф қилди. Унинг сўзларига кўра, юқори штабдаги номаълум амалдорлар унинг таклифини рад этишган. Фюри ГАТОР миналарини Тора Борадан узоқроқдаги довонларга ташлашни таклиф қилди, аммо бу ҳам рад этилди. Фюри ва унинг жамоаси шубҳали деб топилган позицияга олд томондан яқинлашиб, 2000 метр оралиқ масофани сақлаб туришди, бироқ ал-Қоида жангчилари сонининг ноаниқлиги ва иттифоқчи афғон қўшинларининг қўллаб-қувватланмагани сабабли чекинишди.[17]

Делта кучлари операторлари афғон тинч фуқаролари қиёфасида

Орадан кўп ўтмай, афғон ҳарбий кучлари „Ал-Қоида“ билан ўт очишни тўхтатишни эълон қилди. Фюри ўзининг 2008-йилда нашр этилган „Бин Ладенни ўлдир“ китобида қуйидагиларни таърифлаган. Унинг жамоаси яна ал-Қоида кучлари томон олдинга силжишни режалаштирган эди, бироқ келишувдан сўнг афғон аскарлари буни рад этишди. 12 соат давом этган музокаралардан сўнг афғонлар қолди, бироқ бин Лодин ва унинг қўриқчилари чиқиб кетишди. Фюрининг хабар беришича, унинг жамоаси 2001-йил 13-декабр куни тушдан кейин бин Ладеннинг радио қўнғироқларини ушлаган ва талқин қилган. У ўз жангчиларига: „Вақт келди, аёлларингиз ва болаларингизни кофирга қарши қуролланглар“, деди. Кейин, бир неча соатлик портлашдан сўнг, бин Лодин яна радио сукунатини бузди ва шундай деди: „Ибодатларимиз ижобат бўлмади. Вақт даҳшатли ва ёмон. Ўзини мусулмон биродарларимиз деб атаган муртад халқлардан ёрдам олмадик. Вазият бошқача бўлиши мумкин эди“. Фюрининг айтишича, Бин Лодиннинг ўша кечаси жангчиларига сўнгги сўзлари „Сизларни бу жангга жалб қилганим учун узр сўрайман, агар қаршилик кўрсата олмасангиз, менинг дуойим билан таслим бўлишингиз мумкин“[18].

Фюри ўзининг китобини муҳокама қилиш учун „60 дақиқа“ кўрсатувига берган интервюсида унинг жамоаси ҳудуддаги бир нечта портлаш ҳужумларини бекор қилди ва улар бин Ладенни ўлдирилган деб ҳисоблади. Олти ой ўтгач, АҚШ ва Канада кучлари қайтиб келиб, ҳудуддаги бир нечта ғорларни текшириб кўришди ва бин Ладеннинг эмас, Ал-Қоида жангариларининг жасадларини топдилар. Фюрининг фикрича, бин Лодин ғорни портлатиш пайтида яраланган, аммо яширинган, унга тиббий ёрдам кўрсатилган ва иттифоқдош маҳаллий афғонлар томонидан Покистонга ўтказиб юборилган[17].

Гуантанамо асирларининг жанг ҳақидаги ҳикоялари

АҚШ расмийлари бир неча ўнлаб афғон Гуантанамо асирларининг ҳибсда сақланишини улар Тора Бора жангида қатнашган, жанг пайтида ҳозир бўлган ёки жанг тугашидан олдин ёки ундан кейин ҳудуддан ўтган ёки Усама бин Ладен қочиши учун ёрдам берганлик гумони билан оқлади[19].

2007-йил сентябр ойида Америка Қўшма Штатлари томонидан душман жангариси сифатида ушлаб турилган яманлик шифокор Айман Саид Абдуллоҳ Батарфи жанг пайтидаги шароитларни тасвирлаб бергани ҳақида хабар берилган эди:[20] „Тора Бора ҳудудидаги умумий қуролларнинг аксарияти 16 Калашников эди ва уларни 200 киши ишлатган“. Айман шунингдек, „У [Усама бин Ладен] бир кунлик ҳудудни зиёрат қилиш учун келди ва биз у билан гаплашдик ва биз бу ҳудудни тарк этишни хоҳладик. У қаерга боришни билмаслигини айтди ва иккинчи куни қочиб кетди“ деб маълумот беради.

