Tosh yadro
Тош тўп ўқлари тош отувчилардан[1], кейинроқ эса бомбардимонлардан ва бошқа дастлабки турдаги порох артиллерия қисмлариданўқ отиш учун ишлатиладиган артиллерия ўқ-дориларининг дастлабки тури (тўп ўқлари). Тош ядролари порох артиллериясида 15-асрнинг охиригача кенг қўлланган, ўшанда қуйма темирдан фойдаланишнинг кенг тарқалиши туфайли улар аста-секин металл билан алмаштирила бошланди[2].

Тош ядролари шарсимон снарядлар[2] бўлиб, улар тошдан ясалган қаттиқ жинслардан ўйилган ва баъзан иккита темир ҳалқа билан кўндаланг боғланган. Бомбаларнинг калибрлари ва кейинчалик гаубицалари узоқ вақт давомида тош оғирлиги учун номланган; Бу анъана Германияда энг узоқ давом этди, у ерда бундай белги 19-асрнинг ўрталарига қадар амал қилган[2].
Усмонли империясида оз сонли эскирган тош тўплар 1868 йилдаёқ Дарданел қирғоқ батареялари билан хизмат қилган[2]. 1915-йилда Дарданел операцияси пайтида содир бўлган тош ядродан жанговар фойдаланишнинг сўнгги ҳужжатлаштирилган ҳолати ҳам худди шу батареялар билан боғлиқ бўлиб, Британиянинг ҲМС Агамемнон жанговар кемасига бир марта ўқ узилган бўлиб, ўша кунгача сақланиб қолган эски турк тўпидан ўқ узилган. ўша дақиқа ва ниҳоят ўзининг жанговар қийматини йўқотди; тош шар кемага ҳеч қандай зарар этказмасдан зирҳ бўйлаб сирғалиб кетди.
Қизиқ фактлар
Шох-тўп отар (классик бомбардимон) оғирлиги 800 кг бўлган тош ўқларни отиш учун мўлжалланган.[3]
Эслатмалар
- ↑ Акопян А. М. „Каменные ядра из Арташата“, . Проблемы античной культуры, Андоза:М.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Каменные ядра“, Энциклопедия военных и морских наук, Андоза:СПб. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-11-10 санасида архивланган)
- ↑ Александр Широкорад. „Царь-пушка – вовсе не пушка: что же стоит в Кремле“ (русча). Популярная механика (2005-йил 1-март). 2012-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-январ 2012-йил.
Адабиётлар
- Энциклопедия военных и морских наук, Андоза:СПб. (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-11-10 санасида архивланган)
- Каменноэ ядро // Энсиклопедический словар Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.