Toshkent Chorsu bozori

Чорсу (Форсча: Чор-су – „тўрт йўл“ ёки „тўрт ариқ“) номи билан машҳур бўлган „Эски Жува“ („Эски минора“) бозори эски шаҳарда тўртта савдо кўчалари чорраҳасида жойлашган бўлиб, йил бўйи ўзининг ранг-баранг буюмлари ва меъморий тузилиши, қадимийлик ва халқ маданияти нафаси билан одамларни ҳайратга солади. „Чорсу“ бозори Ўзбекистон ва Марказий Осиёдаги энг йирик бозорлардан бири бўлиб, Тошкент шаҳрининг „Эски шаҳар“ деб номланган эски қисмида, Шайҳонтохур тумани, Навоий кўчасида жойлашган. „Чорсу“ бозори ўрта асрларда маълум бўлган ва Буюк ипак йўлида катта аҳамиятга эга эди^[1]^[2].

Бозор шифтининг безаклар билан қопланган марказий қисмида диаметри тахминан 300-350 метр бўлган монументал гумбазли иншоот – бозорнинг лифт тизимига эга қишки уч қаватли биноси жойлашган. Пастки қаватда кўплаб хоналарга эга подвал йўлаклари мавжуд. Савдо расталари ўрта ва юқори қаватларда жойлашган. Бозордаги савдо қаторлари уларда сотиладиган товарлар турларига кўра бўлинади: сабзавотлар, мевалар, ёнғоқлар, шарқона ширинликлар, зираворлар, донлар. Кийим ва уй-рўзғор буюмлари учун алоҳида павилёнлар мавжуд^[2].

Бу бозор ХВИ –ХВИИИ асрларга оид тарихий-меъморий мажмуанинг қоқ марказида жойлашгани билан ҳам алоҳида қизиқиш уйғотади. Булар Кўкалдош ва Хўжа Аҳрор мадрасалари, Жоме (жума) масжидидир. Ўтган асрлар саёҳатчиларининг қайдларидан маълум бўлишича, Тошкентнинг бош бозорида сон-саноқсиз товарлар, майда дўконлар, ҳаммомлар, карвонсаройлар, чойхоналар ва бошқа муассасалар бўлган. Ўша кунларда Чорсу бутун бир савдо шаҳри эди.

Замонавий Чорсу бозоридаги товарлар қуйидагиларга бўлинади: 1) маҳсулотлар; 2) ҳунармандчилик қаторлари; 3) кийим-кечак бозори. Биринчи иккита бўлим катта ёпиқ павилёнлар остида жойлашган бўлиб, уларнинг аксарияти шарқона услубдаги кўк гумбазлар билан қопланган. Марказда асосий, энг катта гумбаз жойлашган бўлиб, унинг ўлчами ва шакли сирк гумбазини эслатади. Атрофда кўплаб мева-сабзавотлар ва уй-рўзғор буюмлари бор.

Маҳсулотлар ҳам бўлимларга бўлинган. Мисол учун, улар фақат сут маҳсулотларини сотадиган филиал мавжуд. Булар асосан қатиқ (нордон сут, кефир), творог ва қурут. Қурут машҳур шарқона „таом“ ҳисобланади. У сузмадан тайёрланади (творог ишлаб чиқариш босқичларидан бири) кўп миқдорда туз қўшилади. Бундан ташқари, пушти (қизил қалампир қўшилган) ва жигарранг (дудланган) қурут бор.

Бозорнинг кийим-кечак бўлимида турли европача ва миллий либослар, турли рангдаги матолар ва кўрпачалар (анъанавий пахта матраслари) сотилади. Миллий либослар (чопон, хонатласдан тикилган либослар ва бошқалар) ва бош кийимлар (дўппи, салла) ранг-барангдир. Ҳар бир ранг ва нақш ўзига хос маънога эга. Масалан, дўппиларга қараб, одамнинг қаердан келганини ва бу дўппини қайси мақсадда кийганлигини аниқлаш мумкин.

Транспорти

Чорсу бозорига шаҳарнинг исталган жойидан автобус, микроавтобус, таксидан бориш мумкин. Шунингдек, Тошкент метрополитенидаги "Чорсу" бекати ҳам Чорсу бозорида жойлашган.