Оқибат

Британия ва Америка махсус кучлари аскарлари ва зобитлари Тора Борада Усама Бин Лодинни топиш учун маҳаллий Шалвар камиз либосини кийишган. 2001-йил.

Тора Бора ортидан АҚШ ва Буюк Британия кучлари ва уларнинг афғон иттифоқчилари мамлакатдаги ўз позицияларини мустаҳкамладилар. Толибон ва Ал-Қоида кучлари таслим бўлмади ва улар қочиб ёки яшириниб кетди. Ҳамид Карзай бошчилигида Кобулда Лоя жирга ёки йирик афғон гуруҳлари, қабила раҳбарлари ва собиқ сургундагилардан иборат катта кенгаши, биргаликда муваққат Афғонистон ҳукумати ташкил этилди. Мулла Саифур Раҳмон, Пактия вилоятидаги Толибон қочқинлари АҚШга қарши жангчиларни қўллаб-қувватлаш мақсадида ўз милиция кучларининг бир қисмини қайта қуроллантира бошлади. 2002-йил март ойида Анаконда операцияси бошланишига қадар уларнинг сони 1000 дан ошди. Қўзғолончилар минтақадан партизан ҳужумларини бошлаш учун база сифатида фойдаланишни ва 1980-йилларда мужоҳидлар услубидаги йирик ҳужумни амалга оширишни режалаштиришган[21].

АҚШ кучлари ўзларининг асосий базасини Кобул шимолидаги Баграм ҳаво базасида қурдилар. Улар Қандаҳор халқаро аэропортидан таъминот ва ходимларни қабул қилиш ва тарқатиш учун муҳим база сифатида фойдаланганлар. Шарқий вилоятларда Толибон ва Ал-Қоида қочқинларини овлаш учун бир қанча постлар ташкил этилган. Толибон ва Ал-Қоидага қарши ҳаракатлар кучайгани сари мамлакатда фаолият юритаётган АҚШ қўшинлари сони охир-оқибат 10 000 дан ошади.

2009-йилда АҚШ Сенати ҳисоботида, бин Лодинни қўлга ололмагани „бугунги чўзилган афғон қўзғолони ва Покистонга хавф туғдираётган ички низоларни авж олдириш учун асос яратди“ деган хулосага келди[22]. Ал-Қоида кучлари 2002-йилнинг январ ва феврал ойларида Пактия вилоятининг Шоҳи-Кот тоғларида қайта тўпланишни бошлади.

Марказий разведка бошқармаси бошлиғи ўринбосари (ўнгда) Тора Бора шаҳрида афғон ёлланма аскарлари билан учрашув. 2001-йил

2009-йил декабр ойида Неw Републиc Питер Бергеннинг „Тора Бора учун жанг“ асарини нашр этди. Жангни танқид қилган ҳолда, Берген Тора Борадаги АҚШ иттифоқчиларининг жангларини қайта тиклади. Унинг сўзларига кўра, АҚШ армиясининг ўша пайтдаги бошлиғи генерал Томмй Франкс бин Лодин яширинган деб тахмин қилинган ғорлар мажмуасига ҳужум қилиш учун яқин атрофдаги базалардан 800 нафар армия рейнжерини жойлаштиришдан бош тортган. Берген буни „АҚШнинг яқин тарихидаги энг катта ҳарбий хатоликлардан бири“ деб таърифлади[23]. Бергеннинг айтишича, ўша пайтда АҚШ бин Ладенни қўлга ололмагани Толибонга катта мотивация берган. АҚШ расмийлари 2003-йил март ойида Ироққа бостириб кириш ва у ердаги уруш учун кучларни йўналтиргандан сўнг, бин Ладен қайта куч тўплаб, кучайиб кетди.

АҚШ разведка идоралари бин Ладенни кузатишда давом этди. 2011-йилнинг 2-май куни Президент Барак Обама Покистоннинг Хайбер-Пахтунхва вилояти Абботобод шаҳридаги турар-жой биносида яшовчи Усама бин Ладеннинг ўлими ҳақида эълон қилди. У АҚШ ҳарбий-денгиз кучларининг шаҳар ҳудудидаги рейдида ўлдирилган.

Тора Бора „қал’а“

Тора Бора Ғарб оммавий ахборот воситалари томонидан турлича таърифланган: 2000 кишига мўлжалланган, касалхона, ГЕС, офислар, меҳмонхона, қурол-яроғ ва ўқ-дорилар дўконлари, танкни олиб кириш учун етарлича катта йўллар ва мураккаб туннел билан жиҳозланган кириб бўлмас ғор қал’алари ва шамоллатиш тизимларидан иборат ғор йўлакларидан иборат[24]. Британия ва Америка матбуоти базанинг пухта режаларини чоп этди. АҚШ Мудофаа вазири Доналд Рамсфелд НБC телеканалига „Меэт тҳе Пресс“ кўрсатувига берган интервюсида ўз режалари ҳақида гапирди[25][26].

Охир-оқибат Тора Бора АҚШ, Британия ва Афғонистон қўшинлари томонидан қўлга олинганида, атрофдаги ҳудудларда олиб борилган машаққатли қидирувларга қарамай, тахмин қилинган „қал’а“нинг излари топилмади. Тора Бора кўпи билан 200 та жангчи яшайдиган кичик табиий ғорлар тизимига айланди. Қурол ва ўқ-дорилар дўконлари топилган бўлса-да, борлиги даъво қилинган илғор иншоотларнинг излари йўқ эди[26][27].

Жамоат телерадиокомпанияси томонидан чоп этилган интервюсида, Тора Бора жангида бўлган АҚШ махсус кучлари Алпҳа (ОДА) 572 тезкор отрядининг штаб-сержанти ғорларни тасвирлаб берди: Шунга қарамай, ғорлар улар тасвирлаган ақлдан озадиган ғорларнинг лабиринтлари эмас эди. Уларнинг аксарияти табиий ғорлар эди. Баъзилар ёғоч бўлаклари билан маҳкамлаб қурилган, эҳтимол, тахминан 10 фут ва 24 футлик хонанинг ўлчами, энг каттаси бўлса керак. Улар унчалик катта эмас эди. Биламан, улар бундан спектакл ўйнашди ва биз уларга қандай кира оламиз? деган ҳадик ва хавотир уйғотди, чунки биз бу хабарларнинг барчасини кўриб турардик. Кейин маълум бўладики, сиз у ерга борганингизда, ҳақиқатан ҳам кичик бункерлар ва жуда кўп турли хил ўқ-дорилар сақланадиган жойларга кўзингиз тушади.

Манбалар

  1. ↑ Тҳомас Жосcелйн.. „У.С. трансферс Гуантáнамо детаинеэ wҳо аллегедлй лед форcес ат Тора Бора“. ФДД'с Лонг Wар Жоурнал (20-июл 2021-йил). Қаралди: 21-июл 2021-йил.
  2. ↑ „Тҳе "Мотҳер Оф Алл Бомбс" - ҳоw тҳе УС планс то пулверисе Ирақ“. опенДемоcраcй (7-март 2003-йил). 2018-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-январ 2014-йил.
  3. ↑ „Гуардиан“. Гуардиан (2001-йил 11-декабр). Қаралди: 18-январ 2014-йил.
  4. ↑ Грант. „Аир Форcе Магазине“. Аирфорcемаг.cом. Қаралди: 18-январ 2014-йил.
  5. ↑ „АБC Неwс“. Абcнеwс.го.cом. Қаралди: 18-январ 2014-йил.
  6. ↑ Ротҳкопф. „Фореигн Полиcй“. Фореигн Полиcй. 5-ноябр 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 23-июл 2022-йил.
  7. ↑ Тҳе CИА Мусеум, 3-январ 2021-йилда асл нусхадан архивланди, қаралди: 23-июл 2022-йил{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ Биддле, Степҳен Д. Афгҳанистан анд тҳе Футуре оф Wарфаре Имплиcатионс фор Армй анд Дефенсе Полиcй.
  9. ↑ Лöwенстеин, Степҳан. „Артиcле ин Герман“. Фаз.нет (27-феврал 2013-йил). 2018-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-март 2013-йил.
  10. ↑ Краусе, Петер Жоҳн Паул.
  11. ↑ Маттҳеw Форней. „Инсиде тҳе Тора Бора Cавес“. Тиме магазине (11-декабр 2001-йил). 2021-йил 24-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-июл 2021-йил. „Фор тҳе фирст тиме, тҳе инфамоус ман-маде cавес оф Тора Бора wере тҳроwн опен. Тҳесе wерен'т тҳе фиве-стар аccоммодатионс wитҳ интернал ҳйдроэлеcтриc поwер планц анд бриcк-линед wаллс, ареас то дриве арморед танкс анд чилдрен'с триcйcлес, анд туннелс лике cапиллариэс тҳат ҳаве cаптуред тҳе wорлд'с имагинатион. Суч cоммодиоус қуартерс мигҳт эхист ҳигҳер ин тҳе Wҳите Моунтаинс, бут тҳесе wере симплй роугҳ бункерс эмбеддед деэп инто тҳе моунтаин. Тҳей wере ремаркабле нонетҳелесс.“.
  12. ↑ Cордесман, Антҳонй Ҳ. Тҳе Лессонс оф Афгҳанистан: Wар Фигҳтинг, Интеллигенcе, анд Форcе Трансформатион.
  13. ↑ 13,0 13,1 Гарй Бернцен, Жаwбреакер (2005)
  14. ↑ Мичаэл Ҳирш. „'Лет'с Килл Тҳис Бабй ин тҳе Cриб'“. Фореигн Полиcй (30-апрел 2019-йил). Қаралди: 6-май 2019-йил.
  15. ↑ „Трансcрипт фор Май 8, 2005 –“. Меэт тҳе Пресс. МСНБC (8-май 2005-йил).
  16. ↑ Мике Моунт, „У.С. доcумент суггесц бин Ладен эсcапед ат Тора Бора“, CНН, 24 Марч 2005
  17. ↑ 17,0 17,1 Эфран, Шаwн (продуcер), „Армй Оффиcер Реcаллс Ҳунт Фор Бин Ладен“, 60 Минутес, CБС Неwс, Оcтобер 5, 2008
  18. ↑ Фурй, Далтон.
  19. ↑ Бурке, Жасон.
  20. ↑ „Емени десcрибес блоодй сиэге он Ал Қаида“. Гулф Неwс (8-сентябр 2007-йил). Қаралди: 11-сентябр 2007-йил. „А доcтор wҳо треатед wоундед Ал Қаида фигҳтерс ин Афгҳанистан'с Тора Бора ҳас саид Осама Бин Ладен wас ин тҳе моунтаинс ас cоалитион троопс аттаcкед.“.
  21. ↑ Лаура Кинг.
  22. ↑ „Сенате Репорт Эхплорес 2001 Эсcапе бй бин Ладен Фром Афгҳан Моунтаинс“, Тҳе Неw Ёрк Тимес, Новембер 28, 2009
  23. ↑ Манба хатоси: Инвалид <реф> таг; но техт wас провидед фор рефс намед Берген
  24. ↑ Стеве Росе. „Тҳе ҳунт фор бин Ладен – Тора Бора“. Тҳе Гуардиан. Қаралди: 8-сентябр 2011-йил.
  25. ↑ Стеве Росе. „Wҳй дид Осама бин Ладен буилд суч а драб ҲҚ?“. Тҳе Гуардиан (4-май 2011-йил). Қаралди: 8-сентябр 2011-йил.
  26. ↑ 26,0 26,1 Эдwард Жай Эпстеин. „Тҳе Лаир оф бин Ладен“ (11-декабр 2001-йил). Қаралди: 8-сентябр 2011-йил.
  27. ↑ „Инсиде тҳе Тора Бора Cавес“. 11-декабр 2001-йил. 14-декабр 2001-йилда асл нусхадан архивланди. Қаралди: 23-июл 2022-йил. {{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес |магазине= (ёрдам)CС1 маинт: дате формат ()

Қўшимча ўқиш учун

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Tora_Bora_jangi" dan olindi